Μια ασυνήθιστη συνάντηση στα όρια του τροπικού δάσους του Αμαζονίου έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στη Βραζιλία.
Περίπου 20 μέλη της φυλής Awá, μιας αυτόχθονης κοινότητας που ζει απομονωμένη από τον υπόλοιπο κόσμο, εμφανίστηκαν σε χωριό της βορειοανατολικής χώρας και ζήτησαν τροφή από τους κατοίκους.
Το περιστατικό σημειώθηκε τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου, στην προστατευόμενη περιοχή Αραριμπόια, στην πολιτεία Μαρανιάο, όπου κατοικούν επίσης μέλη της αυτόχθονης κοινότητας Guajajara.
Σύμφωνα με τη μη κυβερνητική οργάνωση Survival International, οι Awá ήρθαν σε επαφή με κατοίκους του χωριού και με κυβερνητική ομάδα, σε μια συνάντηση που χαρακτηρίστηκε ιστορική.
Οι κάτοικοι τους πρόσφεραν τροφή. Εκείνοι ζήτησαν γιαμ, έναν αμυλούχο κόνδυλο που αποτελεί βασικό διατροφικό προϊόν σε πολλές τροπικές περιοχές, και επέστρεψαν με αυτόν στο δάσος.
Βίντεο που κατέγραψαν κάτοικοι της κοινότητας Guajajara και δημοσιοποίησε η Survival International δείχνει άνδρες, γυναίκες και παιδιά να στέκονται στην άκρη του δάσους, με τη βλάστηση να καλύπτει εν μέρει τα σώματά τους.
Τα μέλη της ομάδας εμφανίζονται χωρίς ρούχα, φορώντας περιδέραια, ενώ οι άνδρες κρατούν τόξα και μακριά βέλη.
Ωστόσο, εκείνο που προκάλεσε τη μεγαλύτερη ανησυχία στους κατοίκους δεν ήταν η απροσδόκητη εμφάνισή τους, αλλά η σωματική κατάσταση ορισμένων μελών της ομάδας.
Η Coapima, οργάνωση που εκπροσωπεί αυτόχθονες πληθυσμούς στην πολιτεία Μαρανιάο, ανέφερε ότι ορισμένα άτομα, ιδιαίτερα παιδιά και ηλικιωμένοι, παρουσίαζαν εμφανή σημάδια σοβαρής αδυναμίας και απίσχνανσης.
Οι παρατηρήσεις αυτές εντείνουν τους φόβους ότι οι συνθήκες διαβίωσης στο δάσος έχουν επιδεινωθεί, δυσκολεύοντας την εξασφάλιση επαρκούς τροφής.
Οι Awá βασίζονται παραδοσιακά στο κυνήγι και στη συλλογή καρπών και άλλων φυσικών πόρων. Η επιβίωσή τους εξαρτάται άμεσα από την κατάσταση του δάσους και τη δυνατότητα ελεύθερης μετακίνησης μέσα σε αυτό.
Η εμφάνιση της ομάδας έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι αυτόχθονες κοινότητες του Αμαζονίου αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις από την παράνομη υλοτομία, το κυνήγι και την επέκταση της κτηνοτροφίας.
Σύμφωνα με τη Survival International, οι εισβολές στις περιοχές όπου ζουν οι Awá έχουν περιορίσει σημαντικά τον ζωτικό τους χώρο, απειλώντας τόσο την πρόσβασή τους σε τροφή όσο και τη δυνατότητά τους να διατηρήσουν τον παραδοσιακό τρόπο ζωής τους.
Η διευθύντρια της οργάνωσης, Καρολάιν Πιρς, χαρακτήρισε την έξοδο της ομάδας από την απομόνωση ιδιαίτερα ανησυχητική, επισημαίνοντας ότι αποτελεί ένδειξη των κινδύνων που δημιουργεί η συνεχιζόμενη καταπάτηση των εδαφών των απομονωμένων αυτόχθονων πληθυσμών.
Όπως ανέφερε, οι Awá περιορίζονται σταδιακά σε ένα ολοένα μικρότερο τμήμα του Αμαζονίου, το οποίο περιβάλλεται από κατεστραμμένες δασικές εκτάσεις.
Ανάλογες προειδοποιήσεις διατύπωσαν και οι λεγόμενοι «Φύλακες του Δάσους», μέλη της κοινότητας Guajajara που εδώ και χρόνια προσπαθούν να προστατεύσουν την περιοχή από παράνομες δραστηριότητες.
Οι ίδιοι υπογραμμίζουν ότι η κλιματική αλλαγή, οι πυρκαγιές, η αποψίλωση και η καταπάτηση της γης επηρεάζουν άμεσα τις συνθήκες ζωής των Awá.
Σύμφωνα με τη Survival International, αρκετοί από τους ανθρώπους που συμμετέχουν στην προστασία της περιοχής έχουν χάσει τη ζωή τους κατά τη διάρκεια αυτής της προσπάθειας.
Η συνάντηση προκαλεί ανησυχία και για έναν ακόμη λόγο: την υγεία των μελών της απομονωμένης κοινότητας.
Οι αυτόχθονες πληθυσμοί που έχουν περιορισμένη ή καθόλου επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε λοιμώδη νοσήματα, καθώς ενδέχεται να μην έχουν αναπτύξει ανοσία απέναντι σε παθογόνους οργανισμούς που κυκλοφορούν ευρέως σε άλλους πληθυσμούς.
Ακόμη και μια φαινομενικά ακίνδυνη συνάντηση μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες, εάν δεν τηρηθούν τα απαραίτητα μέτρα προστασίας.
Η Coapima προειδοποίησε για τους κινδύνους που συνεπάγεται η απρογραμμάτιστη επαφή με τέτοιες κοινότητες, ενώ η Funai, η κρατική υπηρεσία της Βραζιλίας που είναι αρμόδια για τις υποθέσεις των αυτόχθονων πληθυσμών, ανακοίνωσε ότι οι τεχνικές ομάδες της παρακολουθούν στενά την κατάσταση.
Σε δήλωσή της προς το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP), η υπηρεσία διευκρίνισε ότι εξετάζει τις διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με την υγεία των μελών της ομάδας.
Η περίπτωση των Awá αναδεικνύει την ευάλωτη θέση των κοινοτήτων που εξακολουθούν να ζουν χωρίς συστηματική επαφή με τις σύγχρονες κοινωνίες.
Σύμφωνα με στοιχεία της Survival International, έχουν εντοπιστεί περίπου 196 απομονωμένοι αυτόχθονες λαοί και ομάδες σε δέκα χώρες.
Περισσότερο από το 90% αυτών ζει στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου, κυρίως στη Βραζιλία, ενώ άλλες κοινότητες βρίσκονται στην Ινδονησία και στην Ινδία.
Για τους πληθυσμούς αυτούς, η απομόνωση δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη άγνοιας του υπόλοιπου κόσμου, αλλά συχνά συνειδητή επιλογή αποφυγής της επαφής με εξωτερικές κοινωνίες.
Η προστασία των εδαφών τους θεωρείται καθοριστική για τη διατήρηση της αυτονομίας, της υγείας και του πολιτισμού τους.
Παραμένει άγνωστο τι ακριβώς οδήγησε τη συγκεκριμένη ομάδα Awá να πλησιάσει το χωριό και να ζητήσει τροφή. Οι οργανώσεις προστασίας των αυτόχθονων πληθυσμών, ωστόσο, εκφράζουν φόβους ότι η καταστροφή του φυσικού τους περιβάλλοντος περιορίζει πλέον τις δυνατότητες επιβίωσης μέσα στο δάσος.
