Στα ύψη παραμένει η ανισότητα του πλούτου στην Ελλάδα, με την κρίση χρέους, τα ακίνητα και τον πληθωρισμό να διευρύνουν το χάσμα μεταξύ των νοικοκυριών, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ).
Η κατανομή του πλούτου τόσο στην Ελλάδα όσο και στις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ που βίωσαν την κρίση του Δημοσίου Χρέους τα προηγούμενα χρόνια επηρεάστηκε βαθύτατα, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Στην ομάδα αυτών των χωρών το μερίδιο του πλουσιότερου 10% στον συνολικό καθαρό πλούτο αυξήθηκε από 46% το 2010 σε 51,8% το 2023.
Τα στοιχεία της μελέτης αφορούν την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ισπανία, την Ιρλανδία, την Ιταλία και την Πορτογαλία και καταδεικνύουν ότι στις χώρες αυτές η ανισότητα αυξήθηκε πιο έντονα και παρέμεινε υψηλή για μεγαλύτερο διάστημα.
Η κρίση διεύρυνε το χάσμα
Το 2023, ο συντελεστής Gini, ο οποίος αποτυπώνει την ανισότητα, για την ομάδα των έξι χωρών βρισκόταν στις 65,9 μονάδες, έναντι 61,5 το 2010. Αντιθέτως, στις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης ο Gini υποχώρησε από 71,8 το 2010 σε 69,7 το 2023.
Η εξέλιξη αυτή επηρεάστηκε στα χρόνια της κρίσης, από την οικονομική ανάκαμψη, τη σταθερότητα της ανισότητας κατά τη διάρκεια της πανδημίας του COVID-19 το 2020 χάρη στα μέτρα κρατικής στήριξης, καθώς και από τις επιδράσεις του προσωρινού πληθυσμιακού κύματος 2021-2023.
Στα χρόνια αυτά, ο πληθυσμός αύξησε το κόστος ζωής αναγκάζοντας τα φτωχότερα στρώματα να εξαντλήσουν τις αποταμιεύσεις τους, μείωσε την πραγματική αξία των περιουσιακών στοιχείων και των καταθέσεων.
Καθώς οι τιμές των κατοικιών κατέρρεαν, τα νοικοκυριά που είχαν δανειστεί για να αγοράσουν σπίτι είδαν την αξία της περιουσίας τους να μειώνεται, ενώ το χρέος τους παρέμενε. Τα χαμηλότερα στρώματα εξάντλησαν αποταμιεύσεις, ενώ οι μετοχές, που βρίσκονται κυρίως στα χέρια των εύπορων, ανέκαμψαν γρηγορότερα.
Οι επιπτώσεις στην Ελλάδα
Ωστόσο, η κατάσταση στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο, όπως η Ελλάδα, αποδεικνύεται διαφορετική και η ανισότητα αποδείχθηκε ιδιαίτερα επίμονη. Συγκεκριμένα, ο δείκτης Gini συνέχισε να αυξάνεται μέχρι το 2021 και παρέμεινε το 2023 σε επίπεδα αισθητά υψηλότερα από εκείνα του 2010 και του 2014.
Τα σταθερά υψηλά επίπεδα οφείλονται στη δυσκολία των φτωχότερων νοικοκυριών να ανακτήσουν τα αποταμιευτικά τους αποθέματα, καθώς και στη μειωμένη ιδιοκατοίκηση, ιδίως μεταξύ των νεότερων γενεών, γεγονός που εμπόδισε τα ευρύτερα στρώματα να επωφεληθούν από τη μεταγενέστερη ανάκαμψη των τιμών των ακινήτων και άσκησε διαρκή ανοδική πίεση στην ανισότητα του πλούτου.
Έτσι, η ύφεση και η υποχώρηση των εισοδημάτων επιβάρυναν περισσότερο όσους είχαν λιγότερα περιουσιακά μέσα για να απορροφήσουν τις απώλειες.
Στις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης, αντίθετα, ο Gini είχε υποχωρήσει το 2023 κατά 2,1 μονάδες κάτω από το επίπεδο του 2010, καταδεικνύοντας πόσο επίμονες ήταν οι επιπτώσεις της κρίσης στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο.
Σύμφωνα με την ανάλυση της ΕΚΤ, η παραπάνω εικόνα φορά τον καθαρό πλούτο, δηλαδή την αξία των περιουσιακών στοιχείων αφού αφαιρεθούν τα χρέη. Δεν αποδεικνύει ότι τα πλουσιότερα νοικοκυριά έγιναν πλουσιότερα σε απόλυτους όρους ή ότι τα φτωχότερα έχασαν απόλυτο πλούτο.
Ωστόσο, δείχνει ότι τα εύπορα νοικοκυριά αύξησαν το μερίδιο του συνολικού πλούτου που κατέχουν, ενώ το μερίδιο του φτωχότερου μισού μειώθηκε.
Οι συντάκτες της ανάλυσης, Danilo Bianco, Jiri Slacalek και Oreste Tristani, χρησιμοποίησαν στοιχεία της έρευνας Household Finance and Consumption Survey του Ευρωσυστήματος. Η έρευνα καλύπτει περίπου 90.000 νοικοκυριά σε 22 χώρες και καταγράφει, μεταξύ άλλων, την περιουσία, το εισόδημα και το χρέος τους.
