Σε κρίσιμο σημείο φτάνει το πολυαναμενόμενο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου καθώς οι διπλωματικές διαβεβαιώσεις και οι τεχνικοί σχεδιασμοί θα δοκιμαστούν στη θάλασσα. Με την ελληνική NAVTEX να έχει εκδοθεί, την Κύπρο να αναγγέλλει το δικό της σκέλος των ερευνών και την Τουρκία να απαντά με αντι-NAVTEX, η προσοχή στρέφεται στην έξοδο του γαλλικού Abeille Marengo από το λιμάνι του Ηρακλείου και κυρίως στην πορεία του προς την περιοχή νοτιοανατολικά της Κάσου.
Το ερώτημα πλέον είναι εάν η Τουρκία θα περιοριστεί στην καταγραφή των διεκδικήσεών της ή θα επιχειρήσει να τις επιβάλλει στο πεδίο. Εάν θα ακολουθήσουν προειδοποιήσεις μέσω ασυρμάτου, παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων ή ακόμη και προσπάθεια παρεμπόδισης των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Μέχρι στιγμής, η αντι-NAVTEX αποτυπώνει την τουρκική θέση. Δεν αποδεικνύει ότι έχει αποφασιστεί κάποια συγκεκριμένη επιχειρησιακή ενέργεια, ωστόσο δείχνει να βρίσκεται ένα επίπεδο πιο ψηλά από την αναμενόμενη απάντηση, καθώς η Τουρκία ξεκαθαρίζει ότι δεν έχει δώσει συγκατάθεση για έρευνες στην περιοχή που θεωρεί ότι αποτελεί τμήμα της τουρκικής υφαλοκρηπίδας.
Για την Αθήνα, το ζητούμενο είναι να προχωρήσει ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο χωρίς να μετατραπεί σε ελληνοτουρκική στρατιωτική κρίση. Η ελληνική πλευρά παρακολουθεί τις εξελίξεις, με πρόθεση να προσαρμόσει την αντίδρασή της στις κινήσεις της Τουρκίας. Η επιδίωξη είναι σαφής. Εάν υπάρξει κλιμάκωση, η ευθύνη να βαρύνει εκείνον που θα επιχειρήσει να εμποδίσει τις εργασίες.
Η αντι-NAVTEX ανεβάζει την πίεση
Η τουρκική αναγγελία 1105/26 παραπέμπει ευθέως στην ελληνική 1411/26. Υποστηρίζει ότι μέρος της περιοχής των ερευνών βρίσκεται εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, όπως η Άγκυρα την έχει δηλώσει στον ΟΗΕ με το έγγραφο A/74/757 της 18ης Μαρτίου 2020.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Το σημείο με ιδιαίτερο βάρος είναι η αναφορά ότι οι τουρκικές Αρχές δεν έχουν δώσει συγκατάθεση για τη συγκεκριμένη ερευνητική δραστηριότητα. Παράλληλα, η Άγκυρα απαιτεί όλες οι έρευνες στις περιοχές που θεωρεί ότι υπάγονται στη θαλάσσια δικαιοδοσία της να συντονίζονται με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές.
Η διατύπωση αυτή μπορεί να διαβαστεί ως αυξημένη πολιτική πίεση, καθώς επιχειρεί να εμφανίσει την τουρκική συναίνεση ως προϋπόθεση για την εκτέλεση των εργασιών. Δεν πρόκειται απλώς για διαφωνία ως προς την αρμοδιότητα έκδοσης μιας ναυτικής αναγγελίας, αλλά για διεκδίκηση ελέγχου της ίδιας της δραστηριότητας.
Η Άγκυρα επιχειρεί έτσι να μεταφέρει τη συζήτηση από την ενημέρωση της ναυσιπλοΐας στην αποδοχή των δικών της αξιώσεων. Το κρίσιμο είναι εάν θα επιχειρήσει να προσδώσει πρακτικό περιεχόμενο στην απαίτησή της όταν το ερευνητικό προσεγγίσει την επίμαχη περιοχή.
Οι αναγγελίες Αθήνας και Λευκωσίας
Η ελληνική NAVTEX 1411/26 εκδόθηκε στις 6 Νοεμβρίου από τον σταθμό Ηρακλείου και προβλέπει ερευνητικές εργασίες του Abeille Marengo για την εγκατάσταση υποθαλάσσιου καλωδίου, από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027. Η διαδρομή εκτείνεται από την Κρήτη προς την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ ζητείται από τα παραπλέοντα πλοία να τηρούν απόσταση δύο ναυτικών μιλίων.
Προηγήθηκε η ολοκλήρωση της ελληνικής αδειοδοτικής διαδικασίας, μετά το αίτημα της Nexans για λογαριασμό της εταιρείας GSI και τη θετική γνωμοδότηση της αρμόδιας διυπουργικής επιτροπής. Ακολούθησε η κυπριακή NAVTEX 345/26, από τον σταθμό Λάρνακας, για το σκέλος των ερευνών στην κυπριακή ΑΟΖ.
Οι αναγγελίες προσδιορίζουν το πλαίσιο της δραστηριότητας και ενημερώνουν τη ναυσιπλοΐα. Δεν σημαίνουν ότι το πλοίο έχει ήδη φτάσει σε κάθε σημείο της διαδρομής ούτε ότι αρχίζει αμέσως η πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου. Η ερευνητική αποστολή προηγείται, ώστε να αποτυπωθεί με ακρίβεια ο βυθός και να οριστικοποιηθεί η όδευση.
Τα σενάρια όταν το ερευνητικό φτάσει στην Κάσο
Το πρώτο σενάριο είναι η Τουρκία να αρκεστεί στις ανακοινώσεις και στις ναυτικές αναγγελίες, διατηρώντας τις αξιώσεις της χωρίς να εμποδίσει την πρόοδο των ερευνών. Σε αυτή την περίπτωση, η αντιπαράθεση θα παραμείνει κυρίως στο διπλωματικό επίπεδο.
Το δεύτερο είναι να υπάρξει παρουσία τουρκικού πλοίου και προειδοποιήσεις μέσω ασυρμάτου προς το ερευνητικό. Η Άγκυρα θα μπορούσε έτσι να επιχειρήσει να καταγράψει επιχειρησιακά την αμφισβήτησή της, ζητώντας διακοπή ή συντονισμό των εργασιών, χωρίς να προχωρήσει σε φυσική παρεμπόδιση.
Το τρίτο σενάριο περιλαμβάνει ανάπτυξη πολεμικών πλοίων ως επίδειξη ισχύος. Η παρουσία τους θα αύξανε την πίεση στο πλήρωμα, στον ανάδοχο και στις κυβερνήσεις, ακόμη και εάν το ερευνητικό συνέχιζε κανονικά την αποστολή του.
Το σοβαρότερο ενδεχόμενο είναι η προσπάθεια ουσιαστικής παρεμπόδισης, με κινήσεις που θα δυσχέραιναν ή θα καθιστούσαν επικίνδυνη τη συνέχιση των ερευνών. Τότε η υπόθεση θα περνούσε σε διαφορετικό επίπεδο, με αυξημένο κίνδυνο θερμού επεισοδίου. Η διαφορά ανάμεσα στην απλή παρακολούθηση, στην παρενόχληση και στην παρεμπόδιση θα κρίνει και το εύρος της ελληνικής αντίδρασης.
Ετοιμότητα χωρίς επιδίωξη στρατιωτικής κρίσης
Η Αθήνα καλείται να συνδυάσει την προστασία της δραστηριότητας με την αποφυγή μιας ανεξέλεγκτης αντιπαράθεσης. Η παρακολούθηση των κινήσεων στην περιοχή και η δυνατότητα αντίδρασης υπηρετούν αυτή την ανάγκη, χωρίς να σημαίνουν ότι έχει επιλεγεί η στρατιωτικοποίηση.
Η ελληνική θέση παραμένει ότι δεν απαιτείται τουρκική άδεια για το έργο. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος έχει ξεκαθαρίσει ότι η Ελλάδα δεν υπέβαλε σχετικό αίτημα στην Άγκυρα. Στο πολιτικό επίπεδο, η προσπάθεια στρέφεται στην ανάδειξη του ευρωπαϊκού χαρακτήρα της διασύνδεσης και της ευθύνης που θα αναλάμβανε όποιος επιχειρούσε να την ανακόψει. Αυτό δεν καταργεί τον επιχειρησιακό κίνδυνο. Δημιουργεί, όμως, το πλαίσιο μέσα στο οποίο η Ελλάδα επιδιώκει να κινηθεί. Να συνεχιστούν οι έρευνες, να αποτραπεί η δημιουργία τετελεσμένων και να μη μετατραπεί η ναυτική παρουσία σε αυτοσκοπό.
Το ξεκίνημα του EuroAsia το 2012
Η σημερινή δοκιμασία είναι ο τελευταίος σταθμός μιας διαδρομής που ξεκίνησε το 2012 με την πρωτοβουλία EuroAsia Interconnector. Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε ηλεκτρική σύνδεση Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας, δημιουργώντας μια νέα ενεργειακή διαδρομή ανάμεσα στην Ανατολική Μεσόγειο και την ευρωπαϊκή αγορά.
Το 2013 το έργο εντάχθηκε στον πρώτο ευρωπαϊκό κατάλογο Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος. Ακολούθησαν μελέτες, αδειοδοτήσεις και ρυθμιστικές διαδικασίες. Το 2016 εξασφαλίστηκε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την προετοιμασία του, ενώ το 2017 οι ρυθμιστικές αρχές Ελλάδας και Κύπρου συμφώνησαν στον διασυνοριακό επιμερισμό του κόστους.
Στην πορεία διαφοροποιήθηκε η αρχική αρχιτεκτονική. Το τμήμα Κρήτης – Αττικής προχώρησε ως ξεχωριστό έργο του ΑΔΜΗΕ. Η διασύνδεση Κρήτης – Κύπρου παρέμεινε το κρίσιμο επόμενο βήμα, με την προοπτική επέκτασης προς το Ισραήλ. Πρόκειται για επιμέρους διασυνδέσεις με διαφορετική πρόοδο και διαδικασίες υλοποίησης.
Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και η σύμβαση της Nexans
Το 2021 Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας για την προώθηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Την ίδια περίοδο ο ΑΔΜΗΕ ανέλαβε ρόλο τεχνικού συμβούλου. Η μεγάλη χρηματοδοτική ώθηση ήρθε τον Ιανουάριο του 2022, όταν εγκρίθηκε ευρωπαϊκή επιχορήγηση 657 εκατομμυρίων ευρώ από τον μηχανισμό Connecting Europe Facility. Η απόφαση προσέδωσε ισχυρό ευρωπαϊκό αποτύπωμα στο έργο, χωρίς να καλύπτει το σύνολο των απαιτούμενων κεφαλαίων.
Τον Ιούλιο του 2023 η Nexans ανακοίνωσε σύμβαση 1,43 δισεκατομμυρίων ευρώ για το καλωδιακό τμήμα Ελλάδας – Κύπρου. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει σύστημα συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης 525 kV, με δύο καλώδια μήκους περίπου 900 χιλιομέτρων το καθένα και εγκατάσταση σε βάθη που υπερβαίνουν τα 3.000 μέτρα.
Η αρχική μεταφορική ικανότητα προβλέπεται στα 1.000 MW, με δυνατότητα μελλοντικής αύξησης. Οι τεχνικές απαιτήσεις εξηγούν γιατί οι έρευνες βυθού είναι καθοριστικές. Επηρεάζουν τη διαδρομή, την προστασία του καλωδίου, τις μεθόδους εγκατάστασης και τελικά το κόστος.
Η ανάληψη από τον ΑΔΜΗΕ και η δοκιμασία του 2024
Το φθινόπωρο του 2023 ο ΑΔΜΗΕ ανέλαβε την ευθύνη υλοποίησης και το έργο πέρασε στη νέα φάση του Great Sea Interconnector. Η αλλαγή συνοδεύτηκε από τη δημιουργία εταιρείας ειδικού σκοπού και την προσπάθεια εξασφάλισης βιώσιμης χρηματοδότησης.
Το 2024 αποδείχθηκε ότι η τεχνική προετοιμασία δεν μπορούσε να αποσυνδεθεί από τη γεωπολιτική. Τον Ιούλιο, οι έρευνες του ιταλικού Ievoli Relume στην περιοχή Κάσου – Καρπάθου προκάλεσαν τουρκική ναυτική κινητοποίηση. Στην ευρύτερη περιοχή αναπτύχθηκαν έως πέντε τουρκικά πολεμικά πλοία, ενώ υπήρξε και ελληνική ναυτική παρουσία. Η ένταση αντιμετωπίστηκε με διπλωματικές επαφές. Στις 24 Ιουλίου ο ΑΔΜΗΕ ανακοίνωσε ότι το ερευνητικό ολοκλήρωσε τις προγραμματισμένες εργασίες στα διεθνή ύδατα μεταξύ Κάσου και Καρπάθου.
Η ανακοίνωση αυτή αφορά τη συγκεκριμένη αποστολή. Δεν σημαίνει ότι είχε ολοκληρωθεί το σύνολο των ερευνών για τη διασύνδεση. Το επεισόδιο άφησε όμως ένα σαφές δεδομένο για τη συνέχεια. Η Άγκυρα ήταν διατεθειμένη να συνοδεύσει τις διεκδικήσεις της με παρουσία πολεμικών πλοίων.
Οι οικονομικές εκκρεμότητες και οι καθυστερήσεις του 2025
Το φθινόπωρο του 2024 το βάρος μεταφέρθηκε και στις οικονομικές διαπραγματεύσεις Αθήνας – Λευκωσίας. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η ανάκτηση του κόστους κατά την κατασκευαστική περίοδο, η χρηματοδότηση, η ενδεχόμενη μετοχική συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας και η κατανομή του γεωπολιτικού κινδύνου. Η συμφωνία του Σεπτεμβρίου περιέλαβε κυπριακή συνεισφορά 125 εκατομμυρίων ευρώ σε πενταετή ορίζοντα και ρυθμίσεις για τον επιμερισμό του κινδύνου. Η ανάγκη αυτών των προβλέψεων ανέδειξε το βασικό πρόβλημα.
Η βιωσιμότητα της επένδυσης εξαρτιόταν και από το εάν οι εργασίες θα μπορούσαν να προχωρούν χωρίς παρατεταμένες διακοπές.
Το 2025 οι εκκρεμότητες παρέμειναν. Τον Μάρτιο δημοσιοποιήθηκε προσωρινή αναστολή πληρωμών του ΑΔΜΗΕ προς τη Nexans, μέσα σε κλίμα αβεβαιότητας για την πρόοδο του έργου. Παράλληλα, συνεχίζονταν οι κυβερνητικές διαβεβαιώσεις ότι η διασύνδεση θα υλοποιηθεί και οι σχεδιασμοί για επανέναρξη των ερευνών. Η χρονιά κατέδειξε ότι οι ανακοινώσεις προθέσεων δεν αρκούσαν για να αρθούν ταυτόχρονα τα χρηματοδοτικά, ρυθμιστικά και γεωπολιτικά εμπόδια. Κάθε καθυστέρηση στη θάλασσα επηρέαζε τον προγραμματισμό των επόμενων σταδίων.
Το 2026 και η ισχυρότερη γαλλική συμμετοχή
Στις 6 Ιανουαρίου 2026 η Nexans επιβεβαίωσε επισήμως ότι βρισκόταν σε εξέλιξη επαναπρογραμματισμός δραστηριοτήτων με τον πελάτη της. Διευκρίνισε ότι οι αλλαγές θα επηρέαζαν την ημερομηνία παράδοσης, διατηρώντας τη δέσμευσή της στην εκτέλεση της σύμβασης.
Νέος σημαντικός σταθμός ήταν η 5η Αυγούστου. Στο Μέγαρο Μαξίμου υπογράφηκε η συμφωνία εισόδου του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στην GSI, καθώς και συμφωνία ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans για τις θαλάσσιες έρευνες. Στη σημερινή μετοχική σύνθεση, η Meridiam κατέχει 66% και ο ΑΔΜΗΕ 34%. Η εξέλιξη ενίσχυσε τη γαλλική οικονομική παρουσία, προσθέτοντας στον κατασκευαστικό ρόλο της Nexans έναν σημαντικό επενδυτή. Αυτό αυξάνει το γαλλικό ενδιαφέρον για την πρόοδο του έργου, χωρίς να αποτελεί από μόνο του εγγύηση για συγκεκριμένη στρατιωτική εμπλοκή του Παρισιού.
Τον Σεπτέμβριο, ο Νίκος Χριστοδουλίδης συνέδεσε δημόσια την καταβολή κυπριακής συνεισφοράς 25 εκατομμυρίων ευρώ με την έκδοση NAVTEX για την επανέναρξη των ερευνών. Τον Οκτώβριο ακολούθησε η διαδικασία αδειοδότησης της νέας αποστολής.
Η επόμενη σελίδα θα γραφτεί στη θάλασσα
Δεκατέσσερα χρόνια μετά την αρχική πρωτοβουλία, το καλώδιο επιστρέφει στο σημείο όπου η πρόοδος του έργου εξαρτάται από την πραγματική δυνατότητα εκτέλεσης των εργασιών. Για την Κύπρο το διακύβευμα είναι η άρση της ηλεκτρικής απομόνωσης. Για την Ελλάδα, η ενίσχυση του ενεργειακού της ρόλου. Για την Ευρώπη, η ολοκλήρωση μιας υποδομής στην οποία έχει ήδη δεσμεύσει σημαντικούς πόρους.
Η έξοδος του Abeille Marengo δεν θα λύσει αυτομάτως όλες τις οικονομικές και τεχνικές εκκρεμότητες. Θα αποτελέσει όμως το πρώτο ουσιαστικό τεστ της νέας προσπάθειας. Καθώς το πλοίο θα κινείται ανατολικά, το ενδιαφέρον θα επικεντρώνεται στο εάν η τουρκική αμφισβήτηση θα παραμείνει στο χαρτί ή θα μετατραπεί σε ενέργεια παρεμπόδισης.
Εκεί θα κριθεί και η επόμενη φάση. Εάν η διασύνδεση θα συνεχίσει προς την κατασκευή ή εάν η Άγκυρα θα επιλέξει να προκαλέσει νέα κρίση γύρω από ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο.
Κώστας Σαρικάς / onalert.gr
