Μια ταινία χωρίς κάμερες, συνεργείο ή εκατομμύρια για ειδικά εφέ δεν αποτελεί πλέον σενάριο επιστημονικής φαντασίας.
Η τεχνητή νοημοσύνη δίνει τη δυνατότητα ακόμη και σε έναν μεμονωμένο δημιουργό να μεταφέρει τις ιδέες του στην οθόνη, αλλάζοντας τα δεδομένα στην κινηματογραφική παραγωγή.
Αυτή τη νέα πραγματικότητα έφερε στην Αθήνα το πρώτο AI Filmfest, που πραγματοποιήθηκε στις 6 Νοεμβρίου στο The Ellinikon Experience Centre, με 155 συμμετοχές από όλο τον κόσμο και οκτώ ταινίες μικρού μήκους στην τελική επιλογή.
Πίσω από τη διοργάνωση βρίσκεται η Χριστίνα Ντούξα, μια Ελληνίδα που γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Γερμανία, δραστηριοποιήθηκε επί δύο δεκαετίες στη διαφήμιση και το μάρκετινγκ και γνώρισε από κοντά αντίστοιχα φεστιβάλ στο Τόκιο, στο Ντουμπάι, στο Μονακό και στο Άμστερνταμ.
Πριν από περίπου έναν χρόνο αποφάσισε να εγκατασταθεί μόνιμα στην Ελλάδα, πραγματοποιώντας μια επιθυμία που την ακολουθούσε από μικρή.
Όπως θυμάται, η στιγμή που έγινε το μαγικό κλικ ήταν όταν περνώντας έξω από ένα ελληνικό μαγαζί στη Γερμανία, της ήρθε έντονή μυρωδιά ρίγανης και την έκανε να βουρκώσει.
Η επιστροφή στις ρίζες της συνδυάστηκε τελικά με την απόφαση να φέρει στην Αθήνα ένα φεστιβάλ αφιερωμένο στον κινηματογράφο της τεχνητής νοημοσύνης.
Με κεντρική θεματική το «Myths Meet Machine», η πρώτη διοργάνωση επέλεξε ως σημείο αναφοράς τον Τάλω, τον μυθικό χάλκινο φύλακα της Κρήτης, συνδέοντας την αρχαία ελληνική μυθολογία με τις σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις.
Το ενδιαφέρον υπήρξε μεγάλο, με την Ελλάδα να καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση σε αριθμό συμμετοχών, πίσω από την Κίνα. Μάλιστα, όπως αποκαλύπτει η κα Ντούξα, ορισμένες από τις πιο ενδιαφέρουσες δημιουργίες έφτασαν από μικρά χωριά της ελληνικής περιφέρειας.
Πέρα από τις προβολές, το φεστιβάλ έθεσε ερωτήματα που απασχολούν ήδη την κινηματογραφική βιομηχανία: ποιος είναι ο πραγματικός δημιουργός μιας ταινίας AI, πώς προστατεύονται τα πνευματικά δικαιώματα και τι θα απογίνουν οι ηθοποιοί όταν η τεχνολογία μπορεί να αναπαράγει την εικόνα και τη φωνή τους;
Η Χριστίνα Ντούξα, με συνέντευξή της στο newsit.gr, απαντά σε αυτά τα ερωτήματα, εξηγεί γιατί θεωρεί ότι το Χόλιγουντ θα στραφεί σε ένα υβριδικό μοντέλο παραγωγής και θυμάται μια δική της κινηματογραφική ιδέα που το 2017 απαιτούσε, σύμφωνα με την εκτίμηση που είχε λάβει, 35 εκατομμύρια δολάρια για να υλοποιηθεί.
Κυρίως, όμως, μιλά για ένα μέλλον στο οποίο οι ηθοποιοί θα μπορούν να συνεχίσουν να εμφανίζονται στην οθόνη μέσω της ψηφιακής τους εικόνας, παραμένοντας, όπως χαρακτηριστικά λέει, «Forever Young».
Ερ: Τι σας έκανε να φέρετε στην Ελλάδα ένα φεστιβάλ αφιερωμένο στις ταινίες τεχνητής νοημοσύνης και γιατί επιλέξατε αυτή τη χρονική στιγμή;
Απ: Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Γερμανία από Έλληνες γονείς μετανάστες. Από το 2006 έχω μια εταιρεία που δραστηριοποιείται στη διαφήμιση, το μάρκετινγκ και τη διοργάνωση εκδηλώσεων. Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο την τεχνητή νοημοσύνη στη δουλειά μας.
Μέσα από αυτή τη δραστηριότητα ταξίδεψα σε πολλές χώρες και παρακολούθησα αντίστοιχα φεστιβάλ, στο Ντουμπάι, στο Μονακό, στο Τόκιο, στο Άμστερνταμ. Γνώρισα δημιουργούς και ανθρώπους που ασχολούνται με αυτόν τον χώρο και δημιουργήσαμε μια μικρή διεθνή κοινότητα.
Όταν αποφάσισα να εγκατασταθώ μόνιμα στην Ελλάδα, σκέφτηκα ότι αυτή η διοργάνωση έπρεπε να έρθει και εδώ. Άλλωστε, η Ελλάδα έχει μια τεράστια παράδοση στο θέατρο, στις τέχνες, στα μαθηματικά και στις επιστήμες.
Ερ: Μεγαλώσατε στη Γερμανία και επιστρέψατε στην Ελλάδα έπειτα από πολλά χρόνια. Τι σας οδήγησε σε αυτή την απόφαση;
Ήταν κάτι που ήθελα σε όλη μου τη ζωή. Οι γονείς μου είχαν επιστρέψει εδώ και πολλά χρόνια στην Αλεξανδρούπολη και εγώ ερχόμουν για διακοπές, αλλά η ζωή μου ήταν στη Γερμανία. Για περίπου 15 χρόνια είχαμε επίσης σπίτι στη Μαγιόρκα, όπου πηγαίναμε συχνά με τον σύζυγό μου, που είναι Γερμανός.
Η Ελλάδα, όμως, μου έλειπε πάντα. Θυμάμαι ότι περνούσα έξω από ένα ελληνικό μαγαζί στη Γερμανία, μύριζα ρίγανη και μου έρχονταν δάκρυα. Κάποια στιγμή είπα στον εαυτό μου ότι αν δεν επιστρέψω τώρα, ίσως να μην το κάνω ποτέ. Ήθελα να γυρίσω στις ρίζες μου.
Ερ: Παρακολουθήσατε και τις 155 ταινίες που υποβλήθηκαν στο φεστιβάλ. Υπήρχαν συμμετοχές που σας έκαναν να αναρωτηθείτε αν πράγματι είχαν δημιουργηθεί με AI;
Οι περισσότερες! Η τεχνολογία έχει προχωρήσει τόσο πολύ, ώστε σε πολλές περιπτώσεις δεν μπορείς πλέον να διακρίνεις τη διαφορά.
Είχαμε μια κριτική επιτροπή που αξιολόγησε τις συμμετοχές. Από τις 155 ταινίες επιλέξαμε τις οκτώ καλύτερες για την τελική προβολή και από αυτές τρεις για βράβευση.
Ερ: Πόσο έντονη ήταν η παρουσία των Ελλήνων δημιουργών και τι σας έκανε μεγαλύτερη εντύπωση;
Αυτό ήταν κάτι που πραγματικά δεν περίμενα. Από τις 155 συμμετοχές, η χώρα με τις περισσότερες ταινίες ήταν η Κίνα και στη δεύτερη θέση βρέθηκε η Ελλάδα. Μας έστειλαν πάρα πολλές ταινίες από ολόκληρη τη χώρα.
Οι δημιουργοί ασχολούνται με διαφορετικά είδη, από επιστημονική φαντασία και θρίλερ μέχρι ιστορικές ταινίες. Και είναι εξαιρετικά ταλαντούχοι.
Μάλιστα, λάβαμε συμμετοχές ακόμη και από μικρά χωριά της Ελλάδας. Ορισμένα από τα καλύτερα αποσπάσματα που έχω δει προέρχονται από αυτούς τους δημιουργούς. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό.
Ερ: Μπορεί σήμερα ένας άνθρωπος χωρίς κάμερα, συνεργείο και μεγάλο προϋπολογισμό να δημιουργήσει μια ταινία που να σταθεί σε διεθνές φεστιβάλ;
Φυσικά. Και αυτό ακριβώς αποδεικνύουν οι ταινίες που παρουσιάζουμε.
Το μεγάλο πλεονέκτημα της τεχνητής νοημοσύνης είναι ότι μειώνει σημαντικά το κόστος παραγωγής. Δεν χρειάζεσαι απαραίτητα συνεργείο ή στούντιο. Ειδικά στα οπτικά εφέ, πράγματα που παλαιότερα απαιτούσαν εκατομμύρια μπορούν πλέον να πραγματοποιηθούν από έναν δημιουργό με πολύ λιγότερα μέσα.
Αυτό σημαίνει ότι ο καθένας μπορεί να εκφράσει όσα σκέφτεται και φαντάζεται, χωρίς να περιορίζεται τόσο πολύ από τα χρήματα που διαθέτει. Είναι κάτι που με χαροποιεί ιδιαίτερα.
Ερ: Υπάρχει κάποιο προσωπικό σας παράδειγμα που να δείχνει πόσο έχουν αλλάξει οι δυνατότητες της κινηματογραφικής παραγωγής;
Το 2017 είχα γράψει ένα βιβλίο με θέμα τη Δευτέρα Παρουσία και ήθελα να το μεταφέρω στον κινηματογράφο. Είχα έναν φίλο στο Λος Άντζελες που γνώριζε ανθρώπους της κινηματογραφικής βιομηχανίας και αποφάσισα να ταξιδέψω εκεί, έχοντας στο μυαλό μου έναν σχετικά μικρό προϋπολογισμό.
Όταν παρουσίασα την ιδέα, μου εξήγησαν ότι μια παραγωγή με σκηνές καταστροφής, αγγέλους, κόλαση και κατακλυσμούς θα απαιτούσε περίπου 35 εκατομμύρια δολάρια.
Επέστρεψα στην Ευρώπη έχοντας εγκαταλείψει την ελπίδα ότι θα μπορούσα να πραγματοποιήσω την ταινία. Σήμερα, όμως, με την τεχνητή νοημοσύνη, μια τέτοια ιδέα μπορεί να υλοποιηθεί με εντελώς διαφορετικούς όρους.
Ερ: Όταν μια ταινία δημιουργείται εξ ολοκλήρου με τεχνητή νοημοσύνη, ποιος είναι τελικά ο πραγματικός δημιουργός της; Ο άνθρωπος ή η μηχανή;
Φυσικά ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος είναι εκείνος που δημιουργεί αυτό που έχει στο μυαλό του. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι το μέσο που του επιτρέπει να το πραγματοποιήσει.
Πιστεύω ότι στο μέλλον θα επικρατήσει ένα υβριδικό μοντέλο κινηματογραφικής παραγωγής. Θα υπάρχουν πραγματικοί ηθοποιοί, ενώ πολλά από τα υπόλοιπα στοιχεία μιας ταινίας θα δημιουργούνται με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης.
Ερ: Πολλοί ηθοποιοί και εργαζόμενοι στον κινηματογράφο ανησυχούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα περιορίσει τις θέσεις εργασίας. Θεωρείτε ότι αυτοί οι φόβοι είναι δικαιολογημένοι;
Κατά τη γνώμη μου, όχι. Δεν πιστεύω ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει τους ηθοποιούς. Παράλληλα, δημιουργούνται πολλές καινούργιες επαγγελματικές θέσεις.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που διοργανώνουμε το φεστιβάλ. Θέλουμε να ενημερώσουμε τον κόσμο, να συζητήσουμε για την ηθική της τεχνητής νοημοσύνης και να εξετάσουμε τα ζητήματα των δικαιωμάτων που προκύπτουν από τη χρήση της.
Ερ: Πώς μπορούν να προστατευτούν τα πνευματικά δικαιώματα ενός δημιουργού όταν χρησιμοποιεί συστήματα AI;
Είναι ένα από τα σημαντικά ζητήματα που θέλουμε να συζητήσουμε. Θεωρώ πολύ σημαντικό ο καλλιτέχνης να βάζει τη δική του προσωπική πινελιά στο έργο του. Να δημιουργεί, για παράδειγμα, ένα δικό του σχέδιο ή να προσθέτει κάτι πρωτότυπο που προέρχεται από τον ίδιο.
Η προσωπική δημιουργική συμβολή έχει μεγάλη σημασία όταν μιλάμε για τα δικαιώματα ενός έργου.
Ερ: Έχετε υποστηρίξει ότι το μέλλον του Χόλιγουντ θα είναι υβριδικό. Τι σας κάνει τόσο αισιόδοξη ότι οι πραγματικοί ηθοποιοί θα εξακολουθήσουν να έχουν θέση στον κινηματογράφο;
Γιατί η μηχανή δεν έχει συναισθήματα. Ένας άνθρωπος εκφράζεται διαφορετικά. Ο τρόπος που μιλάει, φωνάζει, κοιτάζει ή περπατάει συνδέεται με όσα αισθάνεται.
Αυτό, κατά τη γνώμη μου, δεν μπορεί να το αντικαταστήσει η τεχνητή νοημοσύνη. Ο άνθρωπος θα παραμείνει άνθρωπος και θα είναι εκείνος που δημιουργεί και καθοδηγεί τη μηχανή.
Ερ: Τι θα λέγατε σε κάποιον που υποστηρίζει ότι οι ταινίες που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελούν πραγματική τέχνη;
Για μένα είναι πραγματική τέχνη, γιατί ξεκινά από το μυαλό μας, από όσα αισθανόμαστε και από τη φαντασία μας. Αυτό είναι η τέχνη για μένα.
Ερ: Πώς φαντάζεστε τον κινηματογράφο σε πέντε χρόνια από σήμερα;
Πιστεύω ότι θα έχει προχωρήσει πολύ περισσότερο η σύνδεση του ανθρώπου με την τεχνολογία. Φαντάζομαι ότι θα μπορούμε να χρησιμοποιούμε ακόμη και φακούς επαφής για να βιώνουμε διαφορετικές εμπειρίες.
Ίσως σε πέντε χρόνια να μπορούμε να διοργανώνουμε αυτό το φεστιβάλ και να αισθανόμαστε ότι βρισκόμαστε πάνω στην Ακρόπολη, χωρίς να είμαστε πραγματικά εκεί.
Ερ: Το AI Filmfest Athens θα συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια; Τι θα θέλατε να δείτε στις μελλοντικές διοργανώσεις;
Φυσικά θα συνεχιστεί. Πιστεύω ότι στο μέλλον θα δούμε όλο και περισσότερους ηθοποιούς να παραχωρούν δικαιώματα χρήσης της ψηφιακής τους εικόνας, του avatar τους.
Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούν να συνεχίσουν να εμφανίζονται σε παραγωγές ακόμη και όταν δεν θα βρίσκονται οι ίδιοι μπροστά στην κάμερα. Είναι μια μορφή ψηφιακής διατήρησης της παρουσίας τους.
Η τεχνητή νοημοσύνη μάς επιτρέπει να φανταζόμαστε πράγματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε αδύνατα. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του μέλλοντος: η δυνατότητα να διατηρείται η εικόνα ενός ανθρώπου στον χρόνο. Όπως λέμε και στα αγγλικά, «forever young».
Οι ταινίες που διακρίθηκαν στο πρώτο AI Filmfest Athens
Η διοργάνωση ολοκληρώθηκε με την απονομή τριών βραβείων σε δημιουργούς που αξιοποίησαν την τεχνητή νοημοσύνη στην κινηματογραφική παραγωγή.
Το βραβείο Best AI Film απέσπασε η ταινία «CANDY» του Jiaze Li, ενώ το Pioneer Award απονεμήθηκε στον Andrei Korytko για το «CALLSIGN ZERO». Το τρίτο βραβείο της διοργάνωσης, Lifestyle Award, κέρδισε η Nadine Ahmad με το «YOUNG VOYAGE».
Τα δύο πρώτα βραβεία προέκυψαν από την αξιολόγηση της κριτικής επιτροπής, ενώ το Lifestyle Award απονεμήθηκε με απόφαση της οργανωτικής ομάδας του φεστιβάλ.
