Μια συζήτηση που μέχρι πρόσφατα αποτελούσε σχεδόν ταμπού στο Ιράν διεξάγεται πλέον ανοιχτά, με ολοένα περισσότερα στελέχη του σκληροπυρηνικού στρατοπέδου να ζητούν πυρηνικά όπλα και την αποχώρηση της χώρας από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT).
Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, η συζήτηση για τα πυρηνικά όπλα έχει ενταθεί μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, στις 28 Φεβρουαρίου, στην Τεχεράνη, κατά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων εναντίον του Ιράν.
Σκληροπυρηνικοί βουλευτές, πολιτικοί ακτιβιστές και αναλυτές υποστηρίζουν πλέον δημόσια ότι η απόκτηση πυρηνικού οπλοστασίου είναι απαραίτητη για την ασφάλεια της χώρας και την αποτροπή μελλοντικών στρατιωτικών επιθέσεων.
Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια αξιοσημείωτη μεταβολή στον δημόσιο διάλογο στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος.
Επί δεκαετίες, η επίσημη θέση της Τεχεράνης ήταν ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα προορίζεται αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς.
Ωστόσο, παρά την αυξανόμενη πίεση από υποστηρικτές της πυρηνικής στρατιωτικοποίησης, η επίσημη πολιτική της χώρας δεν έχει αλλάξει.
Κυβερνητικοί αξιωματούχοι εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι η αποχώρηση από τη NPT δεν αποτελεί άμεση προτεραιότητα.
Η θρησκευτική απαγόρευση του Χαμενεΐ και η στάση του διαδόχου του
Για περισσότερα από 20 χρόνια, βασικό επιχείρημα της ιρανικής ηγεσίας απέναντι στις δυτικές κατηγορίες περί επιδίωξης απόκτησης πυρηνικών όπλων αποτελούσε η θρησκευτική απαγόρευση που είχε διατυπώσει ο Αλί Χαμενεΐ.
Ο πρώην ανώτατος ηγέτης είχε εκδώσει φετφά, δηλαδή θρησκευτική γνωμοδότηση, κατά της ανάπτυξης και χρήσης πυρηνικών όπλων. Η θέση αυτή αποτέλεσε σημαντικό στοιχείο της επίσημης επιχειρηματολογίας της Τεχεράνης για τον υποτιθέμενα αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα του πυρηνικού της προγράμματος.
Ταυτόχρονα, η δημόσια υποστήριξη της κατασκευής πυρηνικής βόμβας μπορούσε να εκληφθεί ως αμφισβήτηση της εξουσίας του ανώτατου ηγέτη, ο οποίος διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη λήψη στρατηγικών αποφάσεων στο Ιράν.
Ο θάνατός του, ωστόσο, έχει δημιουργήσει νέα δεδομένα. Ο γιος και διάδοχός του, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος ανέλαβε την ηγεσία μετά τον θάνατο του πατέρα του, παραμένει μακριά από τη δημόσια θέα από την έναρξη του πολέμου.
Μέχρι στιγμής, δεν έχει αποσαφηνίσει δημόσια εάν προτίθεται να διατηρήσει την απαγόρευση για την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Σύμφωνα με τους Financial Times, η απουσία δημόσιας τοποθέτησης από τον νέο ανώτατο ηγέτη έχει δημιουργήσει περιθώρια για την εντονότερη έκφραση απόψεων υπέρ μιας πιο επιθετικής πυρηνικής στρατηγικής.
«Τα πυρηνικά όπλα είναι πλέον πιο σημαντικά και από το ψωμί»
Η μεταβολή του κλίματος αποτυπώνεται στις δημόσιες παρεμβάσεις πολιτικών και ακτιβιστών που ζητούν την επανεξέταση της μέχρι σήμερα προσέγγισης της Τεχεράνης.
Ο πολιτικός ακτιβιστής Νταβούντ Μονταρεσιάν υποστήριξε ότι το σιιτικό Ισλάμ διαθέτει τη δυνατότητα να προσαρμόζει τις θρησκευτικές του αποφάσεις στις εκάστοτε συνθήκες.
Με βάση αυτή την προσέγγιση, μια θρησκευτική απαγόρευση που θεωρούνταν κατάλληλη πριν από δύο δεκαετίες θα μπορούσε να επανεξεταστεί υπό το βάρος των σημερινών στρατιωτικών απειλών.
Μάλιστα, σε ανάρτησή του τον Οκτώβριο, ο Μονταρεσιάν υποστήριξε ότι η απόκτηση πυρηνικών όπλων έχει καταστεί αναγκαιότητα σημαντικότερη ακόμη και από την εξασφάλιση τροφής.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε ο Χασάν Γκασγκαβί, μέλος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου. Όπως ανέφερε, ο νέος ανώτατος ηγέτης μπορεί να εκδώσει νέα θρησκευτική γνωμοδότηση για το ζήτημα, χωρίς να είναι δυνατόν να εμποδιστεί από κάποιον.
Η συζήτηση φαίνεται πλέον να ξεπερνά τις μεμονωμένες δημόσιες τοποθετήσεις. Πρόσωπο που φέρεται να γνωρίζει τις εσωτερικές διεργασίες του ιρανικού καθεστώτος δήλωσε στους Financial Times ότι, μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ, η υποστήριξη για την απόκτηση πυρηνικών όπλων στο εσωτερικό του συστήματος έχει αυξηθεί από σχεδόν μηδενικά επίπεδα σε ποσοστό άνω του 50%.
Οι υποστηρικτές αυτής της στρατηγικής επικαλούνται συχνά το παράδειγμα της Βόρειας Κορέας, θεωρώντας ότι το πυρηνικό της οπλοστάσιο λειτουργεί ως αποτρεπτικός παράγοντας απέναντι σε ενδεχόμενη στρατιωτική επέμβαση από το εξωτερικό.
Τα 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου στο επίκεντρο της ανησυχίας
Σημαντική πηγή ανησυχίας για τη Δύση παραμένει το απόθεμα περίπου 440 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό 60%, το οποίο φέρεται να διαθέτει το Ιράν.
Το συγκεκριμένο επίπεδο εμπλουτισμού υπολείπεται εκείνου που χρησιμοποιείται συνήθως για την κατασκευή πυρηνικών όπλων, είναι όμως ιδιαίτερα υψηλό για ένα πρόγραμμα που δηλώνεται ότι εξυπηρετεί αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που αναφέρονται στο σχετικό δημοσίευμα, η ποσότητα αυτή θα μπορούσε θεωρητικά να αποτελέσει πρώτη ύλη για την παραγωγή υλικού κατάλληλου για περίπου δέκα πυρηνικά όπλα, εφόσον υποβαλλόταν σε περαιτέρω εμπλουτισμό.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι το Ιράν διαθέτει ήδη αντίστοιχο αριθμό πυρηνικών όπλων ή ότι η μετατροπή του ουρανίου σε λειτουργικά όπλα θα ήταν αυτόματη.
Παράλληλα, δυτικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι μεγάλο μέρος του αποθέματος ενδέχεται να βρίσκεται κάτω από τα ερείπια πυρηνικών εγκαταστάσεων που βομβαρδίστηκαν το καλοκαίρι του 2025.
Την αβεβαιότητα εντείνει η περιορισμένη δυνατότητα επαλήθευσης της κατάστασης από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA), καθώς, σύμφωνα με το δημοσίευμα, η πρόσβαση των επιθεωρητών στις σχετικές εγκαταστάσεις έχει διακοπεί μετά τον πόλεμο του Ιουνίου 2025.
Νατάνζ, Φορντό και Ισφαχάν: Τα πλήγματα στο πυρηνικό πρόγραμμα
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα από τις αμερικανικές και ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, τον Ιούνιο του 2025, οι ΗΠΑ έπληξαν τρεις βασικές πυρηνικές εγκαταστάσεις
Νατάνζ: Σημαντικό κέντρο εμπλουτισμού ουρανίου, με εγκαταστάσεις και υποδομές φυγοκεντρητών.
Φορντό: Εγκατάσταση εμπλουτισμού ουρανίου που βρίσκεται βαθιά μέσα σε ορεινό σχηματισμό, γεγονός που δυσχεραίνει την προσβολή της. Ισφαχάν: Κομβικό κέντρο του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, με εγκαταστάσεις επεξεργασίας και μετατροπής ουρανίου.
Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι η Τεχεράνη πρέπει να αποξηλώσει το πυρηνικό της πρόγραμμα και να μεταφέρει εκτός χώρας τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου.
Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων πληγμάτων κατά της βαθιά υπόγειας εγκατάστασης Κολάνγκ Γκαζλά, στο κεντρικό Ιράν, η οποία είναι γνωστή και ως «Pickaxe Mountain» («Βουνό της Αξίνας»).
Σε πρόσφατες δηλώσεις του, ο Τραμπ επανέλαβε ότι οι ΗΠΑ πρέπει να εμποδίσουν το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας στρατιωτικής επιχείρησης κατά της συγκεκριμένης εγκατάστασης.
Η αυξανόμενη δημόσια υποστήριξη της πυρηνικής στρατιωτικοποίησης στο Ιράν, σε συνδυασμό με την αβεβαιότητα γύρω από τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου και τις προθέσεις της νέας ηγεσίας, προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα έντασης στις σχέσεις της Τεχεράνης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
