Οι ΗΠΑ και το Ιράν ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε προκαταρκτική συμφωνία – που υπογράφηκε ηλεκτρονικά – για τον τερματισμό της σύγκρουσης, η οποία αναμένεται να τεθεί σε ισχύ την Παρασκευή (19.06.2026), με την επίσημη υπογραφή του μνημονίου κατανόησης στην Ελβετία. Ωστόσο, ήδη καταγράφονται διαφωνίες μεταξύ των δύο πλευρών για το τι πραγματικά συμφωνήθηκε.
Και μόνο η ανακοίνωση της συμφωνίας ΗΠΑ – Ιράν ήταν αρκετή για να προκαλέσει ανακούφιση στις διεθνείς πρωτεύουσες και θετικές αντιδράσεις στις αγορές. Ωστόσο, το πλήρες κείμενό της δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί, ενώ πολλά από τα σημεία της παραμένουν ασαφή και ερμηνεύονται κατά το δοκούν από τις δυο πλευρές.
Πίσω από τις πανηγυρικές δηλώσεις, κρύβεται μια συμφωνία γεμάτη γκρίζα σημεία, ανοιχτά μέτωπα και αντικρουόμενα συμφέροντα, γεγονός που την καθιστά εξαιρετικά εύθραυστη. Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ διαμηνύει ότι δεν θεωρεί πως δεσμεύεται από οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Ενδεικτικές είναι οι δηλώσεις του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι η χώρα του δεν σκοπεύει να αποχωρήσει από τον νότιο Λίβανο, τη Γάζα ή τη Συρία, υπογραμμίζοντας ότι οι στρατηγικοί στόχοι του Ισραήλ παραμένουν αμετάβλητοι ανεξάρτητα από τη διπλωματική διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη. «Με τον Ντόναλντ Τραμπ δεν βλέπουμε πάντα τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο», δήλωσε χαρακτηριστικά, σε μια σπάνια δημόσια παραδοχή των διαφορών που έχουν ανακύψει μεταξύ των δύο συμμάχων.
Η έλλειψη σαφών λεπτομερειών για τους όρους της συμφωνίας, σε συνδυασμό με τις διαφορετικές ερμηνείες που δίνονται στο περιεχόμενο του μνημονίου, επιβάλλουν προς το παρόν στάση αναμονής. Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο αν η συμφωνία θα υπογραφεί, αλλά κυρίως αν θα μπορέσει να επιβιώσει τους επόμενους δύο μήνες, κατά τη διάρκεια των κρίσιμων διαπραγματεύσεων που θα ακολουθήσουν.
Τι προβλέπει η συμφωνία – Διαφορετικές ερμηνείες στις βασικές πτυχές
Η συμφωνία προβλέπει την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την έναρξη διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών για το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Παρά τη σημαντική αποκλιμάκωση, κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά, ενώ οι δύο πλευρές δίνουν διαφορετικές ερμηνείες στις βασικές πτυχές της συμφωνίας.
Αρχικά, η συμφωνία δεν λύνει τα ζητήματα που οδήγησαν στη σύγκρουση. Αντιθέτως, τα μεταθέτει για τις επόμενες 60 ημέρες διαπραγματεύσεων.
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, οι βαλλιστικοί πύραυλοι της Τεχεράνης, η υποστήριξη που παρέχει σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ, αλλά και η στρατιωτική παρουσία του Ισραήλ σε Λίβανο, Συρία και Γάζα παραμένουν ανοιχτά.
Αυτό σημαίνει ότι η συμφωνία μπορεί να καταρρεύσει όχι μόνο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων αλλά και στο πεδίο της μάχης.
Το Ισραήλ μπορεί να την τορπιλίσει ανά πάσα στιγμή
Η μεγαλύτερη απειλή για τη βιωσιμότητα της συμφωνίας ίσως προέρχεται από το ίδιο το Ισραήλ.
Η κυβέρνηση Νετανιάχου θεωρεί ότι η συμφωνία δεν αντιμετωπίζει τις βασικές ανησυχίες ασφαλείας της χώρας. Μάλιστα ανώτερος αξιωματούχος την χαρακτήρισε «φρικτή για το Ισραήλ». «Και δεν υπάρχει κανείς στην ισραηλινή ηγεσία που να το βλέπει διαφορετικά, από τον πρωθυπουργό μέχρι τον αρχηγό του γενικού επιτελείου στρατού», πρόσθεσε.
Στο Τελ Αβίβ, η επικρατούσα άποψη είναι ότι οι ΗΠΑ προσφέρουν χρόνο στην Τεχεράνη χωρίς να εξασφαλίζουν ουσιαστικές παραχωρήσεις.
Υπό αυτές τις συνθήκες, μια νέα ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση στον Λίβανο θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις. Εάν το Ισραήλ εξαπολύσει ευρείας κλίμακας πλήγματα κατά της Χεζμπολάχ, η φιλοϊρανική οργάνωση δύσκολα θα μείνει με τα χέρια σταυρωμένα.
Η απάντηση με πυραύλους κατά ισραηλινών στόχων θα μπορούσε να προκαλέσει νέα κλιμάκωση, οδηγώντας το Ιράν να υποστηρίξει πιο ενεργά τον βασικό του σύμμαχο στον Λίβανο. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η εκεχειρία και οι συνομιλίες θα κινδύνευαν να καταρρεύσουν μέσα σε λίγες ώρες.
«Οποιαδήποτε ισραηλινή επίθεση στον Λίβανο ή κατοχή λιβανικού εδάφους θα θεωρηθεί παραβίαση της συμφωνίας με την Αμερική», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, λίγες μέρες πριν από την επίσημη έναρξη εφαρμογής του μνημονίου κατανόησης μεταξύ των δύο πλευρών.
Η δύσκολη εξίσωση των πυρηνικών
Το πλέον κρίσιμο κεφάλαιο αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε ότι η Τεχεράνη δεσμεύθηκε πως δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Ωστόσο, δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα συγκεκριμένες προβλέψεις για τον εμπλουτισμό ουρανίου, τις πυρηνικές εγκαταστάσεις ή τα υφιστάμενα αποθέματα πυρηνικού υλικού. Τα ζητήματα αυτά παραπέμπονται στις διαπραγματεύσεις που θα ξεκινήσουν τις επόμενες εβδομάδες.
Κυρώσεις, κεφάλαια και οικονομική επανεκκίνηση
Εξίσου θολό παραμένει το τοπίο γύρω από τις κυρώσεις. Ιρανικές πηγές υποστηρίζουν ότι η αμερικανική πλευρά συμφώνησε να μην επιβάλει νέες κυρώσεις κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, να χαλαρώσει προσωρινά τους περιορισμούς στις πετρελαϊκές εξαγωγές και να εξετάσει την αποδέσμευση έως και 25 δισ. δολαρίων από παγωμένα ιρανικά κεφάλαια.
Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι συζητείται ακόμη και ένα ευρύτερο πρόγραμμα οικονομικής ανασυγκρότησης για το Ιράν – ύψους 300 δισ. – με τη συμμετοχή περιφερειακών συμμάχων των ΗΠΑ.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς έσπευσε μάλιστα να ξεκαθαρίσει ότι δεν προβλέπεται αμερικανική χρηματοδότηση προς την Τεχεράνη, τονίζοντας χαρακτηριστικά πως «ούτε ένα δολάριο από αυτά τα χρήματα δεν προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες».
Το χαρτί του Ιράν λέγεται Στενά του Ορμούζ
Από την άλλη πλευρά, και η Τεχεράνη διαθέτει ένα ισχυρό μέσο πίεσης: το στρατηγικό πέρασμα του Ορμούζ.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι η ναυσιπλοΐα θα αποκατασταθεί από την Παρασκευή (19.06.2026) – που θα πέσουν και οι υπογραφές στη Γενεύη – και ότι η διέλευση από το Στενό του Ορμούζ θα είναι ελεύθερη. Ωστόσο, ιρανικά μέσα ενημέρωσης με στενές σχέσεις με το καθεστώς υποστηρίζουν ότι η ελεύθερη διέλευση θα ισχύσει μόνο κατά τη διάρκεια της δίμηνης διαπραγματευτικής περιόδου και ότι στη συνέχεια η Τεχεράνη ενδέχεται να επιβάλει τέλη στα διερχόμενα πλοία.
Παράλληλα, παραμένουν αδιευκρίνιστες και οι τεχνικές λεπτομέρειες για την πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας. Σύμφωνα με πληροφορίες που είχαν δει το φως της δημοσιότητας κατά τη διάρκεια της κρίσης, το Ιράν είχε αναπτύξει θαλάσσιες νάρκες στην περιοχή, γεγονός που καθιστά αναγκαίες πρόσθετες συμφωνίες ασφαλείας για τις ασφαλιστικές εταιρείες και τις ναυτιλιακές πριν από την οριστική επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού.
Με άλλα λόγια, τα Στενά του Ορμούζ δεν ανοίγουν με το πάτημα ενός κουμπιού. Ακόμη και αν όλα πάνε καλά και η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν υπογραφεί κανονικά την Παρασκευή στην Ελβετία και εφαρμοστεί χωρίς εμπόδια, θα χρειαστούν μήνες για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των ναυτιλιακών εταιρειών και πιθανότατα χρόνια για να αποκατασταθούν πλήρως τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου.
Επίσης, το Ιράν δεν χρειάζεται να κλείσει πλήρως το στρατηγικό πέρασμα για να προκαλέσει διεθνή αναστάτωση. Αρκεί να επιβάλει αυστηρότερους ελέγχους, να αυξήσει τα τέλη διέλευσης ή να δημιουργήσει ένα κλίμα αβεβαιότητας για τα εμπορικά πλοία και τα δεξαμενόπλοια που περνούν από την περιοχή.
Με αυτόν τον τρόπο η Τεχεράνη θα μπορούσε να πιέσει τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους χωρίς να παραβιάσει ανοιχτά τη συμφωνία.
Οι 60 ημέρες που θα κρίνουν τα πάντα
Το πιο αδύναμο σημείο της συμφωνίας είναι ότι στηρίζεται στην υπόθεση πως οι δύο πλευρές θα συνεχίσουν να διαπραγματεύονται καλόπιστα για δύο μήνες.
Όμως μέσα σε αυτό το διάστημα αρκεί ένα πυραυλικό χτύπημα της Χεζμπολάχ, μια ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στη Βηρυτό, ένα περιστατικό στα Στενά του Ορμούζ ή μια διαφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ώστε όλη η διαδικασία να εκτροχιαστεί.
Γι’ αυτό πολλοί διπλωμάτες βλέπουν τη συμφωνία όχι ως οριστική λύση, αλλά ως μια προσωρινή ανακωχή. Η πραγματική δοκιμασία δεν θα είναι η υπογραφή της στη Γενεύη, αλλά το αν θα επιβιώσει μέχρι την τελική διαπραγμάτευση.
