Σε μια πρόσφατη δημοσιογραφική αποστολή, και συγκεκριμένα με την Porsche στην Ισπανία, για να οδηγήσω τη νέα Cayenne SUV Electric, η παρουσία εκπροσώπου από τον χώρο της αυτοκίνησης, προερχόμενο από την Ουκρανία, και μάλιστα γυναίκας, αν μη τι άλλο μου προξένησε το ενδιαφέρον.
Συζήτησα αρκετά με την Maryna Kytina – electro mobility expert στη χώρα της, και ζήτησα να μου μεταφέρει όσα συμβαίνουν αυτή τη στιγμή στην Ουκρανία.
Εν μέσω εμπόλεμης κατάστασης στη χώρα σας, πώς εξελίσσεται η ζωή και το εμπόριο; Υπάρχει κάποια δραστηριότητα;
Παρά τις σοβαρές προκλήσεις και τις καταστροφικές ζημιές στις ενεργειακές μας υποδομές, η ζωή και το εμπόριο στην Ουκρανία επιδεικνύουν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα και προσαρμοστικότητα. Ενώ η οικονομία αντιμετώπισε ένα σοβαρό σοκ το 2022, με μείωση του ΑΕΠ κατά 29,1%, αυτή ήταν στην πραγματικότητα πολύ μικρότερη από την αρχικά φοβούμενη πτώση 40-50%. Οι επιχειρήσεις προσαρμόστηκαν γρήγορα στην πραγματικότητα του πολέμου, με σχεδόν το 86,1% των επιχειρήσεων να επιστρέφουν σε λειτουργία μετά την αρχική αναστολή στις αρχές του 2022. Η συνεχιζόμενη ανασυγκρότηση δεν είναι απλώς μια μελλοντική προοπτική. είναι ένας ζωντανός οικονομικός μετασχηματισμός που συμβαίνει αυτή τη στιγμή. Βλέπουμε μια μαζική στροφή προς αποκεντρωμένες ενεργειακές λύσεις, όπως συστήματα αποθήκευσης ενέργειας από μπαταρίες (BESS) και ηλιακές εγκαταστάσεις, που επιτρέπουν στις εμπορικές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις να διατηρούν τη λειτουργία τους κατά τη διάρκεια των κυλιόμενων διακοπών ρεύματος. Η δραστηριότητα συγχωνεύσεων και εξαγορών παραμένει έντονη, καθώς οι επενδυτές δεν περιμένουν το τέλος του πολέμου για να βρουν ευκαιρίες στην εφοδιαστική αλυσίδα, τη μεταποίηση και την άμυνα.
Προφανώς, η αυτοκινητοβιομηχανία δεν αποτελεί προτεραιότητα σε μια χώρα που βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση. Είναι έτσι;
Στην πραγματικότητα, ισχύει ακριβώς το αντίθετο – η αυτοκινητοβιομηχανία, και συγκεκριμένα η ηλεκτροκίνηση, έχει γίνει στρατηγική προτεραιότητα και κρίσιμο στοιχείο της εθνικής μας, ενεργειακής ασφάλειας. Η καταστροφή των εγχώριων διυλιστηρίων πετρελαίου και ο αποκλεισμός των λιμένων, πυροδότησαν μια σοβαρή κρίση καυσίμων, αφήνοντάς μας σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένους από την εισαγόμενη βενζίνη και το ντίζελ. Τα ηλεκτρικά οχήματα (EV) που κινούνται με εγχώρια παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια προσφέρουν μια άμεση οδό προς την ανεξαρτησία από τα καύσιμα. Η κυβέρνηση έχει δώσει ενεργά προτεραιότητα σε αυτόν τον τομέα, υιοθετώντας σημαντικές νομοθετικές αλλαγές, όπως ο νόμος αριθ. 2956-IX για την τόνωση των υποδομών EV, και οι νόμοι αριθ. 1660-IX και 1661-IX που χορηγούν μακροπρόθεσμες φορολογικές απαλλαγές για την εγχώρια κατασκευή EV και μπαταριών. Για να το θέσουμε σε προοπτική, η ευρεία χρήση ηλεκτρικών οχημάτων στην Ουκρανία εξοικονομεί -επί του παρόντος- στην οικονομία περίπου 285,5 εκατομμύρια δολάρια ετησίως, μειώνοντας την ανάγκη για εισαγόμενα καύσιμα.
Αν θυμάμαι καλά, δεν υπάρχει εργοστάσιο κατασκευής αυτοκινήτων στην Ουκρανία. Σωστά;
Είναι μια κοινή παρανόηση, αλλά η Ουκρανία διαθέτει δυνατότητες κατασκευής αυτοκινήτων. Ιστορικά, η αυτοκινητοβιομηχανία μας έφτασε στο αποκορύφωμά της το 2008, παράγοντας 402.000 επιβατικά αυτοκίνητα, τοπικά. Σήμερα, εξακολουθούμε να έχουμε ενεργές εγκαταστάσεις, όπως το εργοστάσιο της Eurocar που συναρμολογεί οχήματα Skoda. Επιπλέον, στους τομείς των εμπορικών και δημόσιων ηλεκτρικών μεταφορών, έχουμε ισχυρούς εγχώριους παίκτες. Εταιρείες όπως η Electron, η PTS και η Cherkasy Bus κατασκευάζουν ηλεκτρικά οχήματα και, επί του παρόντος, πολλά ηλεκτρικά λεωφορεία που λειτουργούν στην Ουκρανία είναι εγχώριας παραγωγής. Έχουμε, επίσης, αναδυόμενους κατασκευαστές στα ελαφρά επαγγελματικά ηλεκτρικά οχήματα, όπως η LUAZ που παράγει ηλεκτρικά φορτηγάκια.
Υπάρχουν εργοστάσια κατασκευής μπαταριών για ηλεκτρικά αυτοκίνητα ή άλλα εργοστάσια εξαρτημάτων;
Ναι, η Ουκρανία είναι βαθιά ενσωματωμένη στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού αυτοκινήτων. Πριν από την πλήρη εισβολή, 22 παγκόσμιοι και περιφερειακοί κατασκευαστές εξαρτημάτων αυτοκινήτων λειτουργούσαν στην Ουκρανία, προσελκύοντας έως και 800 εκατομμύρια ευρώ σε επενδύσεις και δημιουργώντας περίπου 60.000 θέσεις εργασίας. Φιλοξενούμε σημαντικές εγκαταστάσεις για εταιρείες όπως οι: Fujikura, LEONI, Nexans, Kromberg & Schubert, Bader και ODW-Elektrik, οι οποίες παράγουν εξαιρετικά πολύπλοκες καλωδιώσεις, καλώδια και εξαρτήματα καθισμάτων για μάρκες όπως οι: VW, Porsche, Audi, BMW και Tesla. Στην περιοχή του Κιέβου, η Kostal κατασκευάζει ηλεκτρονικά αυτοκινήτων για παγκόσμιες αυτοκινητοβιομηχανίες. Επιπλέον, η Ουκρανία διαθέτει έναν ιδιαίτερα ανεπτυγμένο εγχώριο τομέα υλικού φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων. Έχουμε πάνω από 10 κατασκευαστές – όπως οι: EcoFactor, UGV Chargers και AutoEnterprise – οι οποίοι παράγουν το 80% όλων των σταθμών φόρτισης που είναι εγκατεστημένοι στην Ουκρανία.
Όταν ξεκίνησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι τιμές των αυτοκινήτων στην Ευρώπη αυξήθηκαν πολύ, λόγω των πρώτων υλών που προέρχονταν από την Ουκρανία. Σωστά; Υπάρχει καλύτερη εξήγηση;
Οι αυξήσεις των τιμών και οι διακοπές παραγωγής στην Ευρώπη, συνδέονταν άμεσα με τη διακοπή της ουκρανικής κατασκευής εξαρτημάτων αυτοκινήτων. Οι ουκρανικές επιχειρήσεις διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην αλυσίδα εφοδιασμού για τις ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες, ειδικά σε τομείς υψηλής ακρίβειας και έντασης εργασίας, όπως η παραγωγή ενσωματωμένων καλωδιακών δικτύων, καλωδιώσεων και καλυμμάτων καθισμάτων. Όταν ξεκίνησε η εισβολή, εργοστάσια που ανήκαν σε προμηθευτές όπως οι: LEONI, Fujikura και Nexans, αντιμετώπισαν σοβαρές διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και το προσωπικό, λόγω των lockdown και της κινητοποίησης στα σύνορα. Επειδή τα ευρωπαϊκά εργοστάσια λειτουργούν με μοντέλα κατασκευής «just-in-time», η ξαφνική έλλειψη καλωδιώσεων ουκρανικής κατασκευής ανάγκασε αμέσως κολοσσούς όπως η Volkswagen, η BMW και η Porsche να σταματήσουν τις γραμμές παραγωγής τους, οδηγώντας σε ελλείψεις οχημάτων και επακόλουθες αυξήσεις τιμών σε όλη την Ευρώπη.
Ποια είναι η τρέχουσα κατάσταση της ουκρανικής αυτοκινητοβιομηχανίας; Πωλήσεις. Πραγματοποιούνται τακτικές εισαγωγές;
Η τρέχουσα κατάσταση της αγοράς ηλεκτρικών οχημάτων είναι εκρηκτική. Παρά τον πόλεμο, ο τομέας των ηλεκτρικών οχημάτων έχει σημειώσει ρεκόρ ανάπτυξης. Το 2024, ο συνολικός όγκος της αγοράς ηλεκτρικών οχημάτων έφτασε τις 77.500 μονάδες, σημειώνοντας αύξηση 44,6% σε σύγκριση με το 2023. Το 2025, αυτή η τάση επιταχύνθηκε περαιτέρω: ο στόλος αυξήθηκε κατά 22.800 νέα ηλεκτρικά οχήματα (αύξηση 122,9% σε ετήσια βάση) και 84.400 εισαγόμενα μεταχειρισμένα ηλεκτρικά οχήματα (αύξηση 104,7%). Οι εισαγωγές πραγματοποιούνται σε μαζική κλίμακα. Μόνο τον Δεκέμβριο του 2025, εισήχθησαν πάνω από 30.000 ηλεκτρικά οχήματα, εν μέρει λόγω της εξασφάλισης οχημάτων από αγοραστές πριν από πιθανές φορολογικές αλλαγές. Η δευτερογενής αγορά είναι επίσης ιδιαίτερα ενεργή, με 1,177 εκατομμύρια συναλλαγές μεταχειρισμένων αυτοκινήτων να πραγματοποιούνται το 2023, εκ των οποίων πάνω από 220.000 ήταν νέα εισαγόμενα οχήματα.
Δεδομένου ότι η Ουκρανία δεν αποτελεί μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και δεν έχουμε στοιχεία πωλήσεων, πόσα αυτοκίνητα πωλούνται ετησίως στη χώρα σου; Ποια ήταν η χρονιά με τις υψηλότερες πωλήσεις και πώς εξηγείται αυτό το ποσοστό;
Η απόλυτη κορύφωση για την ουκρανική αγορά αυτοκινήτων ήταν το 2008, όταν πουλήθηκαν 623.000 καινούργια αυτοκίνητα, καθιστώντας την Ουκρανία την 7η μεγαλύτερη αγορά στην Ευρώπη εκείνη την εποχή. Αυτό το ιστορικό υψηλό τροφοδοτήθηκε από μια περίοδο ισχυρής αύξησης του ΑΕΠ, αυξανόμενων εισοδημάτων των νοικοκυριών και της ευρείας διαθεσιμότητας φθηνής καταναλωτικής πίστης μεταξύ 2005 και 2008. Μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, οι πωλήσεις μειώθηκαν σημαντικά και ποτέ δεν ανέκαμψαν πλήρως σε αυτά τα επίπεδα. Σήμερα, ο μηνιαίος όγκος πωλήσεων καινούργιων επιβατικών αυτοκινήτων είναι περίπου 5.000 μονάδες (περίπου 60.000 ετησίως), σε μεγάλο βαθμό περιορισμένος από τον πόλεμο και το έλλειμμα διαθέσιμων καινούργιων οχημάτων. Ωστόσο, η αγορά μεταχειρισμένων αυτοκινήτων είναι τεράστια, με πάνω από 1 εκατομμύριο εσωτερικές συναλλαγές μεταπώλησης και εισαγωγής να πραγματοποιούνται ετησίως.
Στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι πωλήσεις ηλεκτρικών αυτοκινήτων ανέρχονται στο 18,8% και μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο και τις συνδεδεμένες χώρες στο 19,6%. Ποιο είναι αυτό το ποσοστό στην Ουκρανία; Επίσης, οι πωλήσεις υβριδικών αυτοκινήτων plug-in ανέρχονται στο 9,8% και 10,1% αντίστοιχα. Τι ποσοστό έχουν στην Ουκρανία;
Ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις πωλήσεις καινούργιων αυτοκινήτων, για να αυξήσει το μερίδιο αγοράς ηλεκτρικών οχημάτων (EV) που ανέρχεται στο 18,8%, η πορεία της Ουκρανίας προς την ηλεκτροκίνηση χαρακτηρίζεται εκρηκτική, με ρεκόρ ανάπτυξης τόσο στις αγορές καινούργιων όσο και στις αγορές εισαγόμενων μεταχειρισμένων. Εκτός από όσα προανέφερα για το έτος 2025, η ουκρανική αγορά σημείωσε πρωτοφανείς όγκους πωλήσεων που άλλαξαν ριζικά τα ποσοστά του εθνικού μας στόλου και της αγοράς. Πέρα από την τεράστια αύξηση στα νέα επιβατικά ηλεκτρικά οχήματα, και η εσωτερική αγορά μεταπώλησης ωρίμασε επίσης σημαντικά, φτάνοντας τις 35.831 συναλλαγές, που αντιστοιχεί σε αύξηση 38% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Μέχρι το τέλος του 2025, ο ενεργός στόλος μας από αμιγώς ηλεκτρικά οχήματα μπαταρίας (BEV) έφτασε μόνο τον τεράστιο αριθμό 246.000 μονάδων, εκ των οποίων οι 241.200 ήταν επιβατικά αυτοκίνητα.
Όσον αφορά τα plug-in υβριδικά (PHEV) και τα υβριδικά, ενώ η ΕΕ κυμαίνεται γύρω στο όριο του 10% για τις νέες πωλήσεις, ο ηλεκτροκίνητος στόλος μας είναι εξίσου σημαντικός σε όγκο. Αν και τα ακριβή ξεχωριστά ποσοστά μεριδίου αγοράς για τις πωλήσεις PHEV, για ολόκληρο το έτος 2025, δεν απομονώνονται στα τρέχοντα δεδομένα μου, το συνολικό πάρκο ηλεκτροκίνητων οχημάτων καταδεικνύει μαζική υιοθέτηση. Μέχρι τα τέλη του 2024, η Ουκρανία αριθμούσε ήδη 270.000 υβριδικά και PHEV στους δρόμους, μαζί με 130.000 αμιγώς ηλεκτρικά BEV, και η μαζική εισροή εισαγωγών καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025 έχει διευρύνει αυτό το αποτύπωμα.
Το ξεκίνημα του 2026 έχει επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό από την άνευ προηγουμένου αύξηση των εισαγωγών που σημειώθηκε τον Δεκέμβριο του 2025. Ωθούμενες από τον φόβο των αναμενόμενων φορολογικών αλλαγών και την ακύρωση των απαλλαγών από τον ΦΠΑ, πάνω από 30.000 ηλεκτρικά οχήματα εισήχθησαν μόνο σε αυτόν τον μήνα. Σύμφωνα με την έρευνά μου, αυτός ο τεράστιος όγκος ξεπέρασε σημαντικά την άμεση ζήτηση της αγοράς. Ως αποτέλεσμα, το πρώτο εξάμηνο του 2026 χαρακτηρίζεται από μια υπερπροσφορά στην αγορά, όπου οι πωλητές ανταγωνίζονται επιθετικά για να ξεφορτωθούν το πλεονάζον απόθεμα. Οι αναλυτές αναμένουν ότι η αγορά και οι δομές τιμολόγησης θα παραμείνουν ασταθείς και θα αρχίσουν να σταθεροποιούνται γύρω στον Απρίλιο του 2026.
Στην Ελλάδα και σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, υπάρχουν κίνητρα για την αγορά ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου. Στην Ουκρανία, φαντάζομαι ότι με την εμπόλεμη κατάσταση, αυτό δεν συμβαίνει. Κάνω λάθος;
Ναι, αυτή είναι μια πολύ συνηθισμένη υπόθεση, αλλά είναι λανθασμένη. Ενώ η Ουκρανία δεν προσφέρει άμεσες επιδοτήσεις σε μετρητά, σε αγοραστές, όπως άλλες χώρες, εμείς έχουμε εφαρμόσει ένα από τα πιο ισχυρά και αποτελεσματικά πακέτα φορολογικών κινήτρων σε όλη την Ευρώπη. Η εισαγωγή ηλεκτρικών οχημάτων στην Ουκρανία απαλλάσσεται μόνιμα από τους τελωνειακούς δασμούς και το υποχρεωτικό τέλος του κρατικού συνταξιοδοτικού ταμείου. Επιπλέον, οι εισαγωγές ηλεκτρικών οχημάτων απαλλάσσονται πλήρως από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) μέχρι την ακύρωσή του στο τέλος του 2025. Ο ειδικός φόρος κατανάλωσης είναι σχεδόν συμβολικός, καθώς ορίζεται σε μόλις 1 ευρώ ανά 1 kWh χωρητικότητας μπαταρίας. Επίσης, για επενδυτές και κατασκευαστές, προσφέρουμε επίσης 0% ΦΠΑ και δασμούς επί του ισοδυνάμου παραγωγής.
