Νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων από τους κινδύνους της υπερβολικής χρήσης των social media παρουσίασε σήμερα (12.10.26) η κυβέρνηση, με ορίζοντα εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2027. Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκεται η θέσπιση ηλικιακού ορίου, η επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών μέσω ψηφιακών εργαλείων και η μεταφορά μεγαλύτερου μέρους της ευθύνης συμμόρφωσης στις ίδιες τις πλατφόρμες.
Κατά τη διυπουργική συνέντευξη Τύπου στο Μέγαρο Μποδοσάκη, οι υπουργοί Επικρατείας Άκης Σκέρτσος, Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης και Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου παρουσίασαν το σκεπτικό και τις βασικές τεχνικές παραμέτρους της πρωτοβουλίας. Το νομοσχέδιο, όπως ανακοινώθηκε, εισάγεται την Τρίτη 13 Οκτωβρίου στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, με ακρόαση φορέων και συζήτηση, ενώ στόχος της κυβέρνησης είναι να εισαχθεί στην Ολομέλεια στις 22 Οκτωβρίου και να τεθεί σε εφαρμογή από τις αρχές του 2027.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Οι ανακοινώσεις αφορούν τη θέσπιση ορίου ηλικίας τα 15 έτη και την υποχρέωση επαλήθευσης ηλικίας από τις πλατφόρμες όταν δεν μπορούν να διαπιστώσουν με ασφάλεια την ηλικία του χρήστη. Το ακριβές πεδίο εφαρμογής, οι όροι για τους εφήβους άνω των 15 ετών και ο τελικός κατάλογος των υπηρεσιών θα πρέπει να αποσαφηνιστούν από το νομοσχέδιο. Στο υλικό που παρουσιάστηκε υπάρχουν διαφορετικές αναφορές ως προς το έτος γέννησης από το οποίο ενεργοποιείται ο περιορισμός: στην αρχική ενημέρωση αναφέρεται η 1η Ιανουαρίου 2012, ενώ στη δήλωση του κ. Παπαστεργίου γίνεται λόγος για την 1η Ιανουαρίου 2013.
Η παρέμβαση δεν συνιστά απαγόρευση της τεχνολογίας ή του διαδικτύου, αλλά προσπάθεια να τεθούν κανόνες στη χρήση των πλατφορμών από ανηλίκους. Ως βασικό εργαλείο για την εφαρμογή του πλαισίου παρουσιάστηκε το Kids Wallet, το οποίο, σύμφωνα με τον κ. Παπαστεργίου, θα πιστοποιεί αν ο χρήστης είναι άνω ή κάτω από το όριο ηλικίας, χωρίς να διαβιβάζει στις πλατφόρμες την ημερομηνία γέννησής του.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
«Από την ατομική ευθύνη στην ευθύνη των πλατφορμών»
Ο κ. Σκέρτσος περιέγραψε το πρόβλημα ως «ψηφιακή ασυμμετρία»: από τη μία πλευρά βρίσκονται οι μεγάλες πλατφόρμες, που συλλέγουν δεδομένα και διαμορφώνουν το περιεχόμενο που βλέπει κάθε χρήστης, και από την άλλη τα παιδιά, τα οποία δεν έχουν ακόμη αναπτύξει πλήρως την ικανότητα αυτορρύθμισης.
«Πρέπει πλέον ως οργανωμένη πολιτεία να θεσπίσουμε ένα πλαίσιο κανόνων», ανέφερε, προσθέτοντας ότι οι αλγόριθμοι προσαρμόζουν τη ροή περιεχομένου στις προτιμήσεις των χρηστών και μπορούν να ενισχύσουν τη διάρκεια και την ένταση της χρήσης. Υποστήριξε, επίσης, ότι οι γονείς δεν θα πρέπει να επωμίζονται μόνοι τους την ευθύνη περιορισμού της χρήσης.
«Μας αρκεί η αυτορρύθμιση των επιχειρήσεων; […] Η απάντηση είναι όχι», είπε χαρακτηριστικά. «Πρέπει να μεταφερθούμε από την ατομική ευθύνη της κάθε οικογένειας και του κάθε γονιού […] στην εταιρική ευθύνη, στην υποχρέωση δηλαδή κάθε εταιρείας να συμμορφωθεί με το πλαίσιο κανόνων που θέτει το κράτος», πρόσθεσε.
Ο υπουργός διευκρίνισε ότι η πρωτοβουλία δεν αφορά συνολική απαγόρευση της τεχνολογίας. «Η τεχνολογία είναι σημαντική για τα παιδιά, για την εκπαίδευσή τους, για την ενημέρωσή τους, για την ψυχαγωγία τους, για την κοινωνικοποίησή τους», σημείωσε, τονίζοντας ότι επιδίωξη είναι να τεθούν συγκεκριμένοι κανόνες στη λειτουργία των πλατφορμών.
Αναφερόμενος στην ευρωπαϊκή διάσταση, ο κ. Σκέρτσος είπε ότι η κυβέρνηση έχει διαβουλευθεί με τις αρμόδιες ευρωπαϊκές υπηρεσίες και ότι η ελληνική ρύθμιση στηρίζεται στο ισχύον πλαίσιο της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Παρουσίασε την πρωτοβουλία ως συνέχεια των παρεμβάσεων που, όπως είπε, ξεκίνησαν με την απαγόρευση των κινητών στα σχολεία και επεκτάθηκαν σε δράσεις για τον σχολικό εκφοβισμό και την ασφάλεια των παιδιών.
Τα στοιχεία του Υπουργείου Υγείας
Ο υπουργός Υγείας επικαλέστηκε στοιχεία για την ηλικία έναρξης χρήσης, την υπερβολική χρήση και τις επιπτώσεις στην καθημερινότητα των παιδιών. Όπως ανέφερε, περισσότεροι από τους μισούς μαθητές γυμνασίου και λυκείου ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε ηλικία 10 έως 12 ετών, ενώ ένας στους τέσσερις δηλώνει ότι κάνει υπερβολική χρήση.
Είπε ακόμη ότι περίπου ένας στους πέντε δεκαπεντάχρονους αισθάνεται νευρικότητα, διάσπαση προσοχής ή ανασφάλεια όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του. Παρουσίασε επίσης στοιχεία σύμφωνα με τα οποία το 17% των παιδιών ηλικίας 11 έως 15 ετών υπέστη διαδικτυακή παρενόχληση την περίοδο 2021-2022, ενώ το 20% των δεκαπεντάχρονων παραμελεί δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός και τα χόμπι, λόγω της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
«Δεν μπορούμε ούτε ως Υπουργείο Υγείας, ούτε ως κυβέρνηση, ούτε ως πολιτεία, ούτε ως κοινωνία, ούτε ως γονείς να σταθούμε αδιάφοροι», δήλωσε ο κ. Γεωργιάδης. Κάλεσε, παράλληλα, τους γονείς «να καταλάβουμε ότι δεν μπορεί να αφήνουμε το παιδί μας όλη την ημέρα σε μία οθόνη».
Ο υπουργός σημείωσε ότι η κυβέρνηση δεν υποστηρίζει πως κάθε χρήστης των social media εθίζεται, αλλά ότι η υπερβολική χρήση και η έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο αποτελούν κινδύνους που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Όπως ανέφερε, το υπουργείο έχει ξεκινήσει, σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων, πρόγραμμα για τον ψηφιακό εθισμό και έχει θέσει σε λειτουργία τη γραμμή 1145 για την παροχή υποστήριξης σε παιδιά, γονείς και ενηλίκους.
«Το ότι παίρνει η κυβέρνηση την πρωτοβουλία βοηθάει πάρα πολύ και τους γονείς», είπε, σημειώνοντας ότι η νομοθετική παρέμβαση μπορεί να στηρίξει τις οικογένειες στη διαχείριση της χρήσης. Ο ψηφιακός εθισμός, πρόσθεσε, μπορεί να αφορά και ενηλίκους, αλλά είναι ιδιαίτερα κρίσιμος στις μικρές ηλικίες, καθώς μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του χαρακτήρα και τις διαπροσωπικές σχέσεις.
Τα ποσοστά και οι αναφορές σε διεθνείς οργανισμούς αποδίδονται εδώ στις δηλώσεις του υπουργού. Για πλήρη δημοσιογραφική τεκμηρίωση απαιτείται να συνοδεύονται, στην τελική δημοσίευση, από την ακριβή πηγή, το δείγμα και τη μεθοδολογία κάθε έρευνας.
Πώς προβλέπεται να λειτουργεί η επαλήθευση
Ο κ. Παπαστεργίου ανέφερε ότι οι πλατφόρμες θα πρέπει να χρησιμοποιούν μηχανισμό επαλήθευσης όταν δεν έχουν επαρκή βεβαιότητα για την ηλικία του χρήστη. Το Kids Wallet, όπως είπε, δεν θα διαβιβάζει την ημερομηνία γέννησης, αλλά θα δίνει ένα σήμα που θα επιβεβαιώνει αν ο χρήστης είναι άνω ή κάτω των 15 ετών.
«Δεν δίνουν ούτε καν την ημερομηνία γέννησης. Δίνει μόνο ένα σήμα, ένα flag […] για το αν το άτομο αυτό είναι πάνω ή κάτω από δεκαπέντε έτη», ανέφερε. Σύμφωνα με την περιγραφή του, σε περιπτώσεις όπου η πλατφόρμα δεν είναι βέβαιη για την ηλικία, θα μπορεί να εμφανίζει κωδικό QR, τον οποίο ο χρήστης θα σαρώνει μέσω του Kids Wallet ή του Gov.gr Wallet.
«Την 1η Ιανουαρίου του 2027 οι πλατφόρμες, σε περίπτωση που είναι βέβαιες ότι η ηλικία του χρήστη είναι κάτω από τα δεκαπέντε, θα είναι υποχρεωμένες να κλειδώσουν τον λογαριασμό αυτό», είπε ο υπουργός. Πρόσθεσε ότι η υποχρέωση εφαρμογής του συστήματος αφορά τις πλατφόρμες και όχι μόνο τους γονείς, οι οποίοι σήμερα συχνά καλούνται να εγκαθιστούν και να ρυθμίζουν διαφορετικές εφαρμογές περιορισμού.
Ο υπουργός αναγνώρισε ότι υπάρχουν τεχνικές προκλήσεις, όπως η χρήση VPN, μέσω των οποίων μπορεί να εμφανίζεται ότι ένας χρήστης συνδέεται από άλλη χώρα. Όπως ανέφερε, εξετάζονται συμπληρωματικές ενδείξεις που διαθέτουν ήδη οι πλατφόρμες, όπως ο αριθμός κινητού, η γλώσσα του φυλλομετρητή και η διεύθυνση IP. Η περιγραφή αυτή δεν σημαίνει ότι η παράκαμψη αποκλείεται σε κάθε περίπτωση, αλλά ότι η κυβέρνηση συζητά τρόπους περιορισμού της.
Ο κ. Παπαστεργίου υπογράμμισε, παράλληλα, ότι οι γονείς θα εξακολουθήσουν να έχουν ρόλο στην εφαρμογή των μέτρων. Αν, όπως είπε, χρησιμοποιηθεί το ψηφιακό πορτοφόλι του γονέα για να επιβεβαιωθεί η ηλικία ενός παιδιού, ο περιορισμός ενδέχεται να μην λειτουργήσει όπως προβλέπεται.
Ποιες υπηρεσίες καλύπτονται – Τι μένει να διευκρινιστεί
Στις υπηρεσίες που αναφέρθηκαν κατά την παρουσίαση περιλαμβάνονται το Instagram, το Facebook και το TikTok. Στην αρχική ενημέρωση για τη συνέντευξη περιλαμβανόταν και το Snapchat, ενώ ο κ. Παπαστεργίου είπε ότι ο κατάλογος δεν είναι περιοριστικός και ότι οι πλατφόρμες που θα καλύπτονται μπορεί να προσδιοριστούν περαιτέρω. Επομένως, ο τελικός κατάλογος θα πρέπει να επιβεβαιωθεί από το νομοσχέδιο ή τις σχετικές κανονιστικές πράξεις.
Στην αρχική ενημέρωση αναφέρεται επίσης ότι εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, όπως το Viber και το WhatsApp, εξαιρούνται, ώστε να διατηρηθεί η βασική επικοινωνία των παιδιών. Η συγκεκριμένη εξαίρεση και η ακριβής διάκριση ανάμεσα σε υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και εφαρμογές επικοινωνίας θα πρέπει επίσης να αποτυπωθούν με βάση το τελικό κείμενο.
Αντίστοιχα, χρειάζεται να διευκρινιστεί από το νομοσχέδιο τι ακριβώς σημαίνει η αναφορά σε γονική συγκατάθεση για τους εφήβους 15 έως 18 ετών: αν απαιτείται για τη δημιουργία λογαριασμού, για τη διατήρησή του ή και για τα δύο, καθώς και με ποιον τρόπο θα παρέχεται και θα ελέγχεται. Η δημόσια παρουσίαση δεν εξειδίκευσε αυτές τις διαδικασίες.
Έλεγχος και κυρώσεις
Ο κ. Παπαστεργίου είπε ότι οι καταγγελίες θα εξετάζονται στο πλαίσιο των μηχανισμών που προβλέπει η DSA, με συμμετοχή των αρμόδιων εθνικών και ευρωπαϊκών αρχών. Ανέφερε ότι τα πρόστιμα για τις μεγάλες πλατφόρμες μπορεί να φτάνουν έως το 6% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών τους.
Για να αποσαφηνιστεί πλήρως το σύστημα λογοδοσίας, το νομοσχέδιο θα πρέπει να ορίζει τις αρμόδιες αρχές, τη διαδικασία υποβολής και διερεύνησης καταγγελιών, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμόζονται οι κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Στη συνέντευξη δεν δόθηκαν αναλυτικές διευκρινίσεις για κάθε στάδιο της διαδικασίας.
Η κυβέρνηση παρουσίασε το Kids Wallet ως μηχανισμό που περιορίζει τη διαβίβαση προσωπικών δεδομένων στις πλατφόρμες. Η παρουσίαση, ωστόσο, δεν εξειδίκευσε ποια στοιχεία τηρούνται κατά την επαλήθευση, για πόσο χρόνο διατηρούνται, ποιοι φορείς έχουν πρόσβαση σε αυτά ή τι εναλλακτικές θα υπάρχουν για οικογένειες που δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν την εφαρμογή. Οι παράμετροι αυτές θα πρέπει να εξεταστούν στο τελικό νομοθετικό και τεχνικό πλαίσιο.
Το νομοσχέδιο αναμένεται να συζητηθεί στη Βουλή με ακρόαση φορέων. Η διαδικασία αυτή θα δώσει τη δυνατότητα να διατυπωθούν θέσεις από γονείς, ειδικούς ψυχικής υγείας, οργανώσεις για τα δικαιώματα των παιδιών και την προστασία των προσωπικών δεδομένων, καθώς και από τις ίδιες τις πλατφόρμες. Στη σημερινή παρουσίαση δεν παρατέθηκαν τοποθετήσεις των συγκεκριμένων φορέων.
Κλείνοντας, ο κ. Παπαστεργίου ανέφερε ότι στόχος είναι τα παιδιά να μεγαλώνουν «με την τεχνολογία δίπλα τους, αλλά όχι μόνο μέσα στο κινητό τους ή μόνο μέσα από έναν ψηφιακό κόσμο». Η τελική έκταση των περιορισμών, οι εξαιρέσεις, ο τρόπος συγκατάθεσης και οι εγγυήσεις για την προστασία των δεδομένων θα προσδιοριστούν από το νομοσχέδιο και τις διαδικασίες που θα ακολουθήσουν.
