Λίγους μήνες πριν βάλει τέλος στη ζωή της, η Ροσέλα από την Ιταλία άρχισε να αναζητά στο διαδίκτυο περιεχόμενο που σχετιζόταν με αυτοτραυματισμό, πριν η 12χρονη βάλει τέλος στη ζωή της. Μόνο μετά τον θάνατό της, οι γονείς της ξεκλείδωσαν τις συσκευές της. Εκεί ανακάλυψαν ότι η κόρη τους χρησιμοποιούσε τα social media πολύ περισσότερο απ’ όσο γνώριζαν, διατηρώντας μάλιστα ένα μυστικό προφίλ στο Instagram με το όνομα «Just a dead pers0n», όπου το γράμμα «o» είχε αντικατασταθεί από τον αριθμό 0.
Οι γονείς της 12χρονης συμμετέχουν σε μια πρωτοφανή συλλογική αγωγή στην Ιταλία κατά της Meta, ιδιοκτήτριας του Instagram και του Facebook, και του TikTok, υποστηρίζοντας ότι οι αλγόριθμοι των πλατφορμών συνέβαλαν στην ψυχική επιδείνωση της κόρης τους. Πρόκειται για την πρώτη συντονισμένη νομική προσπάθεια στη χώρα που αμφισβητεί ευθέως τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων των social media και τον αντίκτυπό τους στους ανηλίκους.
Η μητέρα της, Ιρένε Ροτζέρο Ουγκές, θυμάται ότι η αλλαγή στη συμπεριφορά της κόρης της ήταν ταχύτατη και σοκαριστική. Όπως δήλωσε στο Reuters, η Ροσέλα άρχισε τον Σεπτέμβριο του 2023 να αναζητά περιεχόμενο σχετικό με τη θλίψη και την κατάθλιψη.
Σύντομα, οι αλγόριθμοι των social media άρχισαν να της προτείνουν όλο και περισσότερο παρόμοιο υλικό.
«Κάποια στιγμή ήταν σαν να απέκτησε δική του ζωή. Συνέχισε να μεγαλώνει μέχρι που επισκίασε τη χαρούμενη και κοινωνική πλευρά της, τη φωτεινή πλευρά της», είπε η μητέρα της. Μόλις πέντε μήνες αργότερα, η Ροσέλα ήταν νεκρή.
Η Ιρένε περιγράφει την τραγωδία σαν μια ξαφνική ασθένεια που χτύπησε την οικογένεια χωρίς προειδοποίηση. «Χωρίς τον αλγόριθμο, η εξέλιξη της ψυχικής της κατάστασης – ή της ψύχωσης ή ό,τι κι αν ήταν αυτό που ακόμη δεν μπορώ να ορίσω – ίσως να είχε ακολουθήσει μια πιο φυσική πορεία», λέει.
Η υπόθεση έχει κινητοποιήσει οικογένειες από ολόκληρη τη χώρα, οι οποίες ζητούν αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση ανηλίκων στα social media και μεγαλύτερη διαφάνεια γύρω από τους κινδύνους που δημιουργούν οι αλγόριθμοι.
Τι απαντούν Meta και TikTok
Τόσο η Meta όσο και η TikTok απορρίπτουν τις κατηγορίες. Η Meta δήλωσε στο Reuters ότι εφαρμόζει συνεχώς νέα μέτρα προστασίας για τους εφήβους, επικαλούμενη τους ειδικούς λογαριασμούς «Teen Accounts» και άλλες ενσωματωμένες δικλείδες ασφαλείας.
Το TikTok από την πλευρά του υποστηρίζει ότι αφαιρεί περισσότερο από το 99% του περιεχομένου που παραβιάζει τους κανόνες της σχετικά με την ψυχική υγεία και τον αυτοτραυματισμό, ενώ επενδύει σε εργαλεία που περιορίζουν την έκθεση των χρηστών σε δυνητικά επιβλαβές υλικό.
Οι δύο εταιρείες τονίζουν επίσης ότι η ψυχική υγεία των παιδιών επηρεάζεται από πολλούς διαφορετικούς παράγοντες και ότι η επίδραση των κοινωνικών δικτύων εξαρτάται από τον τρόπο χρήσης τους, τα διαθέσιμα μέτρα προστασίας και τη συμμετοχή των γονέων.
Οι οικογένειες που συμμετέχουν στην αγωγή υποστηρίζουν ότι τα εργαλεία γονικού ελέγχου δεν επαρκούν, καθώς όπως λένε, πολλά παιδιά, γνωρίζουν πώς να παρακάμπτουν τα φίλτρα ή τους χρονικούς περιορισμούς, ενώ στο διαδίκτυο κυκλοφορούν αναρίθμητοι οδηγοί που εξηγούν πώς μπορεί να γίνει αυτό.
Για την Ιρένε Ροτζέρο Ουγκές, η δικαστική μάχη δεν αφορά μόνο τη δικαίωση της κόρης της, αφορά και την ενημέρωση άλλων γονέων για κινδύνους, που όπως λέει, η ίδια δεν γνώριζε μέχρι να είναι πλέον αργά. «Υποτιμήσαμε ορισμένους κινδύνους και δεν γνωρίζαμε καν ότι υπήρχαν», λέει.
«Οι άλλοι γονείς όμως μπορούν ακόμη να δράσουν. Δεν έχει νόημα να κρατήσω αυτή την εμπειρία μόνο για τον εαυτό μου».
