Ένα νέο, φιλόδοξο αλλά και ιδιαίτερα σύνθετο σχέδιο για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία φέρονται να επεξεργάζονται οι ΗΠΑ, σύμφωνα με δημοσίευμα του Economist, κατά το οποίο ο Κίεβο θα ρέπει να απαρνηθεί το ΝΑΤΟ.
Στο επίκεντρο της αμερικανικής πρότασης βρίσκεται μια κρίσιμη ανταλλαγή: η Ουκρανία θα εγκατέλειπε την προοπτική ένταξής της στο ΝΑΤΟ, με αντάλλαγμα την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ένα εκτεταμένο πακέτο επενδύσεων και ανοικοδόμησης.
Το σχέδιο, σύμφωνα με το βρετανικό περιοδικό, περιλαμβάνει επίσης ρυθμίσεις για το Ντονμπάς, οικονομικά ανταλλάγματα προς τη Μόσχα, χαλάρωση των δυτικών κυρώσεων και ακόμη και επανέναρξη της μεταφοράς ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω των αγωγών Nord Stream.
Ωστόσο, πρόκειται για προτάσεις που δεν έχουν ακόμη συμφωνηθεί. Μάλιστα, αρκετές από αυτές δεν μπορούν να υλοποιηθούν χωρίς τη συγκατάθεση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Τι προβλέπει το αμερικανικό σχέδιο για την Ουκρανία
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του Economist, η Ουάσινγκτον εξετάζει ένα πακέτο που θα συνδυάζει την ασφάλεια, την οικονομική ανάκαμψη και τη μελλοντική γεωπολιτική θέση της Ουκρανίας.
Το Κίεβο θα μπορούσε να εξασφαλίσει ευρωπαϊκή προοπτική και σημαντική οικονομική στήριξη, αποδεχόμενο όμως ότι δεν θα επιδιώξει την ένταξή του στη Βορειοατλαντική Συμμαχία.
Παράλληλα, το σχέδιο φέρεται να προβλέπει τη δημιουργία αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης στο Ντονμπάς, την περιοχή της ανατολικής Ουκρανίας που περιλαμβάνει το Ντονέτσκ και το Λουγκάνσκ.
Δεν έχουν γίνει γνωστές οι ακριβείς προβλέψεις για τα όρια, τον έλεγχο και την επιτήρηση μιας τέτοιας ζώνης, ζητήματα που θα ήταν καθοριστικά για οποιαδήποτε συμφωνία.
Τα ανταλλάγματα προς τη Ρωσία: Κυρώσεις, εμπορικές συμφωνίες και φυσικό αέριο
Το αμερικανικό σχέδιο δεν περιορίζεται σε όσα θα μπορούσε να εξασφαλίσει η Ουκρανία.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Ρωσία θα μπορούσε να επωφεληθεί από την αποκατάσταση των πολιτικών σχέσεών της με την Ουάσινγκτον, τη χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων και νέες εμπορικές συμφωνίες με αμερικανικές επιχειρήσεις.
Στο τραπέζι φέρεται να βρίσκεται και η επιστροφή του ρωσικού φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά, ακόμη και μέσω της επαναλειτουργίας των αγωγών Nord Stream.
Η συγκεκριμένη πρόταση, ωστόσο, αναμένεται να συναντήσει σημαντικά εμπόδια, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη υιοθετήσει πολιτική σταδιακής απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Ουκρανοί αξιωματούχοι έχουν ενημερωθεί για το γενικό πλαίσιο της αμερικανικής πρότασης, αλλά, σύμφωνα με τον Economist, δεν γνωρίζουν ακόμη όλες τις λεπτομέρειές της.
Για τον λόγο αυτό, η ουκρανική κυβέρνηση δεν έχει τοποθετηθεί οριστικά υπέρ ή κατά του σχεδίου.
Ένας από τους βασικούς προβληματισμούς του Κιέβου αφορά το ενδεχόμενο οι Αμερικανοί διαπραγματευτές να προχωρήσουν σε επικερδείς οικονομικές συμφωνίες με τη Μόσχα πριν υπάρξει οριστικός τερματισμός των εχθροπραξιών.
Σε μια τέτοια περίπτωση, όπως επισήμανε Ουκρανός αξιωματούχος στο περιοδικό, η Ρωσία θα μπορούσε να εξασφαλίσει οικονομικά και διπλωματικά οφέλη, ενώ ο πόλεμος θα συνεχιζόταν.
Οι συναντήσεις στο Όσλο και οι επαφές Γουίτκοφ με τον Πούτιν
Η δημοσιοποίηση των πληροφοριών για το σχέδιο ακολουθεί μια σειρά διπλωματικών επαφών.
Στις 20 Οκτωβρίου, στο Όσλο, πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις με τη συμμετοχή του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, του ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και Ευρωπαίων ηγετών.
Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στις εγγυήσεις ασφαλείας, στα εδαφικά ζητήματα, στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και στην οικονομική ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονται σε δύο παράλληλες κατευθύνσεις.
Η πρώτη αφορά την ουκρανική κυριαρχία, την ασφάλεια, την ευρωπαϊκή ενσωμάτωση και την ανοικοδόμηση της χώρας. Η δεύτερη αφορά τις σχέσεις με τη Ρωσία και το μελλοντικό πλαίσιο ασφαλείας στην περιοχή. Μία ημέρα αργότερα, στις 21 Οκτωβρίου, ο Γουίτκοφ συναντήθηκε με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στην Αγία Πετρούπολη.
Μετά τις επαφές αυτές, τόσο το Κίεβο όσο και η Μόσχα άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης των τριμερών συνομιλιών μέσα στον Νοέμβριο, με πιθανό τόπο διεξαγωγής το Άμπου Ντάμπι.
Ο Ζελένσκι ζητά εγγυήσεις ασφαλείας στα πρότυπα του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ
Ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα παραμένει η ασφάλεια της Ουκρανίας μετά τον πόλεμο.
Ο Ζελένσκι επιδιώκει δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας, οι οποίες θα έχουν ουσιαστική ισχύ και δεν θα περιορίζονται σε πολιτικές διαβεβαιώσεις.
Ο Ουκρανός πρόεδρος έχει αναφερθεί σε εγγυήσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες στα πρότυπα του Άρθρου 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ, με έγκριση από το αμερικανικό Κογκρέσο.
Το Άρθρο 5 προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους της Συμμαχίας αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων.
Μια αντίστοιχη συμφωνία για την Ουκρανία θα απαιτούσε συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τον τρόπο αντίδρασης των συμμάχων σε περίπτωση νέας ρωσικής επίθεσης.
Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί οριστική συμφωνία για τέτοιες εγγυήσεις.
Η Ουάσινγκτον δεν μπορεί να αποφασίσει την ένταξη στην ΕΕ
Η ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί ίσως το πιο σύνθετο σκέλος της αμερικανικής πρότασης.
Και αυτό διότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν την αρμοδιότητα να προσφέρουν ή να εγγυηθούν την ένταξη οποιασδήποτε χώρας στην ΕΕ.
Η διαδικασία απαιτεί ενταξιακές διαπραγματεύσεις, τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ομόφωνη έγκριση από τα κράτη μέλη στο Συμβούλιο και επικύρωση της συνθήκης προσχώρησης.
Επομένως, ακόμη και αν το Κίεβο αποδεχόταν την εγκατάλειψη της προοπτικής του ΝΑΤΟ, η ευρωπαϊκή του ένταξη δεν θα ήταν αυτομάτως εξασφαλισμένη.
Προηγούμενη αμερικανική πρόταση φέρεται να περιλάμβανε ακόμη και τον Ιανουάριο του 2027 ως πιθανό χρονικό ορίζοντα ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ.
Ωστόσο, επρόκειτο για προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα και όχι για συμφωνημένη ημερομηνία προσχώρησης.
Nord Stream: Η Γερμανία και η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική βάζουν εμπόδια
Ανάλογες δυσκολίες εμφανίζει και η προοπτική επαναλειτουργίας των αγωγών Nord Stream.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε τον Ιανουάριο του 2026 νομικά δεσμευτικό πλαίσιο για τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου.
Σύμφωνα με αυτό, οι εναπομείνασες μακροπρόθεσμες συμβάσεις για ρωσικό υγροποιημένο φυσικό αέριο προβλέπεται να τερματιστούν από τον Ιανουάριο του 2027, ενώ οι εισαγωγές μέσω αγωγών από το φθινόπωρο του ίδιου έτους.
Παράλληλα, η γερμανική κυβέρνηση έχει εκφράσει την αντίθεσή της στην επαναλειτουργία του Nord Stream, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν αμερικανικές και ευρωπαϊκές κυρώσεις που επηρεάζουν τους αγωγούς.
Κατά συνέπεια, μια συμφωνία μεταξύ Ουάσινγκτον και Μόσχας δεν θα αρκούσε από μόνη της για να επαναφέρει το ρωσικό φυσικό αέριο στην ευρωπαϊκή αγορά.
Ένα σχέδιο με πολλά ανταλλάγματα, αλλά χωρίς συμφωνία
Το φερόμενο αμερικανικό σχέδιο επιχειρεί να συνδυάσει την ουκρανική ασφάλεια και ανοικοδόμηση με οικονομικά και διπλωματικά κίνητρα προς τη Ρωσία.
Ωστόσο, οι σημαντικότερες προβλέψεις του εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Η Ουκρανία ζητά εγγυήσεις ότι δεν θα βρεθεί ξανά αντιμέτωπη με μια ρωσική εισβολή, η Μόσχα επιδιώκει άρση κυρώσεων και ρυθμίσεις ασφαλείας, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να αποφασίσει για ζητήματα που δεν μπορεί να καθορίσει η Ουάσινγκτον.
Το ενδεχόμενο επανέναρξης των τριμερών συνομιλιών τον Νοέμβριο δημιουργεί ένα νέο διπλωματικό παράθυρο, αλλά προς το παρόν δεν υπάρχει συμφωνία ούτε για τους όρους ειρήνης ούτε για τα ανταλλάγματα που περιγράφει ο Economist.
