Στον εντοπισμό των φυσικών προσώπων που ελέγχουν πραγματικά τις εταιρείες στοχεύουν οι αλλαγές στο Κεντρικό Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων, ενισχύοντας τα διαθέσιμα εργαλεία για την πρόληψη και την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος.
Με τη μεταφορά του Μητρώου στην ΑΑΔΕ και τη νέα διαδικασία πρόσβασης στις πληροφορίες του, νομοσχέδιο που συζητείται στη Βουλή επιχειρεί να διευκολύνει την αναζήτηση των φυσικών ανθρώπων πίσω από τις εταιρείες. Πρόκειται για στοιχεία κρίσιμα στις έρευνες για ξέπλυμα χρήματος, καθώς ο νόμιμος εκπρόσωπος μιας επιχείρησης δεν ταυτίζεται απαραίτητα με εκείνον που την ελέγχει.
Οι ρυθμίσεις ενσωματώνουν επιμέρους διατάξεις της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1640 και αλλάζουν την οργάνωση των ελέγχων και τους όρους πρόσβασης στα δεδομένα. Η υποχρέωση των επιχειρήσεων να δηλώνουν τους πραγματικούς δικαιούχους τους ισχύει ήδη.
Πίσω από τους «αχυρανθρώπους»
Στην απόκρυψη του πραγματικού ελέγχου μιας επιχείρησης μπορεί να χρησιμοποιούνται πρόσωπα που εμφανίζονται ως μέτοχοι ή διαχειριστές, ενώ ενεργούν για λογαριασμό άλλων. Αντίστοιχα, η παρεμβολή διαδοχικών εταιρειών μπορεί να δυσκολεύει την αναζήτηση του φυσικού προσώπου που βρίσκεται στο τέλος της αλυσίδας ιδιοκτησίας.
Σε αυτό το σημείο αποκτά σημασία ο πραγματικός δικαιούχος, δηλαδή ο άνθρωπος που τελικά κατέχει ή ελέγχει την εταιρεία, άμεσα ή μέσω άλλων σχημάτων. Η ταυτοποίησή του μπορεί να βοηθήσει στην αποκάλυψη εταιρικών σχέσεων που παραμένουν αθέατες όταν η έρευνα περιορίζεται στον εμφανιζόμενο εκπρόσωπο.
Η καταχώριση ενός ονόματος, ωστόσο, χρειάζεται να συνοδεύεται από έλεγχο της ακρίβειας των πληροφοριών. Αν δηλώνεται ως πραγματικός δικαιούχος ένας «αχυράνθρωπος», η απλή ύπαρξη της εγγραφής δεν αρκεί για να αποκαλυφθεί εκείνος που δίνει τις εντολές.
Ο έλεγχος περνά στην ΑΑΔΕ
Στην ΑΑΔΕ ανατίθεται ο έλεγχος της τήρησης και της ακρίβειας των στοιχείων του Μητρώου, με δυνατότητα διενέργειας και επιτόπιων ελέγχων στα αρχεία που οφείλουν να τηρούν οι επιχειρήσεις στην έδρα ή στην εγκατάστασή τους.
Προβλέπεται επίσης η μεταφορά ολόκληρου του πληροφοριακού συστήματος και της βάσης δεδομένων στην Αρχή, μαζί με τις σχετικές λειτουργίες και διαδικασίες. Ο χρόνος της μετάβασης θα καθοριστεί με κοινή απόφαση του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και του διοικητή της ΑΑΔΕ.
Η συγκέντρωση της διαχείρισης και του ελέγχου στην ίδια Αρχή θα μπορούσε να διευκολύνει την αξιοποίηση των πληροφοριών μαζί με τα φορολογικά στοιχεία. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται και αναφορά των αναντιστοιχιών που εντοπίζουν οι αρμόδιες αρχές μεταξύ των καταχωρίσεων του Μητρώου και των πληροφοριών που διαθέτουν.
Πρόσβαση και στο παρελθόν των εταιρειών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αποκάλυψη υποθέσεων ξεπλύματος παρουσιάζουν οι νέοι κανόνες πρόσβασης για δημοσιογράφους, ερευνητές και οργανώσεις που ασχολούνται με την πρόληψη και την καταπολέμησή του.
Με αιτιολογημένο αίτημα προς την ΑΑΔΕ και αναγνώριση ειδικού έννομου συμφέροντος θα μπορούν να αποκτούν πρόσβαση σε στοιχεία των πραγματικών δικαιούχων, μέσα από διαδικασία που αντικαθιστά την εισαγγελική παραγγελία.
Οι διαθέσιμες πληροφορίες περιλαμβάνουν το ονοματεπώνυμο, τον μήνα και το έτος γέννησης, τη χώρα διαμονής, την υπηκοότητα και το είδος και την έκταση των δικαιωμάτων. Για συγκεκριμένες κατηγορίες δικαιούχων πρόσβασης, μεταξύ των οποίων οι δημοσιογράφοι και οι ερευνητικές οργανώσεις, προβλέπονται επιπλέον ιστορικά στοιχεία και περιγραφή της δομής ιδιοκτησίας ή ελέγχου.
Στις πληροφορίες αυτές περιλαμβάνονται και στοιχεία για εταιρείες που έχουν λυθεί ή έχουν πάψει να υφίστανται κατά την προηγούμενη πενταετία. Έτσι, η έρευνα θα μπορούσε να φωτίσει και παλαιότερες εταιρικές σχέσεις, πέρα από τη σημερινή εικόνα μιας επιχείρησης.
Τα πρόστιμα και η εφαρμογή
Για τις επιχειρήσεις διατηρείται η προθεσμία των 60 ημερών για την καταχώριση αλλαγών στους πραγματικούς δικαιούχους. Παραμένει επίσης η βασική κλίμακα προστίμων από 5.000 έως 40.000 ευρώ για παραβάσεις όπως η μη υποβολή και η ανακριβής ή ελλιπής καταχώριση στοιχείων.
Η εφαρμογή του νέου πλαισίου προϋποθέτει την ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας και τις προβλεπόμενες αποφάσεις. Το Μητρώο θα παραμείνει στις υποδομές της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης μέχρι τη μεταφορά του στην ΑΑΔΕ, σε ημερομηνία που θα καθοριστεί με κοινή απόφαση.
