Με ιδιαίτερα προσεκτικά και διακριτικά βήματα Ρώσοι ολιγάρχες φαίνεται πως ετοιμάζουν τα επόμενα βήματά τους για μια Ρωσία χωρίς τον Βλαντιμίρ Πούτιν, σύμφωνα με δημοσίευμα του BBC που επισημαίνει ότι παρά τις τεράστιες περιουσίες, οι Ρώσοι κροίσοι έχουν χάσει εδώ και χρόνια την επιρροή τους στα πολιτικά δρώμενα της χώρας και θέλουν να ανακτήσουν την ισχύ τους.
Όπως αναφέρει το BBC, στους κύκλους της οικονομικής ελίτ έχουν ξεκινήσει διακριτικές συζητήσεις για την αποχώρηση του Πούτιν από την εξουσία της Ρωσίας, με τις μεγάλες επιχειρηματικές οικογένειες να επιχειρούν να πάρουν στα χέρια τους λίγη παραπάνω εξουσία ώστε να έχουν λόγο στη διακυβέρνηση της χώρας.
Προς το παρόν, πάντως, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι διαμορφώνεται κάποιο οργανωμένο σχέδιο εναντίον του Ρώσου προέδρου. Ο φόβος των συνεπειών μιας ανοιχτής αντιπαράθεσης εξακολουθεί να λειτουργεί αποτρεπτικά, ακόμη και για εκείνους που εμφανίζονται δυσαρεστημένοι με τη σημερινή κατάσταση.
Πώς ο Πούτιν περιόρισε την ισχύ των ολιγαρχών
Η σημερινή σχέση του Κρεμλίνου με τους μεγάλους επιχειρηματίες έγινε ιδιαίτερα εμφανής στις 24 Φεβρουαρίου 2022, την ημέρα που ξεκίνησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Περισσότεροι από 36 δισεκατομμυριούχοι κλήθηκαν σε συνάντηση στο Κρεμλίνο. Ο Πούτιν κάθισε σε μεγάλη απόσταση από τους παρευρισκόμενους και τους ζήτησε να συνεργαστούν με την κυβέρνηση για τη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας. Κανείς δεν διατύπωσε δημόσια αντίρρηση.
Η εικόνα αυτή θύμιζε ελάχιστα τη δεκαετία του 1990. Τότε, μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, μια ομάδα επιχειρηματιών απέκτησε τεράστια περιουσία μέσω των ιδιωτικοποιήσεων κρατικών εταιρειών και απέκτησε σημαντική επιρροή στην πολιτική ζωή.
Από την ανάληψη της προεδρίας το 2000, ο Πούτιν επιδίωξε να αλλάξει τις ισορροπίες, καθιστώντας σαφές ότι η οικονομική δύναμη δεν θα μπορούσε να μεταφράζεται αυτομάτως σε πολιτική εξουσία.
Χαρακτηριστική περίπτωση αποτέλεσε ο Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, τότε ο πλουσιότερος άνθρωπος της Ρωσίας. Μετά τη δημόσια κριτική του προς τον πρόεδρο και τις καταγγελίες του για διαφθορά, συνελήφθη και παρέμεινε στη φυλακή για δέκα χρόνια, έχοντας καταδικαστεί για οικονομικά αδικήματα, τα οποία αρνήθηκε.
Σήμερα, παρά τον πόλεμο και τις δυτικές κυρώσεις, ο αριθμός των Ρώσων δισεκατομμυριούχων έχει φτάσει τους 155, σύμφωνα με το Forbes. Η συνολική περιουσία τους υπολογίζεται κοντά στα 700 δισ. δολάρια. Τα οικονομικά τους μεγέθη, ωστόσο, δεν συνοδεύονται από αντίστοιχη πολιτική επιρροή, ενώ οι διεθνείς κυρώσεις έχουν περιορίσει σημαντικά και τις δυνατότητες δραστηριοποίησής τους στο εξωτερικό.
«Είναι πλούσιοι επειδή έχουν κάποια σχέση με τον Πούτιν, όχι το αντίστροφο», σημειώνει στο BBC ο εξόριστος Ρώσος πολιτικός και αναλυτής Ντμίτρι Νεκράσοφ.
Τα τρία σενάρια για τη μετα-Πούτιν εποχή
Παρότι δεν διαφαίνεται άμεση αλλαγή στην ηγεσία της Ρωσίας, το ζήτημα της διαδοχής του Πούτιν απασχολεί όλο και περισσότερο αναλυτές και οικονομικούς παράγοντες. Το BBC παρουσιάζει τρεις πιθανές κατευθύνσεις για την επόμενη ημέρα στη χώρα.
Το πρώτο σενάριο προβλέπει μια δημοκρατική μετάβαση, με ενίσχυση των πολιτικών ελευθεριών, αποκατάσταση των θεσμών και ουσιαστικό ανταγωνισμό μεταξύ των κομμάτων. Πρόκειται, ωστόσο, για την εκδοχή που συγκεντρώνει τις λιγότερες πιθανότητες, καθώς οι δημοκρατικές δομές έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά κατά τη διάρκεια της πολυετούς διακυβέρνησης Πούτιν.
Το δεύτερο ενδεχόμενο είναι η διατήρηση του αυταρχικού μοντέλου, με έναν νέο ηγέτη να αναλαμβάνει τη θέση του σημερινού προέδρου. Η εξόριστη Ρωσίδα αναλύτρια Αλεξάνδρα Προκοπένκο εκτιμά ότι ένας διάδοχος θα ξεκινούσε πιθανότατα από ασθενέστερη θέση, καθώς δεν θα διέθετε εξαρχής την ίδια πολιτική επιρροή και τους μηχανισμούς ελέγχου που έχει συγκεντρώσει ο Πούτιν επί δεκαετίες.
Το τρίτο σενάριο αφορά την επιστροφή σε ένα σύστημα ολιγαρχικής διακυβέρνησης. Σε αυτή την περίπτωση, ισχυροί επιχειρηματίες και πολιτικές ομάδες θα μπορούσαν να μοιράζονται την εξουσία, περιορίζοντας τον ρόλο ενός και μόνο προσώπου.
Αυτή η προοπτική φαίνεται να συγκεντρώνει το ενδιαφέρον μερίδας των μεγιστάνων. «Θα ήθελαν να επιστρέψουν σε μια εποχή κατά την οποία η γνώμη τους μετρούσε, όταν δεν τους αφαιρούσαν περιουσιακά στοιχεία και όταν κατανοούσαν τους κανόνες του παιχνιδιού», αναφέρει η Προκοπένκο.
Γιατί αποκαλούν πλέον τον Πούτιν «παππού»
Ενδεικτική των αλλαγών στο κλίμα που επικρατεί στους επιχειρηματικούς κύκλους είναι και η διαφοροποίηση στον τρόπο με τον οποίο ορισμένοι μεγιστάνες αναφέρονται ιδιωτικά στον Ρώσο πρόεδρο. Σύμφωνα με την Προκοπένκο, παλαιότερα χρησιμοποιούσαν προσφωνήσεις όπως «Νατσάλνικ», δηλαδή «αφεντικό», ή «Πέρβι», που σημαίνει «πρώτος». Οι χαρακτηρισμοί αυτοί παρέπεμπαν στην αναγνώριση της κυριαρχίας του.
Πλέον, σε ιδιωτικές συζητήσεις, φέρονται να χρησιμοποιούν τη λέξη «Ντεντ», που μεταφράζεται ως «παππούς» ή «γέρος» και μπορεί να έχει υποτιμητική χροιά.
Η αλλαγή στη γλώσσα, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχει περιοριστεί ο φόβος απέναντι στην εξουσία. Η ίδια περιγράφει την περίπτωση μεγιστάνα που, στη διάρκεια συνέντευξης, καθόταν πάνω στο κινητό του τηλέφωνο, θεωρώντας ότι με αυτόν τον τρόπο θα δυσκόλευε ενδεχόμενη παρακολούθησή του από τις μυστικές υπηρεσίες.
