Η Ελλάδα στην κορυφή της «σιωπηλής πανδημίας»: Σταθερά υψηλή η κατανάλωση αντιβιοτικών χωρίς συνταγή

Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα δημόσιας υγείας στην Ελλάδα  εξακολουθεί να είναι η μικροβιακή αντοχή, με τη χώρα να καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά θνητότητας  και κατανάλωσης αντιβιοτικών στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν από την Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων (ΕΕΛ), την Παρασκευή (20.03.2026} η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στην κορυφή της «σιωπηλής πανδημίας», όπως έχει ονομάσει τη μικροβιακή αντοχή, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ).

Η απειλή για τα συστήματα υγείας διεθνώς, στην χώρα μας παρουσιάζει την πιο ζοφερή εικόνα, καθώς σύμφωνα με τα στοιχεία του 2020 που παρουσιάστηκαν από την ΕΕΛ, η Ελλάδα καταγράφει την υψηλότερη θνητότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση από λοιμώξεις με ανθεκτικά μικρόβια, με 20 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους, έναντι 6 στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Ο καθηγητής Νικόλαος Β. Σύψας, μιλώντας στο πλαίσιο της συνέντευξης τύπου, προειδοποίησε για τον κίνδυνο οριστικής απώλειας της αποτελεσματικότητας των αντιβιοτικών:

«Η Ελλάδα σε Ευρωπαϊκό επίπεδο έχει την υψηλότερη συχνότητα βακτηρίων που ανήκουν στην κατηγορία των «παθογόνων προτεραιότητας» του ΠΟΥ — μικρόβια που είναι εξαιρετικά ανθεκτικά και συχνά δεν υπάρχουν αποτελεσματικά φάρμακα για τη θεραπεία τους: τέτοια μικρόβια είναι η Klebsiella pneumoniae, το Acinetobacter baumannii, η Pseudomonas aeruginosa και οι ανθεκτικοί εντερόκοκκοι και σταφυλόκοκκοι, για να αναφέρουμε μερικά. Τα περισσότερα από αυτά είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά τελευταίας γραμμής», τόνισε.

Υπερκατανάλωση αντιβιοτικών στην κοινότητα

Τα στοιχεία για τη αλόγιστη και ανεξέλεγκτη χρήση αντιβιοτικών παραμένουν ιδιαίτερα ανησυχητικά:

Το 75% των Ελλήνων έλαβε τουλάχιστον μία δόση αντιβιοτικού το 2025, έναντι 48% το 2015

Η κατανάλωση φτάνει τις 29,9 ημερήσιες δόσεις (DDDs) ανά 1.000 κατοίκους, περίπου 50% υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ε.Ε.

Το 22% των πολιτών δηλώνει ότι διατηρεί αντιβιοτικά στο σπίτι «για ώρα ανάγκης»

Ένας στους δέκα λαμβάνει αντιβιοτικά χωρίς ιατρική συμβουλή

Το 16% προμηθεύτηκε αντιβιοτικά χωρίς συνταγή

Όπως σημείωσε η λοιμωξιολόγος Μαρία Χίνη: «Η μικροβιακή αντοχή αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως», και εξήγησε περαιτέρω:

«Πολυανθεκτικά παθογόνα, όπως Staphylococcus aureus (MRSA), εντεροβακτηριακά που παράγουν ευρέος φάσματος β-λακταμάσες (ESBL) και ανθεκτικός πνευμονιόκοκκος, ανιχνεύονται με συνεχώς αυξανόμενο ρυθμό από λοιμώξεις προερχόμενες από την κοινότητα».

Παράλληλα, αυξημένη παραμένει και η κατανάλωση κτηνιατρικών αντιβιοτικών, με δείκτη 89 mg/PCU, γεγονός που, σύμφωνα με τους ειδικούς, συμβάλλει στην ενίσχυση της μικροβιακής αντοχής μέσω της αλληλεπίδρασης ανθρώπου, ζώων και περιβάλλοντος.

Ο παθολόγος – λοιμωξιολόγος, Αριστοτέλης Τσιάκαλος υπογραμμίζει: «Η Ελλάδα βρίσκεται για τουλάχιστον μια εικοσαετία στην κορυφή της λίστας κατανάλωσης των αντιβιοτικών, τόσο εντός νοσοκομειακού περιβάλλοντος, όσο και στην κοινότητα», και προειδοποιεί:

«Η απώλεια της θεραπευτικής ισχύος των αντιβιοτικών καθιστά ακόμα και κοινές λοιμώξεις δυνητικά θανατηφόρες για τον πληθυσμό της».

Μικροβιακή αντοχή: Δραματική εικόνα στα νοσοκομεία

Ιδιαίτερα επιβαρυμένη είναι η κατάσταση στα νοσοκομεία. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC), μετά από επίσκεψη στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 2024, χαρακτήρισε τα ελληνικά νοσοκομεία ως «μη ασφαλές μέρος για ασθενείς», διατυπώνοντας συνολικά 66 συστάσεις.

Τα στοιχεία από το πρώτο εξάμηνο του 2025 καταγράφουν υψηλά ποσοστά αντοχής στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ):

Acinetobacter (αντοχή σε μεροπενέμη): 93%

Klebsiella: 64%

VRE (ανθεκτικοί εντερόκοκκοι): 49%

Pseudomonas: 49%

MRSA (χρυσίζων σταφυλόκοκκος ανθεκτικός στη μεθικιλλίνη): 43%

Την ίδια ώρα, αυξανόμενη ανησυχία προκαλεί και η εμφάνιση του μύκητα Candida auris, ο οποίος έχει την ικανότητα να επιβιώνει για μεγάλα χρονικά διαστήματα στο νοσοκομειακό περιβάλλον, διευκολύνοντας τη διασπορά του.

Λοιμωξιολόγοι: Ετοιμάζουν πρόταση προς το Υπουργείο Υγείας

Η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων ανακοίνωσε ότι προετοιμάζει πρόταση νόμου προς το Υπουργείο Υγείας, επισημαίνοντας ότι το υφιστάμενο πλαίσιο θεωρείται παρωχημένο.

Μεταξύ των βασικών προτάσεων περιλαμβάνονται:

Θέσπιση οργανικών θέσεων λοιμωξιολόγου σε νοσοκομεία άνω των 200 κλινών

Παροχή κινήτρων για την προσέλκυση νέων ιατρών στην ειδικότητα

Αναδιοργάνωση των Επιτροπών Λοιμώξεων και Ορθολογικής Χρήσης Αντιβιοτικών

Βελτίωση της πρόσβασης σε απαραίτητα αντιμικροβιακά φάρμακα

Η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής απαιτεί συντονισμένες παρεμβάσεις σε επίπεδο πρόληψης, επιτήρησης και ορθολογικής χρήσης των αντιβιοτικών, προκειμένου να περιοριστεί μια απειλή που ήδη επιβαρύνει σημαντικά τη δημόσια υγεία.