Η διεθνής ενεργειακή αγορά βρίσκεται ξανά υπό έντονη πίεση. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις έχουν αυξήσει την αβεβαιότητα στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου και μαζί της τον κίνδυνο μιας νέας περιόδου υψηλών και ευμετάβλητων τιμών.
Για την Ελλάδα η επίδραση είναι άμεση. Το φυσικό αέριο εξακολουθεί να έχει σημαντική συμμετοχή στην ηλεκτροπαραγωγή. Όταν ακριβαίνει, η πίεση περνά αναπόφευκτα και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Σε βάθος χρόνου, η απάντηση είναι σαφής: Περισσότερες ΑΠΕ και αποθήκευση, ενίσχυση και ψηφιοποίηση των δικτύων, μεγαλύτερος εξηλεκτρισμός της κατανάλωσης και περισσότερη ευελιξία. Όσο μειώνεται η εξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, τόσο περιορίζεται και η έκθεση της οικονομίας στις διεθνείς κρίσεις.
Αυτή η μετάβαση, όμως, χρειάζεται χρόνο, αλλά ο λογαριασμός πληρώνεται σήμερα.
Υπάρχουν κόστη που δεν εξαρτώνται από τη γεωπολιτική
Δεν μπορούμε να καθορίσουμε την τιμή του φυσικού αερίου στις διεθνείς αγορές. Μπορούμε όμως να περιορίσουμε κόστη που δημιουργούνται μέσα στην ελληνική αγορά, βρίσκονται εκτός του πεδίου του ανταγωνισμού και τελικά καταλήγουν στον καταναλωτή.
Αυτή είναι μια θέση που ο ΕΣΠΕΝ έχει αναδείξει συστηματικά: Μαζί με τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή μετάβαση χρειάζονται παρεμβάσεις που μπορούν να μειώσουν το κόστος εδώ και τώρα.
Είναι επομένως θετικό ότι στον πρόσφατο οδικό χάρτη του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη μείωση του ενεργειακού κόστους περιλαμβάνονται ζητήματα όπως οι απώλειες του Δικτύου, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές και ο Ειδικός Λογαριασμός Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας.
Το ερώτημα είναι εάν οι παρεμβάσεις φτάνουν μέχρι τη ρίζα του προβλήματος.
ΕΛΥΚΩ: μειώνεται η χρέωση, όχι όμως το συσσωρευμένο χρέος
Η μείωση κατά 50% της πρώτης κλίμακας των χρεώσεων ΥΚΩ για τα νοικοκυριά αντιστοιχεί σε όφελος περίπου 50 εκατ. ευρώ ετησίως. Μαζί με τη μείωση των χρεώσεων για τη βιομηχανία, περίπου 25 εκατ. ευρώ τα έσοδα του ΕΛΥΚΩ περιορίζονται συνολικά κατά περίπου 75 εκατ. ευρώ τον χρόνο.
Η Πολιτεία εκτιμά ότι η διασύνδεση της Σαντορίνης θα εξοικονομήσει περίπου 80 εκατ. ευρώ ετησίως. Επομένως, η εξοικονόμηση αυτή ουσιαστικά καλύπτει τη μείωση των εσόδων του Λογαριασμού.
Δεν λύνει όμως το πρόβλημα που έχει ήδη συσσωρευτεί.
Οι οφειλές του ΕΛΥΚΩ προς τους προμηθευτές ξεπερνούν σήμερα τα 300 εκατ. ευρώ. Παρά τη λειτουργία της διασύνδεσης της Κρήτης, ο Λογαριασμός εμφανίζει μηνιαία ελλείμματα από τον Απρίλιο, τα οποία τον Ιούλιο έφτασαν το 22%.
Ακόμη και η ανακοινωθείσα πρόσθετη ενίσχυση κατά 200 εκατ. ευρώ δεν επαρκεί για να καλύψει τις σημερινές οφειλές. Παραμένει χρηματοδοτικό κενό της τάξης των 100 εκατ. ευρώ χωρίς ακόμη σαφή εικόνα για το πώς και πότε θα κλείσει.
Και όσο το χρέος παραμένει, υπάρχει κόστος. Οι προμηθευτές χρηματοδοτούν το έλλειμμα με ίδια κεφάλαια εδώ και σχεδόν τέσσερα χρόνια. Για οφειλές περίπου 300 εκατ. ευρώ και ενδεικτικό κόστος χρηματοδότησης 6,5%, η επιβάρυνση πλησιάζει τα 20 εκατ. ευρώ ετησίως.
Άρα, η μείωση των ΥΚΩ στον λογαριασμό είναι θετική, αλλά από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται σαφές και πλήρες σχέδιο εξόφλησης των υφιστάμενων οφειλών, ώστε το κόστος να μειωθεί πραγματικά και όχι απλώς να μεταφερθεί.
Απώλειες δικτύου: Εκατοντάδες εκατομμύρια που μπορούν να περιοριστούν
Οι συνολικές απώλειες του Δικτύου παραμένουν εξαιρετικά υψηλές, στο 10,8% για το 2024.
Οι πρόσφατες εξαγγελίες δείχνουν στόχο περίπου 9,4% έως το 2028. Πρόκειται για βελτίωση, αλλά υπάρχουν περιθώρια για πολύ καλύτερες επιδόσεις.
Η ΡΑΑΕΥ έχει ήδη κινηθεί προς χαμηλότερο επίπεδο στοχοθεσίας, ενώ, σύμφωνα με τα στοιχεία του επενδυτικού προγράμματος του ΔΕΔΔΗΕ, οι απώλειες θα μπορούσαν να περιοριστούν ακόμη περισσότερο, έως περίπου 7,9%.
Η διαφορά δεν είναι αμελητέα. Με βάση τα στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί, η απόκλιση μεταξύ 9,4% και 7,9% αντιστοιχεί σε κόστος περίπου 110 εκατ. ευρώ τον χρόνο.
Και το 9,4% παραμένει πολύ πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 5,5%. Η απόσταση αυτή μεταφράζεται σε επιπλέον κόστος περίπου 300 εκατ. ευρώ ετησίως.
Δεν αρκεί λοιπόν να μειώνονται οι απώλειες λίγο κάθε χρόνο. Χρειάζεται ταχύτερη σύγκλιση προς τα ευρωπαϊκά επίπεδα, με αυστηρότερους στόχους και ισχυρότερα κίνητρα για τον Διαχειριστή. Κάθε ποσοστιαία μονάδα που κερδίζεται εδώ σημαίνει πραγματικό κόστος που φεύγει από τον καταναλωτή.
Στρατηγικοί κακοπληρωτές: ένα πρώτο βήμα που θα κριθεί στην πράξη
Η πρόσφατη τροποποίηση του Κώδικα Προμήθειας επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα ακόμη χρόνιο πρόβλημα: Τη συσσώρευση οφειλών από καταναλωτές που αλλάζουν επανειλημμένα προμηθευτή χωρίς να εξοφλούν τις υποχρεώσεις τους.
Το νέο σύστημα επισήμανσης δημιουργεί ένα ισχυρότερο κίνητρο για πληρωμή ή διακανονισμό, καθώς η συστηματική αθέτηση περιορίζει πλέον τη δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή.
Παραμένει, ωστόσο, ένα ουσιαστικό κενό: Δεν υπάρχει μηχανισμός που να διασφαλίζει την είσπραξη της οφειλής από τον προηγούμενο προμηθευτή αφού ο πελάτης έχει ήδη μετακινηθεί.
Εκεί βρίσκεται ένα μεγάλο μέρος των δύσκολα εισπράξιμων απαιτήσεων. Γι’ αυτό και η αποτελεσματικότητα της νέας ρύθμισης πρέπει να αξιολογηθεί στην πράξη και, εφόσον χρειαστεί, το πλαίσιο να ενισχυθεί.
Όχι μεταφορά του κόστους, αλλά πραγματική μείωσή του
Σε περιόδους ενεργειακής αναταραχής υπάρχει πάντοτε πίεση για γρήγορες λύσεις. Είναι κατανοητό. Όμως οι παρακαμπτήριες τιμολογιακές παρεμβάσεις, όταν βασίζονται σε παλιές ασυμμετρίες ή θεσμικές αρρυθμίες, μπορεί προσωρινά να δημιουργούν την εικόνα μιας οικονομικότερης επιλογής, αλλά απλώς αλλάζουν το σημείο στο οποίο εμφανίζεται το κόστος. Δεν αντιμετωπίζουν τις αιτίες που το δημιουργούν ούτε το εξαφανίζουν.
Η πραγματική απάντηση είναι πιο δύσκολη, αλλά και πιο σταθερή.
Να εξοφληθούν οι συσσωρευμένες οφειλές του ΕΛΥΚΩ και να διασφαλιστεί ότι δεν θα δημιουργούνται νέες. Να μειωθούν πολύ ταχύτερα οι απώλειες του Δικτύου. Να λειτουργήσει αποτελεσματικά το νέο πλαίσιο για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές και να διορθωθεί όπου αποδειχθεί ανεπαρκές. Και να διασφαλιστούν συνθήκες ισότιμου ανταγωνισμού στην αγορά.
Οι διεθνείς τιμές ενέργειας δεν βρίσκονται υπό τον έλεγχό μας. Τα κόστη που δημιουργεί το δικό μας θεσμικό και ρυθμιστικό πλαίσιο, όμως, βρίσκονται.
Και ειδικά σε μια περίοδο νέας γεωπολιτικής πίεσης, δεν υπάρχει λόγος να πληρώνουμε ακριβότερα όσα μπορούμε να διορθώσουμε εμείς οι ίδιοι.
