Ασφαλώς τα όσα συμβαίνουν αυτές τις ημέρες στην Ελβετία όσο αφορά στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν για τον πόλεμο στον Κόλπο, αποτελούν το υψηλότερο σημείο προσοχής στην τρέχουσα επικαιρότητα.
Ένα άλλο όμως γεγονός, ο θάνατος του Αλαν Γκρίνσπαν προέδρου της Fed, στα 100 του χρόνια, ίσως αξίζει επίσης κάποιας προσοχής. Κι αυτό γιατί αποτελεί σημαντική ευκαιρία να προσπαθήσει να «δει» κανείς την επόμενη ημέρα στην οικονομία, με τα «μάτια» της εμπειρίας του παρελθόντος, αυτού που έχει οδηγήσει στο σήμερα.
Ο Γκρίνσπαν «παρέλαβε» την ηγεσία της Fed από τον Πώλ Βόλκερ το 1987, δηλαδή δύο χρόνια μετά την Συμφωνία του Plaza (1985), την σημαντικότερη συμφωνία διεθνούς νομισματικής εξισορρόπησης μετά την κατάρρευση του Μπρέτον Γούντς το 1971.
Το κόστος της Συμφωνίας αυτής το «πλήρωσαν» ασφαλώς το μάρκο και το γιέν, αλλά αυτή η συμφωνία ήταν το έδαφος πάνω στο οποίο μπόρεσε να εξελιχθεί η μεγαλύτερη επέκταση χρέους στην ιστορία του συστήματος, μετά την εκρηκτική αύξηση των επιτοκίων από τον Βόλκερ το 1980 – 81 και την σταδιακή αλλά σχεδόν οριζόντια απελευθέρωση της κίνησης κεφαλαίων στον πλανήτη. Αυτή που στην συνέχεια πήρε την μορφή της λεγόμενης «παγκοσμιοποίησης» της κίνησης κεφαλαίων, εμπορευμάτων και υπηρεσιών.
Ο «κύκλος» αυτός απέκτησε την πλήρη δυναμική του μετά το 1987, υπό την «ηγεσία» του Γκρίνσπαν – παρά τους ενδιάμεσους σπασμούς (χρεοκοπία Ρωσίας, Ltcm, κρίση Dot Com, κ.λ.π.) και τις τρομακτικές ανισορροπίες που προκάλεσε διεθνώς – με την πρωτοφανή επέκταση των χρηματιστηριακών αγορών σε συνδυασμό με την εισαγωγή στην παγκόσμια αγορά εμπορευμάτων και υπηρεσιών της παραγωγικής μηχανής της Κίνας (ένταξη στον ΠΟΕ το 2001).
Τα χαρακτηριστικά της «εποχής Γκρίνσπαν» που αναπτύχθηκαν στο υπόβαθρο που προαναφέρθηκε, ήταν η διαρκώς αμφίσημες δηλώσεις του, ο χαμηλός πληθωρισμός, τα χαμηλά επιτόκια και η διαρκής φροντίδα του να ρίχνει στις αγορές επιτοκιακό «σωσίβιο» κάθε φορά που έσκαγε μία φούσκα χρέους.
Λίγο πολύ και κατά γενική παραδοχή, η πολιτική Γκρίνσπαν βασίστηκε στον συνδυασμό «βίαιης» απελευθέρωσης της κίνησης κεφαλαίων, σε μία παγκοσμιοποιημένη αγορά κεφαλαίων, υπηρεσιών και εμπορευμάτων (είσοδος Κίνας στον ΠΟΕ). Να υπενθυμίσουμε εδώ ότι αυτός ο συνδυασμός έγινε δυνατός σχεδόν αποκλειστικά χάρη αφ’ ενός στα όσα είχε «πράξει» ο Βόλκερ (εκρηκτική ελκυστικότητα του αμερικανικού χρέους με αύξηση το 1981 των επιτοκίων στο 18%, Συμφωνία στο Πλάζα 1985) προκειμένου να αντιμετωπίσει την «κατάσταση» της δεκαετίας του 70. Και αφετέρου χάρη στις «πολιτικές» της Ουάσιγκτον στην δεκαετία του 80 – 90 (και με την σταδιακή ενσωμάτωση της παραγωγικής μηχανής της Κίνας τελικά στο διεθνές εμπόριο 2001).
Αυτή η υπερεντατική «μόχλευση» (νεοφιλελευθερισμός ονομάσθηκε) κατέληξε, όπως όλοι ξέρουμε στο 2008 (δύο χρόνια μετά την αποχώρησή του Γκρίνσπαν), στην κατάρρευση της Lehman Brothers και στις πολιτικές Μπερνάνκι και Γιέλεν για την αναχαίτιση της μεγαλύτερης μεταπολεμικής κρίσης χρέους στον πλανήτη.
Πολιτικές που λίγο πολύ υποχρεώθηκε να ακολουθήσει με … προσαρμογές, όπως λένε και στο ποδόσφαιρο, ο διάδοχός τους Πάουελ (διορισμένος από τον Τράμπ στην πρώτη θητεία του) που τώρα έχει δώσει την θέση του στον κ. Γουώρς (εκλεκτό επίσης του Τράμπ).
Αυτό που «ακούγεται» τον τελευταίο καιρό είναι πως ο κ. Γουώρς παρά το ότι είναι επιλογή του Τράμπ, μοιάζει πολύ λιγότερο με τον Γκρίνσπαν (που θα ήταν ο κατά βάση «ταιριαστός» για τις πολιτικές του Τράμπ) και θέλει να μοιάσει περισσότερο… με τον Βόλκερ, όσο αφορά την «λογική» του στην νομισματική πολιτική.
Ο λόγος είναι απλός.
Αυτό που έχει αφήσει να γιγαντωθεί στα 19 χρόνια της θητείας του ο Γκρίνσπαν (εκμεταλλευόμενος την παρακαταθήκη του Βόλκερ) και παραλίγο να «καταπιεί» το σύστημα το 2008, σήμερα εμφανίζεται να έχει αποκτήσει ένα τέτοιο «μέγεθος» μόχλευσης που δεν έχει το προηγούμενό του στην ιστορία.
Ο κίνδυνος έχει ποιοτικά πλέον και όχι μόνο ποσοτικά αλλάξει, αλλά τα εργαλεία που είχε στην διάθεσή του μέχρι πρόσφατα ο Πάουελ και τώρα ο Γουώρς, παραμένουν τα ίδια με εκείνα που κινητοποίησε το 1980 ο Πώλ Βόλκερ.
Με την διαφορά ότι σήμερα όχι μόνο δεν υπάρχει μία «νέα» Κίνα για να μπεί στο παιχνίδι για να λειτουργήσει σαν ισχυρός αντιπληθωριστικός παράγοντας από την πλευρά της προσφοράς σε μία παγκοσμιοποιημένη οικονομία, αλλά πολύ χειρότερα, το «πεδίο» πάνω στο οποίο κινείται η διεθνής οικονομία λειτουργεί, έχει κατακερματιστεί από εμπορικούς πολέμους, ενεργειακή κρίση, νομισματικούς αποκλεισμούς και κυρώσεις. Ανοιχτές «πληγές» που έχουν δημιουργήσει νεκρές ζώνες στην «παγκοσμιοποίηση» και ισχυρές αμφισβητήσεις στον ρόλο του δολαρίου, δηλαδή του αμερικανικού χρέους, που ο Βόλκερ είχε μεταλλάξει στο ελκυστικότερο, αποδοτικότερο και ασφαλέστερο επενδυτικό προϊόν του πλανήτη…
Θα μπορούσαμε να αναφερθούμε και σε άλλα σημαντικά σημεία αυτής της διαφοροποίησης, μεταξύ του τότε και του τώρα, για να γίνει ακόμα περισσότερο φανερό ότι ο κ. Γουώρς εκ των πραγμάτων όσο και αν μπορεί να ζηλεύει την «δόξα» του Πωλ Βόλκερ, δεν μπορεί να παίξει τον ρόλο του.
Η οικονομική ιστορία των τελευταίων 50 ετών από το 1971 μέχρι σήμερα είναι γεμάτη από αυτά.
Κι αυτά όμως που έχουν παρατεθεί στην μέχρι σήμερα ακολουθία τους είναι πιστεύουμε αρκετά για να καταστήσουν σαφές, ότι ο κ. Γκρίνσπαν, που «έφυγε» στα 100 του χρόνια χθες, έχει κόψει και … κάψει, όλες τις γέφυρες επιστροφής σε ένα κόσμο με προσδοκίες «βεβαιότητας» και «ισορροπίας»…
