Η πρόσφατη απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου για τον εκτοκισμό των δανείων του νόμου Κατσέλη, αναμφίβολα έχει προκαλέσει ένα σεισμό «απελευθέρωσης» για χιλιάδες νοικοκυριά με ρυθμισμένα δάνεια. Ταυτόχρονα όμως έχει δημιουργήσει και ένα μεγάλο ερώτημα, «ποιος θα πληρώσει την …νύφη» των περίπου 1,1 δις ευρώ στα θεμέλια των τιτλοποιήσεων του προγράμματος «Ηρακλής». Κοινωνική ανακούφιση σε μία κληρονομημένη από τα μνημόνια πληγή αλλά και υπενθύμιση ότι το πρόβλημα δεν είχε λυθεί οριστικά με τις ρυθμίσεις του «Ηρακλή».
Να θυμίσουμε ότι με την «βοήθεια» της ΕΚΤ (που εγγυήθηκε τα ελληνικά ομόλογα) και τις εγγυήσεις του ελληνικού δημοσίου, κλήθηκαν χρηματοοικονομικοί «επενδυτές» να αγοράσουν τα κόκκινα δάνεια σε πολύ χαμηλές τιμές, αλλά με την διαβεβαίωση ότι θα είχαν ισχυρά «δικαιώματα» τόσο στους τόκους όσο και στα ακίνητα που βρίσκονταν πίσω από τα δάνεια. Η απόφαση του Αρείου Πάγου μετέτρεψε χιλιάδες ρυθμισμένα δάνεια σε πρακτικά άτοκα, ανοίγοντας έτσι την κερκόπορτα που απειλεί να ενεργοποιήσει τις κρατικές εγγυήσεις. Το «επεισόδιο» αυτό θα μπορούσε να πει κανείς ότι «εξηγεί» την πρόσφατη βιασύνη της κυβέρνησης να ανοίξει την συζήτηση στο πλαίσιο της συνταγματικής μεταρρύθμισης, της ενσωμάτωσης μιας πρόβλεψης για ένα συνταγματικό φρένο χρέους. Ασφαλώς όχι στα πρότυπα του αντίστοιχου γερμανικού αλλά με την μορφή μιας συνταγματικής αναφοράς που θα μπορούσε να «χρησιμοποιηθεί» απέναντι σε αποφάσεις της Δικαιοσύνης με δημοσιονομικό κόστος, που καταλήγει να διογκώνει το έλλειμμα και έτσι το χρέος.
Με άλλα λόγια η κυβέρνηση διατυπώνει την πρόθεσή της να κάνει μία κίνηση – που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί – υπαρξιακού χαρακτήρα. Όπως ο Οδυσσέας για να αντιμετωπίσει τις σειρήνες, επιλέγει να «δεθεί στο κατάρτι» της δημοσιονομικής πειθαρχίας μέσω της Συνταγματικής Αναθεώρησης και της θεσμοθέτησης του «φρένου χρέους»…
Προφανώς η βαθύτερη «επιδίωξη» πίσω από αυτή τη συνταγματική οχύρωση είναι η οριστική «στεγανοποίηση» του προϋπολογισμού από την εμφάνιση στο άμεσο μέλλον δικαστικών ή άλλων αποφάσεων που είτε θα ξεπηδάνε σαν απαιτήσεις δικαίωσης από τις μνημονιακές «πληγές», είτε νέες απαιτήσεις στο επίπεδο των κοινωνικών πιέσεων και αναγκών. Ταυτόχρονα φαίνεται πως η κυβέρνηση θέλει να στείλει έτσι ένα μήνυμα στις αγορές, ότι η «δημοσιονομική σταθερότητα» δεν είναι εφήμερη πολιτική επιλογή, αλλά αντίθετα «αναβαθμίζεται» σε συνταγματικό κανόνα. Είναι σαφές ότι με το «φρένο χρέους» όποια μορφή και αν πάρει η διατύπωσή του στο Σύνταγμα, η εκτελεστική εξουσία επιδιώκει να αφαιρέσει από κάθε μελλοντικό δικαστή ή κυβερνήτη, την δυνατότητα να «προκαλεί» δημοσιονομικές ανατροπές σε προγραμματισμένα δημοσιονομικά μεγέθη.
Το μεγάλο ερώτημα όμως που πλανάται πάνω από αυτή την στρατηγική του a priori δημοσιονομικού ευνουχισμού κάθε κυβέρνησης ή δικαστικής απόφασης, είναι αν αυτό στρατηγικό «δέσιμο» συμβαδίζει με την «αντοχή» των σχοινιών με τα οποία θέλει να δέσει τις επόμενες κυβερνήσεις. Σε μια εποχή που η Ευρώπη διολισθαίνει σε παρατεταμένη ενεργειακή, δημοσιονομική και γεωπολιτική αβεβαιότητα, η επιβολή ενός άκαμπτου συνταγματικού περιορισμού μοιάζει περισσότερο σαν πυροκροτητής κοινωνικών εκρήξεων παρά σαν μηχανισμός απορρόφησης των εντάσεων. Μπορεί μια οικονομία στις παρούσες συνθήκες να επιβιώσει μέσα σε έναν «σιδερένιο» και ανελαστικό προϋπολογισμό;
Η αμφιβολία αντοχής «εντοπίζεται» στο γεγονός ότι, ενώ η κυβέρνηση «δένεται στο κατάρτι» για να σώσει το πλοίο από το χρέος, αυτό υποχρεώνεται να κινηθεί χωρίς «καπετάνιο» ελεύθερο να αποφασίσει πως θα κινηθεί μέσα στην οικονομική και γεωπολιτική τρικυμία που απαιτεί ταχύτατες και ευέλικτες «κινήσεις». Αν οι κοινωνικές αντοχές εξαντληθούν – όπως ήδη συμβαίνει – από την ακρίβεια και την κρυφή ανεργία ή αν η ανάγκη για δημόσιες επενδύσεις γίνει επιτακτική καθώς τα κοινοτικά «βοηθήματα» – όπως το Ταμείο Ανάκαμψης – τελειώνουν, το συνταγματικό «φρένο» στο χρέος μοιάζει «θηλιά» που, αντί να προστατεύει, θα στραγγαλίζει κάθε κίνηση επιβίωσης.
Η Αθήνα φαίνεται σαν να θέλει να στοιχηματίσει τα πάντα στην «αξιοπιστία», αλλά μένει να φανεί αν το «κατάρτι» του Συντάγματος θα αντέξει την αντίδραση μιας κοινωνίας και μιας οικονομίας που ζητούν επειγόντως οξυγόνο και όχι άλλη μία μνημονιακή «πειθαρχία»…
