Η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου είναι αφορμή να ερχόμαστε πιο κοντά στην ιστορία του τόπου μας. Πριν γίνουν σήματα κατατεθέντα της Κέρκυρας και προορισμός για χιλιάδες τουρίστες, το Παλαιό και το Νέο Φρούριο λειτούργησαν ως καταφύγια ζωής για τους κατοίκους της πόλης στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στις στοές και στις θολωτές αίθουσές τους, εκατοντάδες άμαχοι προσπαθούσαν να γλιτώσουν από τους διαδοχικούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς που ισοπέδωναν την πόλη.
Την ελάχιστα γνωστή αυτή σελίδα της ιστορίας των δύο φρουρίων της Κέρκυρας ανασύρει με αφορμή την 28η Οκτωβρίου, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο ιστορικός ερευνητής Θεόφιλος Τζίκας, που μελετά τις οχυρώσεις του νησιού. Όπως εξηγεί, το νησί βρέθηκε στο στόχαστρο ιταλικών, γερμανικών αλλά και συμμαχικών αεροσκαφών, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι επιδρομές στοίχισαν πολλές ανθρώπινες ζωές και προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στα μνημεία και στον αρχιτεκτονικό πλούτο της πόλης.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
«Στη σύγχρονη εποχή, τα φρούρια και τα τείχη απώλεσαν προφανώς τον αρχικό αμυντικό τους ρόλο. Ωστόσο, δεν έπαψαν να λειτουργούν ως ασφαλή καταφύγια για τους κατοίκους κατά τη διάρκεια των αεροπορικών επιδρομών», σημειώνει ο κ. Τζίκας.
Από τους Ενετούς στον ελληνοϊταλικό πόλεμο
Οι ρίζες του Παλαιού Φρουρίου φτάνουν στους πρώτους βυζαντινούς αιώνες, όμως η μορφή που βλέπουμε σήμερα οφείλεται κυρίως στις επεμβάσεις των Ενετών, από τον 15ο ως τον 18ο αιώνα. Το Νέο Φρούριο χτίστηκε από τους Ενετούς τον 16ο αιώνα, κυρίως την περίοδο 1576-1588, για να θωρακιστεί καλύτερα η πόλη.
Αιώνες αργότερα, ο ελληνοϊταλικός πόλεμος έδωσε στις οχυρώσεις νέα αποστολή. Οι ιταλικοί βομβαρδισμοί ξεκίνησαν την 1η Νοεμβρίου 1940 και συνεχίστηκαν κατά διαστήματα, χτυπώντας σπίτια και δημόσια κτίρια. Ένα έγγραφο της Διοίκησης Παθητικής Αεράμυνας της Αστυνομικής Διεύθυνσης Κέρκυρας καταγράφει ότι στις 17 Φεβρουαρίου 1941 όσοι είχαν μείνει στην πόλη ζούσαν πλέον μόνιμα στις στοές των δύο φρουρίων και σε άλλους χώρους προστασίας.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Ζωή κάτω από τις «μίνες»
Ως καταφύγια χρησίμευσαν οι ευρύχωρες αίθουσες μέσα στους προμαχώνες, αλλά και οι υπόγειες στοές που ένωναν τα διάφορα τμήματα των οχυρώσεων, οι λεγόμενες «μίνες».
«Στο εσωτερικό τους διέθεταν χώρους καλυμμένους από ισχυρούς θόλους και πολλά μέτρα επιχωματώσεων, οι οποίοι μπορούσαν να φιλοξενήσουν μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Έτσι, ήταν φυσικό να γίνουν τα κύρια πολεμικά καταφύγια κατά τη διάρκεια των συνεχών αεροπορικών επιδρομών», εξηγεί ο ερευνητής.
Οι χώροι καθαρίστηκαν και απέκτησαν ρεύμα, σε κάποιους στήθηκαν στοιχειώδεις εγκαταστάσεις υγιεινής και ορίστηκαν υπεύθυνοι για τη λειτουργία τους. Η καθημερινότητα, ωστόσο, ήταν σκληρή.
«Οι συνθήκες παρέμεναν άθλιες. Το ανθυγιεινό περιβάλλον, το κρύο, η υγρασία, ο ελλιπής αερισμός και φωτισμός και ο συνωστισμός τόσων ανθρώπων δοκίμαζαν τις αντοχές του πληθυσμού. Ένιωθαν όμως, ασφαλείς», τονίζει ο κ. Τζίκας.
«Δεν φεύγουμε από τα φρούρια»
Οι πιο δύσκολες μέρες ήρθαν τον Σεπτέμβριο του 1943, με τους γερμανικούς βομβαρδισμούς. Ο συνωστισμός μεγάλου μέρους του πληθυσμού μέσα στα φρούρια ανησύχησε τότε τις ιταλικές αρχές, οι οποίες προσπάθησαν με κίνητρα να πείσουν τους κατοίκους να μετακομίσουν στα χωριά της υπαίθρου.
Πολλοί, όμως, αρνήθηκαν. Τους κρατούσε η ασφάλεια των τειχών, η ανάγκη να μένουν κοντά στα σπίτια και στις περιουσίες τους, αλλά και ο φόβος για το τι θα συναντούσαν μακριά από την πόλη. Σύμφωνα με τον ερευνητή, κάποιοι αντιστάθηκαν ακόμη και όταν επιχειρήθηκε να απομακρυνθούν με τη βία.
Μετά τον πόλεμο
Με τη λήξη του πολέμου, τα καταφύγια έχασαν τον ρόλο τους. Τα φρούρια στέγασαν στρατιωτικές μονάδες, ενώ άλλες οχυρώσεις εγκαταλείφθηκαν και άρχισαν να φθείρονται.
«Θα χρειαστεί να περάσουν πολλές δεκαετίες για να αρχίσει η κοινωνία να αισθάνεται την ανάγκη προστασίας και ανάδειξής τους», παρατηρεί ο κ. Τζίκας, επισημαίνοντας ότι η διάσωση των ιστορικών οχυρώσεων εξακολουθεί να συναντά εμπόδια.
Σήμερα οι επισκέπτες έρχονται για να θαυμάσουν την ενετική οχυρωματική αρχιτεκτονική. Στους προμαχώνες και στις σκοτεινές στοές, όμως, ζει ακόμη η ανάμνηση της εποχής που τα κάστρα δεν φύλαγαν την πόλη από εισβολείς, αλλά τους ίδιους τους κατοίκους της από τις βόμβες.
