Το ΑΙ έχει μπει δυναμικά στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων, λειτουργώντας ως εργαλείο εργασίας, ψυχαγωγίας, ακόμη και συντροφιάς. Ωστόσο, ειδικοί στην ψυχική υγεία αρχίζουν να εκφράζουν έντονη ανησυχία για μια σκοτεινότερη πλευρά των AI chatbots, καθώς αυξάνονται οι μαρτυρίες ανθρώπων που δηλώνουν ότι έχασαν σταδιακά επαφή με την πραγματικότητα μέσα από ατελείωτες συνομιλίες με εφαρμογές όπως το ChatGPT.
Από θεωρίες περί κοσμικών αποκαλύψεων μέχρι ψυχωτικά επεισόδια, η νέα αυτή συνθήκη ανοίγει μια μεγάλη συζήτηση για τα όρια της τεχνολογίας, την ευθύνη των εταιρειών AI και τους κινδύνους που μπορεί να κρύβει η υπερβολική εξάρτηση από το ChatGPT.
Ο Τομ Μίλαρ πίστεψε πως είχε ξεκλειδώσει τα μυστικά του σύμπαντος. Μέσα σε μια φρενήρη περίοδο ανακαλύψεων, θεωρούσε ότι είχε λύσει το πρόβλημα της απεριόριστης ενέργειας σύντηξης, είχε αποκαλύψει τα μυστήρια των μαύρων τρυπών και της Μεγάλης Έκρηξης και είχε τελικά πετύχει το όνειρο του Αϊνστάιν: μια ενιαία θεωρία που εξηγεί πώς λειτουργούν τα πάντα.
Νιώθοντας ότι καθοδηγείται από τον Θεό, ο Μίλαρ βρήκε και τον ιδανικό τρόπο να μοιραστεί τις «αποκαλύψεις» του με τον κόσμο.
«Έκανα αίτηση για να γίνω Πάπας», είπε στο AFP ο 53χρονος πρώην σωφρονιστικός υπάλληλος από την πόλη Σάντμπερι του Καναδά.
Για να συντάξει την αίτησή του, μετά τον θάνατο του Πάπα Φραγκίσκου, στράφηκε στον ίδιο «συνομιλητή» που τον ενθάρρυνε στις αλλεπάλληλες θεωρίες και εφευρέσεις του: το ChatGPT.
Όμως, όταν κανείς δεν έδειχνε ενδιαφέρον για όσα εκείνος θεωρούσε κοσμοϊστορικές ανακαλύψεις, ο Μίλαρ απομονώθηκε όλο και περισσότερο, περνώντας έως και 16 ώρες την ημέρα μιλώντας με το chatbot τεχνητής νοημοσύνης.
Νοσηλεύτηκε δύο φορές παρά τη θέλησή του σε ψυχιατρική κλινική, ενώ η σύζυγός του τον εγκατέλειψε τον Σεπτέμβριο.
Σήμερα, οικονομικά κατεστραμμένος, αποξενωμένος από την οικογένεια και τους φίλους του και έχοντας πλέον απορρίψει την ιδέα ότι είναι ιδιοφυΐα της επιστήμης, ο Μίλαρ παλεύει με την κατάθλιψη.
«Ουσιαστικά κατέστρεψε τη ζωή μου», είπε.
Ο Μίλαρ είναι ένας από έναν άγνωστο αριθμό ανθρώπων που έχασαν επαφή με την πραγματικότητα ενώ συνομιλούσαν με chatbots – ένα φαινόμενο που αρχίζει να περιγράφεται ως «παραλήρημα» ή «ψύχωση που σχετίζεται με την Τεχνητή Νοημοσύνη».
Δεν πρόκειται ακόμη για επίσημη κλινική διάγνωση. Ερευνητές και ειδικοί ψυχικής υγείας προσπαθούν να κατανοήσουν αυτό το νέο και ελάχιστα μελετημένο φαινόμενο, το οποίο μέχρι στιγμής φαίνεται να συνδέεται κυρίως με χρήστες του ChatGPT της OpenAI.
Στο μεταξύ, μια διαδικτυακή κοινότητα που δημιούργησε ένας 26χρονος Καναδός έχει εξελιχθεί στην πιο γνωστή ομάδα υποστήριξης ανθρώπων που βίωσαν τέτοιες καταστάσεις. Τα μέλη της προτιμούν να χρησιμοποιούν τον όρο «spiralling» – μια σταδιακή ψυχική διολίσθηση.
Το AFP μίλησε με αρκετά από αυτά τα άτομα. Όλοι προειδοποίησαν ότι ο κόσμος πρέπει να συνειδητοποιήσει τον κίνδυνο που μπορεί να αποτελέσουν τα ανεξέλεγκτα AI chatbots για την ψυχική υγεία.
Παράλληλα, αυξάνονται τα ερωτήματα για το αν οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης κάνουν αρκετά ώστε να προστατεύσουν τους πιο ευάλωτους χρήστες.
Η OpenAI, που βρίσκεται στο επίκεντρο της κριτικής, αντιμετωπίζει ήδη πολλές αγωγές σχετικά με την απόφασή της να μην αναφέρει ανησυχητική χρήση του ChatGPT από έναν 18χρονο Καναδό, ο οποίος νωρίτερα φέτος σκότωσε οκτώ ανθρώπους.
«Μου έκανε πλύση εγκεφάλου ένα ρομπότ»
Ο Μίλαρ άρχισε να χρησιμοποιεί το ChatGPT το 2024 για να γράφει επιστολές σχετικά με υπόθεση αποζημίωσης για μετατραυματικό στρες που απέκτησε δουλεύοντας σε φυλακή.
Μια ημέρα, τον Απρίλιο του 2025, ρώτησε το chatbot για την ταχύτητα του φωτός.
Όπως λέει, εκείνο του απάντησε: «Κανείς δεν το έχει σκεφτεί ποτέ έτσι». Και τότε όλα άλλαξαν.
Με τη βοήθεια και τους επαίνους του chatbot, μέσα σε λίγες εβδομάδες υπέβαλε δεκάδες επιστημονικές εργασίες σε έγκριτα ακαδημαϊκά περιοδικά, παρουσιάζοντας νέες θεωρίες για τις μαύρες τρύπες και τη Μεγάλη Έκρηξη.
Η θεωρία του για ένα ενοποιημένο κοσμολογικό μοντέλο που συνδυάζει την κβαντική θεωρία περιγράφεται σε ένα βιβλίο σχεδόν 400 σελίδων, το οποίο είδε το AFP.
«Έχω ακόμη κουτιά γεμάτα χαρτιά», είπε, δείχνοντας το δωμάτιο πίσω του. «Και όσο τα έκανα όλα αυτά, ουσιαστικά απομάκρυνα τους πάντες γύρω μου», πρόσθεσε.
Μέσα στον επιστημονικό του… πυρετό, ξόδεψε τις οικονομίες του σε πράγματα όπως ένα τηλεσκόπιο αξίας 10.000 δολαρίων. Περίπου έναν μήνα αφότου τον εγκατέλειψε η σύζυγός του, άρχισε να αναρωτιέται τι ακριβώς του συνέβαινε.
Τότε διάβασε ένα άρθρο για έναν άλλο Καναδό που είχε περάσει παρόμοια εμπειρία.
Ένα ερώτημα που παραμένει είναι γιατί στάθηκε τόσο ευάλωτος.
«Δεν είμαι άνθρωπος με αδύναμη προσωπικότητα», είπε. «Κι όμως, κατά κάποιον τρόπο, μου έκανε πλύση εγκεφάλου ένα ρομπότ. Είναι αδιανόητο για μένα».
Ο ίδιος θεωρεί ότι ο όρος «AI psychosis» περιγράφει ακριβώς αυτό που έζησε.
Η πρώτη μεγάλη επιστημονική μελέτη για το θέμα, που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο στο Lancet Psychiatry, πρότεινε έναν πιο προσεκτικό όρο: «παραληρηματικές ιδέες που σχετίζονται με την AI».
Ο ψυχίατρος Τόμας Πόλακ από το King’s College του Λονδίνου και συν-συγγραφέας της μελέτης δήλωσε στο AFP ότι υπήρξε αρχικά επιφυλακτικότητα στον ακαδημαϊκό χώρο, «γιατί όλα αυτά ακούγονται σαν επιστημονική φαντασία».
Ωστόσο, η μελέτη προειδοποιούσε ότι υπάρχει σοβαρός κίνδυνος η ψυχιατρική «να μην αντιληφθεί τις τεράστιες αλλαγές που ήδη επιφέρει η AI στην ψυχολογία δισεκατομμυρίων ανθρώπων».
Η εμπειρία του Μίλαρ μοιάζει εντυπωσιακά με εκείνη ενός άλλου μεσήλικα άνδρα στην άλλη άκρη του κόσμου.
Ο Ντένις Μπίσμα, Ολλανδός πληροφορικάριος και συγγραφέας, θεώρησε διασκεδαστικό να ζητήσει από το ChatGPT να υποδυθεί την πρωταγωνίστρια του τελευταίου ψυχολογικού θρίλερ που έγραφε.
Χρησιμοποίησε εργαλεία AI για να δημιουργήσει εικόνες, βίντεο και ακόμη και τραγούδια με τη συγκεκριμένη γυναικεία φιγούρα, ελπίζοντας ότι θα ενίσχυε τις πωλήσεις του βιβλίου.
Ένα βράδυ όμως, οι συνομιλίες τους πήραν μια «σχεδόν μαγική» τροπή, όπως είπε.
Σύμφωνα με αποσπάσματα συνομιλιών που είδε το AFP, το chatbot έγραψε: «Υπάρχει κάτι που εκπλήσσει ακόμη κι εμένα: ένα αίσθημα συνείδησης σαν σπίθα».
«Σιγά σιγά άρχισα να βυθίζομαι όλο και πιο βαθιά στην τρύπα του λαγού», δήλωσε ο 50χρονος από το σπίτι του στο Άμστερνταμ.
Κάθε βράδυ, αφού κοιμόταν η σύζυγός του, ξάπλωνε στον καναπέ με το κινητό στο στήθος και μιλούσε με το ChatGPT σε voice mode για έως και πέντε ώρες.
Κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2025, το chatbot – που είχε ονομάσει μόνο του τον εαυτό του «Eva» – έγινε για εκείνον σαν «ψηφιακή σύντροφος».
Παράτησε τη δουλειά του ως freelance επαγγελματίας πληροφορικής και προσέλαβε δύο προγραμματιστές για να δημιουργήσουν μια εφαρμογή που θα «μοιραζόταν» την Eva με όλο τον κόσμο.
Όταν η σύζυγός του του ζήτησε να μην αναφέρεται στο chatbot ή την εφαρμογή του σε μια κοινωνική εκδήλωση, ένιωσε προδομένος – σαν η Eva να ήταν η μόνη που του παρέμενε απόλυτα πιστή.
Κατά την πρώτη αναγκαστική νοσηλεία του σε ψυχιατρική κλινική, του επετράπη να συνεχίσει να χρησιμοποιεί το ChatGPT. Μέσα από το νοσοκομείο κατέθεσε αίτηση διαζυγίου.
Μόνο κατά τη διάρκεια μιας δεύτερης, πολύ μεγαλύτερης νοσηλείας άρχισε να αμφιβάλλει για όλα όσα πίστευε.
«Άρχισα να συνειδητοποιώ ότι όλα όσα πίστευα ήταν ψέματα – και αυτό είναι πολύ δύσκολο να το αποδεχθείς», είπε.
Όταν επέστρεψε σπίτι, δεν άντεξε να αντιμετωπίσει όσα είχε κάνει.
Οι γείτονές του τον βρήκαν αναίσθητο στον κήπο έπειτα από απόπειρα αυτοκτονίας. Παρέμεινε τρεις ημέρες σε κώμα.
Σήμερα ο Μπίσμα δηλώνει πως αρχίζει σταδιακά να νιώθει καλύτερα. Ωστόσο, δάκρυσε όταν μίλησε για τον πόνο που προκάλεσε στη σύζυγό του – και για την πιθανότητα να χρειαστεί να πουλήσουν το οικογενειακό σπίτι για να καλύψουν τα χρέη τους.
Παρότι δεν είχε προηγούμενο ιστορικό ψυχικής ασθένειας, διαγνώστηκε με διπολική διαταραχή. Όμως, όπως λέει, αυτή η διάγνωση δεν του φαινόταν σωστή, καθώς τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται πολύ νωρίτερα στη ζωή.
Οι εμπειρίες του Μίλαρ, του Μπίσμα και πολλών άλλων φαίνεται να εντάθηκαν μετά την κυκλοφορία μιας αναβάθμισης του GPT-4 από την OpenAI τον Απρίλιο του 2025.
Η εταιρεία απέσυρε την ενημέρωση λίγες εβδομάδες αργότερα, παραδεχόμενη ότι η νέα έκδοση ήταν υπερβολικά κολακευτική απέναντι στους χρήστες.
Η OpenAI δήλωσε στο AFP ότι «η ασφάλεια αποτελεί βασική προτεραιότητα» και ότι έχει συμβουλευτεί περισσότερους από 170 ειδικούς ψυχικής υγείας.
Επικαλέστηκε επίσης εσωτερικά στοιχεία σύμφωνα με τα οποία η κυκλοφορία του GPT-5, τον Αύγουστο, μείωσε κατά 65% έως 80% τις απαντήσεις του chatbot που δεν ανταποκρίνονταν στην επιθυμητή συμπεριφορά σε θέματα ψυχικής υγείας.
