Την αναζήτηση δημοσιονομικού χώρου μέσα από εξοικονομήσεις και περιορισμό μη παραγωγικών κρατικών δαπανών έθεσε η Κομισιόν μετά το χθεσινό Eurogroup, την ώρα που η Ελλάδα διεκδικεί μεγαλύτερα περιθώρια στήριξης απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια.
Οι κρατικές δαπάνες αποτέλεσαν ένα από τα βασικά θέματα του Eurogroup, με τις υπηρεσίες της Κομισιόν να ζητούν επανεξέταση των προϋπολογισμών ώστε να καλυφθούν οι αυξημένες ανάγκες για άμυνα, ανταγωνιστικότητα και ενεργειακή μετάβαση.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Οι δαπάνες που μπαίνουν στο μικροσκόπιο
Στο υπηρεσιακό σημείωμα της Κομισιόν προτείνονται συστηματικοί έλεγχοι δαπανών και καλύτερη στόχευση των ενισχύσεων. Υγεία, συντάξεις, κοινωνική προστασία, δημόσια διοίκηση και επιδοτήσεις περιλαμβάνονται στις κατηγορίες που αναφέρονται συχνότερα για επανεξέταση στις ευρωπαϊκές συστάσεις.
Η κατεύθυνση παραπέμπει σε εξοικονομήσεις και επιλεκτικό περιορισμό δαπανών, ώστε να μεταφερθούν πόροι σε άλλες προτεραιότητες. Οι αναφορές αφορούν τη συνολική διαχείριση των ευρωπαϊκών προϋπολογισμών. Το υπηρεσιακό σημείωμα διατυπώνει αναλυτικές προτάσεις, χωρίς να έχει υιοθετηθεί ως επίσημη θέση της Επιτροπής.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο τέλος του 2028, όταν θα λήξει η σημερινή ευελιξία της ρήτρας διαφυγής καθώς οι υψηλές αμυντικές δαπάνες θα πρέπει τότε να χρηματοδοτούνται με δημιουργία δημοσιονομικού χώρου σε άλλους τομείς. Γι’ αυτό ζητείται επανιεράρχηση των δαπανών από τώρα.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Στις δημόσιες δηλώσεις του μετά το πέρας του διευρυμένου Eurogroup, ο Βάλντις Ντομπρόβσκις υιοθέτησε την κατεύθυνση για περιορισμό των μη παραγωγικών δαπανών και αποτελεσματικότερη χρήση των χρημάτων του προϋπολογισμού. Συνέδεσε την ανάγκη δημοσιονομικής προσοχής με την άνοδο των αποδόσεων των ομολόγων και του κόστους δανεισμού.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης έθεσε ως προτεραιότητα την επανεξέταση των δαπανών και την καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων πόρων, απορρίπτοντας τις οριζόντιες περικοπές που αποδυναμώνουν βασικές δημόσιες υπηρεσίες.
Τι αξιολογήθηκε θετικά για την Ελλάδα
Ο επίτροπος ανακοίνωσε ότι η Κομισιόν αξιολόγησε θετικά τα αιτήματα Ελλάδας και Ιταλίας για χρήση της διευρυμένης εθνικής ρήτρας διαφυγής. Η αξιολόγηση αφορά τη δυνατότητα να καλύπτει η ρήτρα, πέρα από τις αμυντικές δαπάνες, και συγκεκριμένες παρεμβάσεις ενεργειακής ασφάλειας.
Το πλαίσιο, το οποίο είχε ανακοινωθεί στις 3 Ιουνίου 2026, προβλέπει δημοσιονομικό κόστος των επιλέξιμων ενεργειακών μέτρων έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% του ΑΕΠ σωρευτικά μέχρι το τέλος του 2028.
Οι παρεμβάσεις πρέπει να ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος και να επιταχύνουν τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Το ενεργειακό σημείωμα αναφέρει, μεταξύ άλλων, επενδύσεις σε δίκτυα και τεχνολογίες που στηρίζουν αυτή τη μετάβαση.
Πρακτικά, η Ελλάδα θα μπορεί, εφόσον εγκριθεί η επέκταση, να αποκλίνει από το συμφωνημένο όριο αύξησης των καθαρών δαπανών για τις επιλέξιμες παρεμβάσεις. Η χρηματοδότηση εξακολουθεί να βαρύνει τον προϋπολογισμό, με τη ρύθμιση να προσφέρει μεγαλύτερο περιθώριο στους ευρωπαϊκούς κανόνες δαπανών.
Το πρόσθετο αίτημα για ενισχύσεις και ΦΠΑ
Η Αθήνα διεκδικεί παράλληλα πρόσθετη ευελιξία για την άμεση στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Σύμφωνα με πληροφορίες για την επιστολή του Κυριάκου Μητσοτάκη προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ζητά να εξαιρούνται προσωρινά μέτρα στήριξης, μέχρι ένα όριο, από το όριο αύξησης των καθαρών δαπανών.
Η ελληνική πρόταση περιλαμβάνει και τη δυνατότητα αξιοποίησης των πρόσθετων εσόδων ΦΠΑ που προκύπτουν από την απρόβλεπτη αύξηση των τιμών για νέες ενισχύσεις. Με αυτή την παρέμβαση, η κυβέρνηση επιδιώκει να επιστρέφει σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις μέρος των εσόδων που δημιουργεί η ακρίβεια.
Η Ιταλία ζητά επίσης να λαμβάνεται υπόψη ο υψηλότερος από τον αναμενόμενο πληθωρισμός στην αξιολόγηση των αποκλίσεων στις δαπάνες και να μπορούν τα επιπλέον φορολογικά έσοδα να χρηματοδοτούν παρεμβάσεις για το ενεργειακό κόστος.
Η συζήτηση για το πρόσθετο περιθώριο παραμένει ανοιχτή. Ο Ντομπρόβσκις δήλωσε ότι τα αιτήματα Ελλάδας και Ιταλίας θα εξεταστούν λεπτομερέστερα, μετά και τις επαφές του με τον Κυριάκο Πιερρακάκη και τον Ιταλό υπουργό Οικονομικών Τζανκάρλο Τζορτζέτι.
Οι επιφυλάξεις της Κομισιόν παραμένουν ισχυρές. Ο επίτροπος υποστηρίζει ότι το υφιστάμενο πλαίσιο ήδη λαμβάνει υπόψη τις πληθωριστικές πιέσεις και ότι οι συνεχείς νέες εξαιρέσεις μπορούν να πλήξουν την αξιοπιστία των δημοσιονομικών κανόνων.
Η γραμμή για τις επιδοτήσεις
Στις βραχυπρόθεσμες ενισχύσεις, η Κομισιόν ζητά στόχευση στους πιο ευάλωτους. Ο Ντομπρόβσκις προειδοποίησε ότι οι ευρείες επιδοτήσεις έχουν υψηλό δημοσιονομικό κόστος και μπορούν να αυξήσουν τη ζήτηση ενέργειας, τροφοδοτώντας περαιτέρω τις τιμές.
Ο κ. Πιερρακάκης, ως πρόεδρος του Eurogroup, περιέγραψε τη γραμμή για μέτρα προσωρινά, στοχευμένα και προσαρμοσμένα στις ανάγκες, με προστασία των πολιτών και διαφύλαξη της δημοσιονομικής αξιοπιστίας.
Το ενεργειακό σημείωμα καταγράφει νέα μέτρα στήριξης σε 25 κράτη, με κόστος 17,9 δισ. ευρώ για το 2026. Από αυτά, τα 12,3 δισ. ευρώ αφορούν οριζόντιες παρεμβάσεις στις τιμές, όπως μειώσεις ειδικών φόρων στα καύσιμα. Οι υπηρεσίες θεωρούν ότι πάνω από τα δύο τρίτα της στήριξης έχουν δοθεί με ανεπαρκή στόχευση.
Παράλληλα, προειδοποιούν για διατήρηση των πιέσεων στις ενεργειακές τιμές τον χειμώνα και για υψηλότερο πληθωρισμό το 2027 από εκείνον που προέβλεπαν την άνοιξη, μαζί με ασθενέστερη ανάπτυξη.
Τι κρίνεται σήμερα στο ECOFIN
Στο σημερινό ECOFIN, οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ καλούνται να αποφασίσουν την επέκταση της εφαρμογής της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την Ελλάδα και σε μέτρα ενεργειακής ασφάλειας, μετά τη θετική αξιολόγηση της Κομισιόν.
Το πρόσθετο αίτημα για μεγαλύτερα περιθώρια έκτακτης στήριξης παραμένει υπό εξέταση καθώς η σημερινή διαδικασία για τη ρήτρα αφορά την αξιοποίηση της ήδη προβλεπόμενης ευελιξίας για τις επιλέξιμες ενεργειακές παρεμβάσεις.
Στην ευρύτερη ατζέντα, οι υπουργοί θα επιδιώξουν συμφωνία για τη διαπραγματευτική θέση του Συμβουλίου στη δέσμη ενοποίησης και εποπτείας των κεφαλαιαγορών. Θα συζητήσουν επίσης την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών τραπεζών και την εφαρμογή του Ταμείου Ανάκαμψης.
