Το Ιράν βρίσκεται σε μια περίοδο έντονης πολιτικής κρίσης, καθώς μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ έχουν εμφανιστεί σοβαρές συγκρούσεις στο εσωτερικό της εξουσίας. Παρότι οι ΗΠΑ κατέληξαν σε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός και χαλάρωσης ορισμένων κυρώσεων με την Τεχεράνη, πολλοί σκληροπυρηνικοί να θεωρούν ότι η συμφωνία αυτή αποτελεί προδοσία των αρχών της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Κατά την κηδεία του Αλί Χαμενεΐ στην Τεχεράνη, αντί το πλήθος να τιμά μόνο τον εκλιπόντα ηγέτη, αρκετοί συγκεντρωμένοι επιτέθηκαν φραστικά στον πρόεδρο του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν. Φώναζαν συνθήματα όπως «θάνατος στον συμβιβασμένο», επειδή πιστεύουν ότι έκανε υπερβολικές υποχωρήσεις απέναντι στις ΗΠΑ.
Την ίδια ώρα, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος διαπραγματεύτηκε τη συμφωνία με την Ουάσιγκτον, αναγκάστηκε να φύγει από την τελετή όταν δέχθηκε επίθεση με πέτρες, ενώ το πλήθος τον αποκαλούσε «προδότη» και «ξεπουλημένο», αναφέρει το CNN.
Η στάση αυτή δείχνει πόσο βαθιά έχει χωριστεί η πολιτική ηγεσία της χώρας. Οι πιο ακραίοι υποστηρικτές του καθεστώτος υποστηρίζουν εδώ και μήνες ότι όσοι διαπραγματεύτηκαν και υπέγραψαν τη συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούν να πραγματοποιήσουν ένα «ήπιο πραξικόπημα». Σύμφωνα με αυτούς, επιχειρούν να αλλάξουν την πορεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας και να απομακρυνθούν από τις επαναστατικές της αρχές.
Οι ίδιοι θεωρούν ότι, αντί να εκδικηθούν για τον θάνατο του Χαμενεΐ, οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι παραδόθηκαν υπογράφοντας συμφωνία με την Ουάσιγκτον. Υποστηρίζουν επίσης ότι η συμφωνία παραβιάζει τις εντολές του νέου ανώτατου ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιου του Αλί Χαμενεΐ.
Ωστόσο, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Δεν έχει απευθυνθεί δημόσια στον ιρανικό λαό ούτε έχει εμφανιστεί για να δείξει ότι ασκεί προσωπικά την εξουσία. Αυτό έχει δημιουργήσει πολλές φήμες.
Κάποιοι πιστεύουν ότι κρύβεται επειδή κινδυνεύει η ζωή του, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι ίσως αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας και δεν μπορεί να ασκήσει τα καθήκοντά του.
Οι σκληροπυρηνικοί κατηγορούν την πολιτική ηγεσία που εμφανίζεται δημόσια ότι εκμεταλλεύεται την απουσία του. Ισχυρίζονται ότι προσπαθεί να συγκεντρώσει περισσότερη εξουσία, να περιορίσει τον ρόλο του κοινοβουλίου, να αγνοήσει τις εντολές του νέου ανώτατου ηγέτη στις διαπραγματεύσεις και να διαλύσει τις νυχτερινές συγκεντρώσεις υποστηρικτών των φονταμενταλιστών, οι οποίες είχαν εξελιχθεί σε σημαντικό μέσο πίεσης.
Λίγες ημέρες πριν από την κηδεία, ο βουλευτής Μαχμούντ Ναμπαβιάν, μία από τις πιο γνωστές φωνές των ακραίων συντηρητικών, έγραψε στην πλατφόρμα X ότι υπάρχει κίνδυνος πραξικοπήματος. Μετά την κηδεία δήλωσε ότι οι υποστηρικτές του καθεστώτος θα συνεχίσουν τον αγώνα για να εκδικηθούν τον θάνατο του Χαμενεΐ και να αντισταθούν σε όσους, όπως υποστηρίζει, επιχειρούν να ανατρέψουν το σύστημα από μέσα.
Επειδή ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν εμφανίζεται δημόσια, τα πρόσωπα που έχουν αναλάβει τις βασικές αποφάσεις μετά τον πόλεμο είναι ο πρόεδρος Πεζεσκιάν, ο πρόεδρος της Βουλής και βασικός διαπραγματευτής Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Σύμφωνα με τον ειδικό σε θέματα Ιράν Αράς Αζίζι, η απουσία του νέου ανώτατου ηγέτη έχει επιτρέψει στον Γκαλιμπάφ και στους συμμάχους του να αναλάβουν ουσιαστικά τη διαχείριση της χώρας. Αυτό έχει οδηγήσει τους ακραίους να κατηγορούν τον ίδιο και τον Πεζεσκιάν ότι σχεδιάζουν πραξικόπημα.
Παρότι σε όλο το Ιράν υπήρχαν εκκλήσεις για ενότητα λόγω του πολέμου, η πολυήμερη κηδεία του Χαμενεΐ μετατράπηκε σε μεγάλη επίδειξη δύναμης των πιο σκληροπυρηνικών υποστηρικτών του καθεστώτος. Από το βήμα της τελετής ζήτησαν να συνεχιστεί ο πόλεμος με τις Ηνωμένες Πολιτείες και να εκδικηθούν τον θάνατο του ηγέτη τους, ενώ ξεκαθάρισαν ότι απορρίπτουν κάθε συμφωνία με τον Ντόναλντ Τραμπ.
Λίγες ημέρες αργότερα, η εύθραυστη εκεχειρία ουσιαστικά κατέρρευσε. Οι Φρουροί της Επανάστασης πραγματοποίησαν επιθέσεις εναντίον πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, θέλοντας να δείξουν ότι διατηρούν τον έλεγχο της περιοχής. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απάντησαν με αντίποινα και οι σκληροπυρηνικοί ζήτησαν αμέσως να εγκαταλειφθεί οριστικά η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.
Ακόμη και πριν ξεσπάσουν ξανά οι συγκρούσεις, οι ακραίοι είχαν στραφεί εναντίον όσων υπέγραψαν τη συμφωνία με τις ΗΠΑ. Σε δημόσια εκδήλωση, ο Μοχαμάντ Αλί Μπαχσί, γνωστός θρησκευτικός τραγουδιστής που συνδέεται με τις υπηρεσίες ασφαλείας και στηρίζει το καθεστώς, απείλησε ανοιχτά τον πρόεδρο Πεζεσκιάν.
Δήλωσε ότι αν δεν τηρηθούν οι όροι που είχε θέσει ο ανώτατος ηγέτης, τότε «θα είμαστε εμείς, η λεπίδα και ο λαιμός σου» και ότι «θα σας φέρουμε την κόλαση».
Παρά τις έντονες αντιδράσεις που προκάλεσαν οι δηλώσεις του, δεν είναι γνωστό να αντιμετώπισε οποιαδήποτε νομική συνέπεια.
Στο στόχαστρο και ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ
Ως πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης και έμπειρος πολιτικός, κατάφερε να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διάρκεια του πολέμου και θεωρείται σήμερα ο βασικός άνθρωπος που συντονίζει τη λειτουργία του κράτους.
Ο βουλευτής Καμράν Γκαζανφαρί υποστήριξε ότι η κυβέρνηση προσπαθεί να ενισχύσει το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, το οποίο πλέον λαμβάνει τις σημαντικότερες αποφάσεις για τον πόλεμο, μειώνοντας ταυτόχρονα τον ρόλο του ανώτατου ηγέτη και του κοινοβουλίου. Όπως είπε, αυτό είναι το «πολιτικό πραξικόπημα» που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Την Τρίτη, ο Μαχμούντ Ναμπαβιάν απομακρύνθηκε από τη θέση του στην Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας της Βουλής μαζί με ακόμη έναν βουλευτή που ασκούσε έντονη κριτική στη συμφωνία με τις ΗΠΑ.
Ο ίδιος είχε συμμετάσχει παλαιότερα στις διαπραγματεύσεις, όμως αργότερα στράφηκε εναντίον τους. Μάλιστα, λίγο πριν υπογραφεί η συμφωνία, διέρρευσε το περιεχόμενό της στα μέσα ενημέρωσης, προσπαθώντας να εμποδίσει την ολοκλήρωσή της. Υποστήριζε ότι η διαπραγματευτική ομάδα παραβίαζε τις «κόκκινες γραμμές» που είχε θέσει ο ανώτατος ηγέτης.
Οι απόψεις του εκφράζουν και το σκληροπυρηνικό πολιτικό μέτωπο «Τζεμπχέ-γιε Παϊνταρί» (Μέτωπο Αντοχής), τα μέλη του οποίου χαρακτηρίζονται συχνά από αναλυτές ως «υπερεπαναστάτες».
Θεωρούν ότι έχουν αποστολή να προστατεύσουν τις αξίες της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979, η οποία ανέτρεψε τον φιλοδυτικό Σάχη και εγκατέστησε το σημερινό θεοκρατικό καθεστώς.Σύμφωνα με ειδικούς, η σημερινή πολιτική ηγεσία προσπαθεί να περιορίσει την επιρροή αυτών των ακραίων κύκλων.
Ο αναλυτής Χαμιντρεζά Αζίζι εκτιμά ότι ο Γκαλιμπάφ επιχειρεί να τους απομακρύνει από τα κέντρα λήψης αποφάσεων, επειδή θεωρούνται πλέον επιζήμιοι για το ίδιο το σύστημα και οι μεταξύ τους συγκρούσεις γίνονται ολοένα πιο εμφανείς όσο η κατάσταση στο Ιράν γίνεται πιο ασταθής.
Παρότι οι σκληροπυρηνικοί δεν αποτελούν μεγάλη αριθμητικά ομάδα, διαθέτουν σημαντική επιρροή.
Έχουν παρουσία στο κοινοβούλιο, σε κρατικούς θεσμούς αλλά και στη δημόσια τηλεόραση IRIB, η οποία έχει πραγματοποιήσει δικές της εκστρατείες εναντίον του προέδρου Πεζεσκιάν.
Ωστόσο, ένα από τα πιο γνωστά στελέχη τους, ο πρώην επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας Σαΐντ Τζαλιλί, είχε συγκεντρώσει περισσότερες από 13 εκατομμύρια ψήφους στις προεδρικές εκλογές του 2024, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση, σε μια χώρα με πληθυσμό περίπου 93 εκατομμυρίων κατοίκων.
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι το ιρανικό καθεστώς είναι βαθιά διχασμένο και ότι οι εσωτερικές διαφωνίες δυσκολεύουν την επίτευξη οποιασδήποτε συμφωνίας.
Παρ’ όλα αυτά, οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι, παρά τις συγκρούσεις ανάμεσα στη νέα ηγεσία και τους σκληροπυρηνικούς, όλοι συμφωνούν σε έναν βασικό στόχο: να τερματιστεί ο πόλεμος με τρόπο που θα οδηγήσει σε χαλάρωση των κυρώσεων και θα επιτρέψει στην Τεχεράνη να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Ωστόσο, η συνεχιζόμενη απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ από τη δημόσια ζωή, η επιφυλακτική στήριξή του στην εκεχειρία, η αυξανόμενη ισχύς των Φρουρών της Επανάστασης και η μαζική συμμετοχή στην κηδεία του πατέρα του έχουν ενθαρρύνει τους σκληροπυρηνικούς να πιέζουν για ακόμη πιο επιθετική πολιτική απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Χαρακτηριστική ήταν η δήλωση του πρώην υπουργού Εξωτερικών του Ιράν, Μανουτσέρ Μοτακί, ο οποίος πρότεινε δημόσια να επιτεθεί η χώρα σε μία από τις αμερικανικές βάσεις στην περιοχή, να συλλάβει περίπου 100 Αμερικανούς στρατιώτες και να τους μεταφέρει στο Ιράν.
