Ιράν: Το ενδεχόμενο «εξουδετέρωσης» του Αλί Χαμενεΐ «α λα Μαδούρο» και το ζήτημα διαδοχής του αγιατολάχ

Για την κατάσταση που επικρατεί στο Ιράν, με τις αιματηρές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις και τις βίαιες επιχειρήσεις καταστολής του, σε μια κρίσιμη γεωπολιτική συγκυρία με τον Ντόναλντ Τραμπ στο «τιμόνι» των ΗΠΑ μιλάει ο Hamzeh Safavi σε συνέντευξη στη Le Monde.

Ο αναλυτής του Ιράν φέρνει στο προσκήνιο το ενδεχόμενο να φύγει ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ από την θέση που κατέχει ως ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης της χώρας και τον ρόλο που μπορούν να παίξουν οι ΗΠΑ στην περιοχή.

Η νέα στρατηγική εθνικής ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών αναφέρεται με σαφήνεια στην πρόθεση της Ουάσινγκτον να επανενεργοποιήσει το δόγμα Μονρόε σε μια τραμπική εκδοχή.

Η Ευρώπη εκδιώχθηκε ήδη από τη Λατινική Αμερική και ο στόχος τώρα είναι να εκδιωχθούν επίσης το Ιράν, η Κίνα και η Ρωσία. Αυτό σημαίνει ότι η νότια Αμερική έχει ξαναγίνει μια μείζων γεωπολιτική προτεραιότητα για τις ΗΠΑ.

Η Μέση Ανατολή, αντιθέτως, δεν αποτελεί πλέον αμερικανική προτεραιότητα και η ιρανική απειλή χαρακτηρίζεται μικρή.

Οι συνθήκες που επέτρεψαν την εισβολή στη Βενεζουέλα – αναφορά στη στρατηγική εθνικής ασφαλείας, γεωγραφική εγγύτητα με τις ΗΠΑ, εύκολη και γρήγορη πρόσβαση στα διεθνή ύδατα – δεν πληρούνται στην περίπτωση του Ιράν.

Οι πιθανότητες μιας στοχευμένης επιχείρησης, με στόχο την απαγωγή ή εξουδετέρωση του Ανώτατου Ηγέτη, δεν είναι κατά συνέπεια μεγάλες. Το ζήτημα της διαδοχής του Αλί Χαμενεΐ, αντιθέτως, έχει κεντρική σημασία.

Δεν αποκλείεται ο διάδοχός του να υιοθετήσει μια πιο πραγματιστική και μεταρρυθμιστική γραμμή. Εδώ και χρόνια γίνεται συζήτηση για έναν «Ιρανό Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν», που θα μπορέσει να προωθήσει ελεγχόμενες αλλαγές χωρίς να απειληθεί το σύστημα.

Μεταξύ άλλων, κυκλοφορεί το όνομα του Χασάν Ροχανί, Προέδρου της χώρας από το 2013 ως το 2021 και αρχιτέκτονα της πυρηνικής συμφωνίας του 2015. Το ζήτημα είναι πώς θα φτάσουμε σε αυτό το σημείο.

Η οικονομική κατάσταση έχει προκαλέσει μεγάλο κύμα δυσαρέσκειας στη χώρα. Η οικονομία επιδεινώθηκε μετά την αποχώρηση των Αμερικανών από την πυρηνική συμφωνία.

Αλλά δεν είναι ο μόνος λόγος των κινητοποιήσεων των τελευταίων ημερών. Μεταξύ των αιτημάτων των διαδηλωτών είναι η απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων και η πάταξη της διαφθοράς. Η διαφορά με τα προηγούμενα κινήματα βρίσκεται στη συσσώρευση αυτών των παραγόντων και στο χρονικό πλαίσιο των κυρώσεων.

Κάθε κοινωνία που θα ήταν θύμα τέτοιων κυρώσεων, ακόμη και η πιο δημοκρατική, θα κατέβαινε στους δρόμους.

Οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ υπέρ των διαδηλωτών και το παράδειγμα της Βενεζουέλας αναπτερώνουν ασφαλώς τις ελπίδες των διαδηλωτών.

Την ίδια στιγμή, όμως, οδηγούν και το καθεστώς να σκληρύνει τη στάση του. Αντίθετα με χώρες όπως η Λιβύη, το Ιράκ και η Συρία, ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού παραμένει πιστό στο καθεστώς.

Μια άλλη κατηγορία πολιτών μπορεί να ασκεί κριτική, αλλά είναι πεισμένη ότι μια βίαιη πτώση του καθεστώτος θα οδηγούσε στο χάος. Το ιρανικό καθεστώς δεν είναι λοιπόν όσο εύθραυστο πιστεύουν πολλοί στη Δύση.

Όσο για μια νέα επιδρομή κατά του Ιράν, θα ήταν εξαιρετικά ριψοκίνδυνη και δαπανηρή για τις ΗΠΑ, χωρίς να διαφαίνεται κάποιο καθαρό όφελος.

Οι αμερικανικές επεμβάσεις στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, δύο πολύ πιο αδύναμους αντιπάλους, δεν οδήγησαν σε αποφασιστικές νίκες. Ένα αποδυναμωμένο, αλλά όρθιο Ιράν θα εξυπηρετούσε καλύτερα τα αμερικανικά συμφέροντα από την ολοκληρωτική κατάρρευση της ισλαμικής δημοκρατίας.