Η επιτραπέζια ελιά, ένα από τα πιο εξαγώγιμα ελληνικά τρόφιμα, βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα των δασμών, αφενός του Αμερικανού προέδρου Τραμπ, που υπονομεύουν την ισχυρή θέση του προϊόντος στα ράφια των αμερικανικών σούπερ μάρκετ και αφετέρου της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur, που προβλέπει μεν εισαγωγή αδασμολόγητων ελιών από τις χώρες Mercosur αλλά και δασμούς 12% με 14% στις εξαγωγές ευρωπαϊκών ελιών σε αυτές τις χώρες.
Το τελευταίο μάλιστα παράδοξο γεγονός -όπως το χαρακτηρίζουν παράγοντες της αγοράς επιτραπέζιας ελιάς- δεν έγινε άμεσα αντιληπτό ούτε από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, με αποτέλεσμα να γίνεται ένας αγώνας δρόμου, σε συνεργασία και με άλλες χώρες που πλήττονται από τους δασμούς στην ελιά, όπως Ιταλία και Ισπανία, προκειμένου να «διορθωθεί» η αδικία.
Υπενθυμίζεται ότι η συμφωνία ΕΕ-Mercosur προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των δασμών (από το 12,8% που είναι σήμερα) στις επιτραπέζιες ελιές που εισάγονται στην ΕΕ από τις χώρες της Mercosur εντός επτά ετών. Ενώ όμως οι ελιές της Mercosur θα μπαίνουν αδασμολόγητες στην Ευρώπη, οι ευρωπαϊκές ελιές που εξάγονται προς τη Mercosur θα εξακολουθήσουν να επιβαρύνονται με δασμούς πάνω από 12-14%.
Αυτό στερεί από τους Έλληνες παραγωγούς τη δυνατότητα να ανοίξουν την αγορά της Βραζιλίας, Νο2 στον κόσμο μετά τις ΗΠΑ. Χάνουν έτσι μια σημαντική ευκαιρία την ώρα που η ισχυρή θέση που έχουν χτίσει στα ράφια των αμερικανικών σούπερ μάρκετ κλονίζεται από τη νέα δασμολογική λαίλαπα Τραμπ.
Τα παραπάνω ανέδειξαν με εμφατικό τρόπο στελέχη της αγοράς στην έκθεση Food Expo τονίζοντας την ανάγκη για οικονομική διπλωματία πριν πάρουν διαστάσεις οι αρνητικές επιπτώσεις για τον κλάδο.
Το ρεκόρ εξαγωγών επιτραπέζιας ελιάς απειλείται
Έχει σημασία να αναφερθεί ότι η επιτραπέζια ελιά είναι ένα από τα πιο δυναμικά εξαγώγιμα ελληνικά τρόφιμα. Από 400 εκατ. ευρώ εξαγωγές το 2015 έχει φτάσει στα 867 εκατ. ευρώ το 2025, σημειώνοντας νέο ρεκόρ. Οι ΗΠΑ είναι η μεγαλύτερη και πιο στρατηγική αγορά αγορά για το προϊόν, καθώς εκεί εξάγεται κάτι περισσότερο από το 25% των ελληνικών επιτραπέζιων ελιών.
Οι δασμοί όμως που μπήκαν πέρυσι δημιούργησαν προβληματισμό. Είναι ενδεικτικό ότι οι εξαγωγές μέσα στο 2025 σημείωσαν μείωση 6,5%, κάτι που δημιουργεί ανησυχία για το 2026 δεδομένου ότι οι δασμοί μπήκαν στο β’ εξάμηνο του 2025.
Βέβαια, όπως σημειώνει ο Κώστας Ζούκας, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταποιητών – Τυποποιητών – Εξαγωγέων Επιτραπέζιων Ελιών (ΠΕΜΕΤΕ), με την ακυρωτική πράξη του αμερικανικού δικαστηρίου για τους αμοιβαίους δασμούς η ελιά είναι λίγο κερδισμένη σε σχέση με άλλα προϊόντα, όπως π.χ. το ροδάκινο, δεδομένου ότι από δασμούς 15% πήγε στο 10% (επειδή το MFN -μη μεροληπτικός δασμολογικός συντελεστής- ήταν 0% στην ελιά). Υπάρχουν προκλήσεις στην αγορά αλλά παρόλαυτά, τα περιθώρια ανάπτυξης παραμένουν μεγάλα.
Η αγορά των ΗΠΑ και η ευκαιρία του LNG
Οι ΗΠΑ είναι η μεγαλύτερη εισαγωγέας επιτραπέζιων ελιών. Η αγορά έχει αξία πάνω από 1 δισ. και οι ελληνικές ελιές είναι 200 εκατ. ευρώ. Οπότε υπάρχει χώρος για περαιτέρω διείσδυση στην αγορά.
Το αγκάθι είναι οι νέοι δασμοί. Το 2019 (με κυβέρνηση Ντόναλντ Τραμπ) δεν υπήρχαν δασμοί στις ελιές καθώς είχαν εξαιρεθεί τότε.
Ο κλάδος εκτιμά ότι υπάρχουν τα επιχειρήματα να επιτευχθεί και σήμερα το ίδιο από την άποψη και του ότι δεν υπάρχει κλάδος στις ΗΠΑ που να πλήττεται από τις εισαγωγές ελληνικών ελιών. Επιπλέον και το ισοζύγιο είναι σχεδόν ισοσκελισμένο. Μάλιστα, με τις αθρόες εισαγωγές αμερικανικού LNG το επόμενο διάστημα, κάτι που θα ενισχύσει το ισοζύγιο για τις ΗΠΑ, μια διμερής διαπραγμάτευση, πέραν της ΕΕ, θα μπορούσε να φέρει θετικό αποτέλεσμα για τον κλάδο, εκτιμούν παράγοντες της αγοράς.
Η «πόρτα» στη συμφωνία ΕΕ-Mercosur
Ας σημειωθεί ότι η επιτραπέζια ελιά, ένα από τα πλέον εξωστρεφή ελληνικά προϊόντα, είναι εκτός πλαισίου μείωσης των δασμών στη Mercosur, κάτι που αποτελεί πλήγμα για τον κλάδο.
Αν και είναι ελάχιστο το εξαγωγικό μας αποτύπωμα στις χώρες της Mercosur, η Βραζιλία είναι μια μεγάλη αγορά, η 2η σε μέγεθος καταναλώτρια επιτραπέζιας ελιάς μετά τις ΗΠΑ, με κατανάλωση 120.000 τόνους ελιάς ετησίως, στην οποία δεν εξάγουμε ούτε το 0,5% σήμερα. Η Αργεντινή κάνει το μεγαλύτερο εξαγωγικό εμπόριο στις ΗΠΑ και ακολουθεί Αίγυπτος και Περού.
Ο ελληνικός κλάδος ευελπιστούσε να πάρει κομμάτι της αγοράς της Βραζιλίας. Αλλά η συμφωνία ΕΕ-Mercosur του στερεί αυτή την ευκαιρία. Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur χαρακτηρίζεται ετεροβαρής προσεγγίζοντας τα όρια της εκτροπής για την Κομισιόν, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, δεδομένου ότι καταργείται η αρχή της αμοιβαιότητας αφού για τις εισαγωγές επιτραπέζιων ελιών από τις χώρες της Mercosur στη Ευρώπη προβλέπεται μείωση των δασμών.
Άρα η Αργεντινή, μια ελαιοπαραγωγός χώρα που παράγει πάνω από 100.000 τόνους ετησίως και εξάγει το 75%, αποτελεί εν δυνάμει απειλή για το εσωτερικό εμπόριο εντός της ΕΕ, όταν ο κλάδος χάνει τη δυνατότητα να «βάλει πόδι» στη Βραζιλία.
Μάλιστα υπήρχε η ελπίδα στον ελληνικό κλάδο επιτραπέζιας ελιάς ότι από τη στιγμή που τα πράγματα με τις ΗΠΑ δεν πάνε τόσο καλά λόγω των δασμών Τραμπ, με την συμφωνία της Mercosur θα μπορούσε να καλύψει αυτό το χαμένο έδαφος ανοίγοντας μια νέα μεγάλη αγορά, αυτή της Βραζιλίας. Αυτό φαντάζει δύσκολο σήμερα.
Πάντως έχει γίνει κοινό διάβημα με την Ιταλία και την Ισπανία, με προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, για να διαγραφεί αυτός ο όρος από τη συμφωνία που απειλεί την επιτραπέζια ελιά.
