Σε ένα κόσμο που, το χάος επεκτείνεται μέσα στο …χάος, με τις βόμβες και τους πυραύλους να «χτυπάνε» το ενεργειακό καρδιαγγειακό σύστημα του πλανήτη στον Κόλπο, στην Κίνα και συγκεκριμένα στο Πεκίνο, ολοκληρώνονται σήμερα οι εργασίες της Λαϊκής Συνέλευσης των 3000 αντιπροσώπων μετά από 14 ημέρες.
Βασική απόφαση της Συνέλευσης είναι η συμφωνία για το 15ο Εθνικό (πενταετές) Σχέδιο της κινεζικής οικονομίας.
Ο λόγος που απομακρύνεται η προσοχή μας από την φωτιά του πολέμου και των οικονομικών συνεπειών του για τον πλανήτη και αποτολμούμε μία γρήγορη έστω ματιά στην Συνέλευση του Πεκίνου, είναι γιατί η Κίνα και ο πρόεδρος της, θα υποδεχθούν – αν ο πόλεμος στο Ιράν δεν ανατρέψει την προγραμματισμένη συνάντηση – τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τράμπ στις 30 Μάρτη.
Και τα όρια των αποτελεσμάτων αυτής συνάντησης θα «οφείλουν» να είναι συμβατά με τους σχεδιασμούς και τους στόχους του 15ου Εθνικού Σχεδίου της Κίνας. Και όχι κάποιες ad hoc αποφάσεις της στιγμής.
Η αλήθεια είναι ότι η Κίνα είναι προς το παρόν κάτι… περίεργο. Η οικονομία της δείχνει να συνεχίζει να κινείται ανάμεσα σε δύο κόσμους. Είναι ισχυρά «κρατικά» καθοδηγούμενη υπό την πολιτική ηγεσία του ΚΚΚ σε μία κατεύθυνση όμως, ανάπτυξης των ιδιωτικών επενδύσεων και του εμπορίου, που δυσκολεύεται κανείς να μην αναγνωρίσει τα «καπιταλιστικά» χαρακτηριστικά τους. Αλλά ταυτόχρονα όχι τόσο «δημοκρατική» όσο αφορά την λειτουργία του ΚΚΚ, ώστε να μπορεί κάποιος να την ονομάσει «σοσιαλιστική». Μια υβριδική δηλαδή, μεταβατική οντότητα, της οποίας η επόμενη ημέρα δεν είναι καθόλου ξεκάθαρη…
Ας δούμε όμως πως βλέπει την επόμενη πενταετία η Λαϊκή Συνέλευση των 3000 αντιπροσώπων, των οποίων τα 2/3 είναι μέλη του ΚΚΚ.
Κατ’ αρχήν η παρουσίαση του προγράμματος του 15ου Εθνικού Πενταετούς Σχεδίου, υποδεικνύει ότι το Πεκίνο αποφασίζει να στείλει ένα «μήνυμα» που συνδυάζει «ψυχραιμία» μέσα στην χαοτική παγκόσμια νέα κατάσταση, που συνοδεύεται όμως από μακροπρόθεσμη «αποφασιστικότητα» στόχων.
Έτσι ο στόχος ρυθμού ανάπτυξης 4,5% – 5% για το 2026 δεν εμφανίζεται σαν μία αναδίπλωση έναντι του παρελθόντος, αλλά σαν «προσαρμογή» σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον, όπου οι δασμολογικές ανεξέλεγκτες πιέσεις από τις ΗΠΑ, η επιβράδυνση της ευρωπαϊκής ζήτησης, οι γεωπολιτικές αναταραχές και συγκρούσεις, μαζί με την αναδιάρθρωση της εγχώριας παραγωγικής βάσης της Κίνας, δεν αφήνουν περιθώρια για «αριθμητικούς» εντυπωσιασμούς.
Βέβαια αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι ακόμα και αυτός ο χαμηλότερος ρυθμός ανάπτυξης παραμένει πολλαπλάσιος και μη συγκρίσιμος με την στασιμότητα, την ύφεση ή τις αναιμικές οικονομίες της «Δύσης».
Όπως φαίνεται με σαφήνεια το κρίσιμο σημείο που αποτελεί και σημείο μεταβολής προσανατολισμού του νέου σχεδίου, δεν είναι οι ποσοτικές επεκτατικές αλλαγές, αλλά η δομή και η νέα σύνθεση των δυναμικών στοιχείων της οικονομικής δραστηριότητας την νέα πενταετία, λόγω αφ’ ενός του σημείο που αξιολογείται ότι έχει φτάσει εσωτερικά η Κίνα, αλλά και των ανατροπών στο εξωτερικό περιβάλλον.
Η μετατόπιση της ανάπτυξης από τις εξαγωγές προς την εγχώρια κατανάλωση και τις επενδύσεις, που μαζί απορροφούν σήμερα περίπου τα τέσσερα πέμπτα (!) της ετήσιας αύξησης του ΑΕΠ (δηλαδή 80%) αποτελεί ένα κυριαρχικό σημείο επιλογής με βαθιές δομικές συνέπειες.
Η Κίνα επιχειρεί με συγκεκριμένους στόχους να μειώσει την έκταση των πιθανών σημείων αδυναμίας απέναντι στις αναταράξεις, ειδικά του παγκόσμιου εμπορίου, αυξάνοντας την ισχύ της εσωτερικής δυναμικής αντοχής, στις εξωτερικές κρίσεις. Αυτή η «μεταβολή» όταν σχεδιάζεται κεντρικά από το κράτος για την επόμενη πενταετία, σε συνθήκες που στο εξωτερικό περιβάλλον της είναι αδύνατη κάθε πρόβλεψη πέραν των 24ωρών και η αβεβαιότητα είναι η λέξη που χαρακτηρίζει κάθε απόφαση, είναι μία επιλογή αυτή που σαν κεντρικός στόχος είναι γεωπολιτική στρατηγική και όχι απλά οικονομική πολιτική.
Στις αποφάσεις του νέου πενταετούς κεντρικός άξονας παραμένει η επιδίωξη «τεχνολογικής αυτοδυναμίας». Η ανεξαρτητοποίηση από κρίσιμες εισαγωγές σε ημιαγωγούς, τεχνητή νοημοσύνη, ηλεκτρικά οχήματα και δίκτυα επικοινωνίας είναι βασική επιλογή απάντησης σε κάθε απόπειρα αποκλεισμού και επιβολής κυρώσεων, ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και την Ε.Ε. Η Κίνα έχει καταστήσει τον ενδεχόμενο «αποκλεισμού», σε «κίνητρο» εγχώριας καινοτομίας. Και τα αποτελέσματα είναι ήδη πολύ ορατά. Τόσο που χτύπησαν καμπανάκια πολύ δυσάρεστα τη Δύση, ήδη από τα τέλη του προηγούμενου πενταετούς σχεδίου με την εμφάνιση του DeepSeek, που ανάτρεψε κυριολεκτικά τις προσδοκίες απόδοσης κεφαλαίων στις επενδύσεις ΑΙ.
Δεύτερος στόχος αφορά την «πράσινη μετάβαση» σε συνδυασμό και συνάρτηση με την «κοινωνική συνοχή».
Αυτά τα δύο συμπληρώνουν τους στόχους, αλλά και τα μεγαλύτερα προβλήματα, καθώς ιδιαίτερα η ανεργία των νέων αναδεικνύεται από το προηγούμενο πενταετές και παραμένει δομικό πρόβλημα. Παράλληλα οσο αφορά την πράσινη μετάβαση, ο πολύ φιλόδοξος στόχος μείωσης της έντασης χρήσης άνθρακα κατά 65% ως το 2030, θα πρέπει να δοκιμαστεί από την προβλεπόμενη πολύ υψηλή επενδυτική επέκταση, που υπόσχεται και δεσμεύεται να επιτύχει το νέο πενταετές σχέδιο.
Αν κάνει κανείς ένα βήμα … πίσω και κοιτάξει συνολικά το 15ο Σχέδιο πέρα από τους στόχους και τους προσανατολισμούς, μπορεί να διακρίνει αχνά, αλλά αρκετά σαφή, τα σημάδια μιας βαθύτερης αντίφασης που εξακολουθεί να διαπερνά την σύγχρονη κινεζική οικονομία.
Ο κρατικός σχεδιασμός αναμφίβολα παραμένει ο βασικός μηχανισμός συντονισμού και κεντρικού σχεδιασμού. Τα κρατικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (τράπεζες και funds) «κατευθύνουν» τις επενδύσεις, με βάση τα κεντρικά σχέδια που ορίζουν τις προτεραιότητες. Η αγορά «λειτουργεί» και μάλιστα εντυπωσιακά σε ορισμένους τομείς αιχμής, αλλά πάντα ως «εργαλείο εφαρμογής» και όχι ως «αυτόνομο» ρυθμιστικό κέντρο.
Αυτό σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί η Κίνα δεν έχει γνωρίσει ύφεση εδώ και πενήντα χρόνια. Κάτι δηλαδή που δεν έχει ιστορικό προηγούμενο σε οποιαδήποτε καπιταλιστική οικονομία.
Ταυτόχρονα όμως, η ιδιωτική «επιχειρηματικότητα» διαδραματίζει αυξανόμενο ρόλο και σε κάποιες στιγμές μάλιστα όταν ξεφεύγει από τα ανεκτά όρια, κάποιοι «πρωτοπόροι» της …εξαφανίζονται για ένα διάστημα για να επανεμφανιστούν, εάν και εφ’ όσον αποδεχθούν τα όρια και τις κόκκινες γραμμές που θέτει η ηγεσία του Πεκίνου. Ή ακόμα και όταν η ηγεσία τους Πεκίνου κρίνει αναγκαία την επαναδραστηριοποίησή τους με όρους καπιταλιστικού ανταγωνισμού.
Αυτή «επι ξυρού ακμής» διαδικασία αφήνει ισχυρά περιθώρια ανισοτήτων στην βάση της κοινωνίας.
Οι ανισότητες, με εναλλαγές που ποικίλουν ανάλογα την κρίση της «ηγεσίας», παραμένουν διευρυμένες και η κλασική «εργατική τάξη» απουσιάζει ως αυτόνομη πολιτική δύναμη από τη χάραξη των κατευθύνσεων που θα ισχυροποιούσαν τον «σοσιαλιστικό» χαρακτήρα σε ένα καθεστώς, πέρα από την ραγδαία βελτίωση του βιοτικού επιπέδου που είναι αποτέλεσμα της αυξημένης παραγωγικότητας της εργασίας.
Με άλλα λόγια σε μία πρώτη ανάγνωση το 15ο πενταετές Εθνικό Σχέδιο, περιγράφει μια οικονομία που μέχρι σήμερα έχει πετύχει εξαιρετικά αποτελέσματα. Αλλά δεν έχει λύσει την κεντρική αντίφασή του, ήτοι να εξασφαλίσει την ικανότητα και την δυνατότητα να σχεδιάζει με κυρίαρχη την συμμετοχή των κοινωνικών δυνάμεων που εμφανίζεται να «εκπροσωπεί» στην κρατική οντότητα της Κίνας.
Αυτή την Κίνα θέλει να «αντιμετωπίσει» ο Τραμπ, που αν ο πόλεμος στο Ιράν δεν ανατρέψει τους αρχικούς σχεδιασμούς της επίσκεψης στις 30 Μάρτη, θα έχουμε την ευκαιρία να «δούμε» τι μέλλει γενέσθαι…
