Σε ένα δύσκολο πολιτικό και οικονομικό παζάρι εξελίσσεται η Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες, με τους 27 ηγέτες να εμφανίζονται διχασμένοι τόσο για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό όσο και για τα μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης.
Οι διαβουλεύσεις στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεχίζονται, με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να θέτει ως ορόσημο το τέλος του 2026 για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Όπως φέρεται να προειδοποίησε τους Ευρωπαίους ομολόγους του, οι προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, τον Απρίλιο του 2027, θα περιορίσουν σημαντικά τα περιθώρια πολιτικών ελιγμών για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες που επικαλείται το Politico, ο Μακρόν ξεκαθάρισε κατά την κλειστή συνεδρίαση της Πέμπτης ότι δεν θα διαθέτει την απαραίτητη πολιτική εντολή για να υπογράψει μια τέτοια συμφωνία όταν η Γαλλία θα έχει εισέλθει σε προεκλογική περίοδο.
«Ο Γάλλος πρόεδρος είπε ότι, από τον Ιανουάριο και μετά, δεν θα υπάρχει πολιτικό περιθώριο», ανέφερε ένας από τους διπλωμάτες.
Η παρέμβαση του Γάλλου προέδρου εντείνει την πίεση προς τους Ευρωπαίους ηγέτες να γεφυρώσουν τις διαφορές τους και να επιδιώξουν συμβιβασμό στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου.
Στα δύο η Ευρώπη για τον προϋπολογισμό των 1,622 τρισ. ευρώ
Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκεται το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034. Πρόκειται για τον προϋπολογισμό που θα καθορίσει τη χρηματοδότηση κρίσιμων ευρωπαϊκών πολιτικών, από την αγροτική ανάπτυξη και τη συνοχή των περιφερειών έως την άμυνα, την ανταγωνιστικότητα και τη στήριξη της Ουκρανίας.
Η συμβιβαστική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας προβλέπει συνολικό προϋπολογισμό 1,622 τρισ. ευρώ, ποσό μειωμένο κατά 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Παρά την αναθεώρηση, οι αντιδράσεις παραμένουν έντονες. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι χώρες που ζητούν συγκράτηση των ευρωπαϊκών δαπανών και, από την άλλη, εκείνες που θεωρούν ότι απαιτούνται περισσότεροι πόροι για την αντιμετώπιση των οικονομικών και γεωπολιτικών προκλήσεων.
Η Γερμανία, η Σουηδία και η Ολλανδία συγκαταλέγονται στις χώρες που υποστηρίζουν μια πιο περιορισμένη δημοσιονομική προσέγγιση, επισημαίνοντας τις πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι εθνικοί προϋπολογισμοί.
Αντίθετα, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και άλλες χώρες ζητούν μεγαλύτερη χρηματοδότηση, υποστηρίζοντας ότι οι περικοπές ενδέχεται να περιορίσουν την ικανότητα της Ένωσης να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες της.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε ότι η συμφωνία παραμένει μακριά, περιγράφοντας τις διαπραγματεύσεις ως εξαιρετικά δύσκολες.
Μάλιστα, άφησε να εννοηθεί ότι οι συνομιλίες του Δεκεμβρίου ενδέχεται να διαρκέσουν πολλές ώρες, αστειευόμενος πως οι συμμετέχοντες θα χρειαστούν περισσότερα πουκάμισα από όσα συνήθως.
Στο ίδιο κλίμα, η Σουηδία απέρριψε το προτεινόμενο πλαίσιο διαπραγμάτευσης, ενώ ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε την πρόταση «σαφώς ανεπαρκή» και «απαράδεκτη για την Ισπανία».
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού, αλλά και ο τρόπος κατανομής των κονδυλίων μεταξύ των κρατών-μελών και των επιμέρους ευρωπαϊκών πολιτικών.
Το πολιτικό ημερολόγιο της Γαλλίας προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα πίεσης. Ο Μακρόν επιδιώκει να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις πριν από την έναρξη του 2027, καθώς η προεκλογική περίοδος αναμένεται να περιορίσει τα περιθώρια για δύσκολους συμβιβασμούς.
Η πρόταση Μητσοτάκη για επιδοτήσεις με αξιοποίηση των πρόσθετων εσόδων
Παράλληλα με τις διαφωνίες για τον προϋπολογισμό, η ενεργειακή κρίση και η επιβάρυνση νοικοκυριών και επιχειρήσεων βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα των Ευρωπαίων ηγετών.Στο πλαίσιο αυτό, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα της μεγαλύτερης δημοσιονομικής ευελιξίας, ζητώντας να δοθεί στις κυβερνήσεις η δυνατότητα να χρηματοδοτούν επιδοτήσεις και παρεμβάσεις εξοικονόμησης ενέργειας, αξιοποιώντας τα πρόσθετα κρατικά έσοδα που συνδέονται με τον υψηλό πληθωρισμό.
Σύμφωνα με το Politico, η ελληνική πρόταση αποσκοπεί στη δημιουργία πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να στηρίζουν τους πολίτες απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια, χωρίς να εγκαταλείπουν τους στόχους δημοσιονομικής σταθερότητας.Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η αύξηση των τιμών δημιουργεί πρόσθετα φορολογικά έσοδα, μέρος των οποίων θα μπορούσε να επιστρέψει στην οικονομία μέσω στοχευμένων μέτρων στήριξης.
Ωστόσο, οι ισχύοντες ευρωπαϊκοί κανόνες για τις δαπάνες περιορίζουν τη δυνατότητα αξιοποίησης αυτών των πόρων, ακόμη και όταν τα έσοδα του κράτους εμφανίζονται αυξημένα. Η πρωτοβουλία συναντά τις επιφυλάξεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία έχει απορρίψει αντίστοιχα αιτήματα της Ελλάδας και της Ιταλίας για πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία.
Η θέση των Βρυξελλών είναι ότι οι επιπτώσεις του πληθωρισμού λαμβάνονται ήδη υπόψη στο ισχύον πλαίσιο κανόνων και ότι η θέσπιση νέων εξαιρέσεων θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη δημοσιονομική πειθαρχία. Η συζήτηση αναμένεται να συνεχιστεί, καθώς οι κυβερνήσεις αναζητούν τρόπους να περιορίσουν τις επιπτώσεις του ενεργειακού κόστους χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο τη δημοσιονομική τους ισορροπία.
Αυστρία: Περισσότερη διαφάνεια στη διαμόρφωση των τιμών του ρεύματος
Στο ενεργειακό σκέλος της Συνόδου παρενέβη και ο Αυστριακός καγκελάριος Κρίστιαν Στόκερ, επαναφέροντας πρόταση που είχε παρουσιάσει τον Ιούνιο για μεγαλύτερη διαφάνεια στις ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Η αυστριακή πρωτοβουλία εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο καθορίζονται οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος στη χονδρεμπορική αγορά.
Σε πολλές περιπτώσεις, η τιμή του φυσικού αερίου καθορίζει την τελική τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας, ακόμη και όταν σημαντικό μέρος της παραγωγής προέρχεται από φθηνότερες πηγές.«Μόνο εάν γνωρίζουμε ακριβώς πώς διαμορφώνονται οι τιμές της ενέργειας μπορούμε να προχωρήσουμε στα επόμενα βήματα», ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης, περιγράφοντας το σκεπτικό της πρότασης.Διαφωνίες καταγράφονται, παράλληλα, για το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων.
Ορισμένα κράτη-μέλη ζητούν προσωρινές αλλαγές, προκειμένου να περιοριστεί το ενεργειακό κόστος, ενώ άλλα προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωση του συστήματος θα μπορούσε να αποθαρρύνει τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια.Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης προτάσεις για φορολόγηση των έκτακτων κερδών των ενεργειακών εταιρειών, μείωση φορολογικών επιβαρύνσεων και παροχή στοχευμένων κρατικών ενισχύσεων.Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχει διαμορφωθεί κοινή ευρωπαϊκή γραμμή ούτε για το εύρος των παρεμβάσεων ούτε για τον τρόπο χρηματοδότησής τους.
Ουκρανία και ευρωπαϊκή άμυνα επιβαρύνουν τις διαπραγματεύσεις
Στην ατζέντα της Συνόδου περιλαμβάνεται και η συνέχιση της οικονομικής και στρατιωτικής στήριξης προς την Ουκρανία, καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να εξασφαλίσουν τους αναγκαίους πόρους για το Κίεβο, ενώ ο πόλεμος με τη Ρωσία συνεχίζεται.Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο δημοσίευμα, η ΕΕ έχει συμφωνήσει σε δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για τη διετία 2026-2027.
Από το συνολικό ποσό, τα 60 δισ. ευρώ προορίζονται για στρατιωτική βοήθεια και τα 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική στήριξη.Παραμένουν, ωστόσο, ανοιχτά ζητήματα σχετικά με την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας το 2027, ενώ οι αυξημένες απαιτήσεις για την ευρωπαϊκή άμυνα εντείνουν τον ανταγωνισμό για τη διάθεση των διαθέσιμων πόρων.Οι ανάγκες αυτές προστίθενται στις απαιτήσεις για τη χρηματοδότηση της αγροτικής πολιτικής, της περιφερειακής ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας, καθιστώντας ακόμη πιο σύνθετη την εξίσωση του νέου προϋπολογισμού.
Αγώνας δρόμου για συμφωνία έως τον Δεκέμβριο
Οι διαφωνίες για το ύψος και την κατανομή του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, οι διαφορετικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και οι αυξημένες ανάγκες χρηματοδότησης της άμυνας και της Ουκρανίας διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερα απαιτητικό πεδίο διαπραγματεύσεων.Η παρέμβαση Μακρόν προσθέτει χρονική πίεση, καθώς ο Γάλλος πρόεδρος θεωρεί ότι η συμφωνία πρέπει να έχει ολοκληρωθεί πριν από την έναρξη της προεκλογικής περιόδου στη χώρα του.
Για την Ελλάδα, παράλληλα, η συζήτηση για τη δημοσιονομική ευελιξία αποτελεί κρίσιμο πεδίο διεκδίκησης, καθώς η κυβέρνηση επιδιώκει να εξασφαλίσει μεγαλύτερα περιθώρια στήριξης απέναντι στο ενεργειακό κόστος.
Οι επόμενοι μήνες αναμένεται να είναι καθοριστικοί για τη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού της περιόδου 2028-2034, αλλά και για την αναζήτηση κοινών λύσεων στις οικονομικές και ενεργειακές πιέσεις που αντιμετωπίζουν τα κράτη-μέλη.
