Σημαντικές ανισορροπίες στον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες εργαζόμενοι χρηματοδοτούν τη μελλοντική τους σύνταξη αναδεικνύει η νέα έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), με τίτλο «OECD Pensions Outlook 2026 – Are We Saving Enough for Retirement?».
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, από τη μία πλευρά, οι μισθωτοί στην Ελλάδα επιβαρύνονται με ιδιαίτερα υψηλές υποχρεωτικές ασφαλιστικές εισφορές για σύνταξη σε σύγκριση με άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες και από την άλλη, η συμμετοχή των εργαζομένων σε πρόσθετα συνταξιοδοτικά προγράμματα παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση αντιμετωπίζουν οι ελεύθεροι επαγγελματίες, καθώς η καταβολή χαμηλών εισφορών κατά τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου μπορεί να οδηγήσει σε αισθητά χαμηλότερες συντάξεις.
Τα στοιχεία του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση, ενώ η συμπληρωματική αποταμίευση για τα χρόνια μετά τη συνταξιοδότηση δεν έχει αναπτυχθεί στον ίδιο βαθμό.
Πάνω από 25% οι συνταξιοδοτικές εισφορές στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, το 2024 η μέση αποτελεσματική εισφορά στα υποχρεωτικά ή σχεδόν υποχρεωτικά συνταξιοδοτικά συστήματα των χωρών του ΟΟΣΑ ανερχόταν στο 18,8% για μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα με μέσες αποδοχές.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό ξεπερνούσε το 25%, τοποθετώντας τη χώρα μεταξύ εκείνων με τις μεγαλύτερες επιβαρύνσεις.
Η διαφορά αυτή δείχνει ότι σημαντικό μέρος του κόστους εργασίας κατευθύνεται στη χρηματοδότηση της υποχρεωτικής συνταξιοδοτικής ασφάλισης.
Ωστόσο, η υψηλή επιβάρυνση δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη ανάπτυξη της προαιρετικής συνταξιοδοτικής κάλυψης, η οποία θα μπορούσε να εξασφαλίσει πρόσθετο εισόδημα μετά την αποχώρηση από την εργασία.
Λιγότεροι από ένας στους δέκα αποταμιεύουν μέσω πρόσθετων συνταξιοδοτικών προγραμμάτων
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα της έκθεσης είναι ότι στην Ελλάδα η συμμετοχή του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα παραμένει κάτω από το 10%.
Στα προγράμματα αυτά περιλαμβάνονται και τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ), μέσω των οποίων οι ασφαλισμένοι μπορούν να συγκεντρώνουν πρόσθετα συνταξιοδοτικά κεφάλαια.
Η εικόνα είναι διαφορετική σε αρκετές άλλες χώρες. Στο Βέλγιο, στη Γερμανία, στην Ιρλανδία και στην Ιαπωνία, τα ποσοστά συμμετοχής σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα προσεγγίζουν το 50%-60%.
Η περιορισμένη εξάπλωση τέτοιων σχημάτων στην Ελλάδα σημαίνει ότι πολλοί εργαζόμενοι δεν δημιουργούν ένα δεύτερο αποθεματικό για τη συνταξιοδότησή τους.
Κατά συνέπεια, το εισόδημά τους μετά το τέλος του εργασιακού βίου εξαρτάται σε μεγαλύτερο βαθμό από τη σύνταξη που θα λάβουν μέσω της υποχρεωτικής ασφάλισης.
Μεγαλύτερος ο κίνδυνος για τους ελεύθερους επαγγελματίες
Η έκθεση εστιάζει ιδιαίτερα στους αυτοαπασχολουμένους, οι οποίοι στην Ελλάδα μπορούν να επιλέγουν ασφαλιστική κατηγορία.
Η επιλογή μιας χαμηλής κατηγορίας περιορίζει τις τρέχουσες ασφαλιστικές υποχρεώσεις και αφήνει μεγαλύτερο διαθέσιμο εισόδημα στον επαγγελματία.
Έχει όμως συνέπειες για τη μελλοντική του σύνταξη.
Όσο χαμηλότερες είναι οι εισφορές που καταβάλλονται, τόσο μικρότερη είναι, κατά κανόνα, η ασφαλιστική βάση πάνω στην οποία υπολογίζεται το ανταποδοτικό μέρος της σύνταξης.
Επομένως, ένας επαγγελματίας που παραμένει επί πολλά χρόνια στις χαμηλότερες ασφαλιστικές κατηγορίες μπορεί να διαπιστώσει κατά τη συνταξιοδότησή του ότι το ποσό που δικαιούται υπολείπεται σημαντικά των εισοδηματικών του αναγκών.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν δεν υπάρχουν προσωπικές αποταμιεύσεις, επαγγελματική ασφάλιση ή άλλες πηγές εισοδήματος.
Ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει γενικότερα ότι οι αυτοαπασχολούμενοι αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη ανάγκη πρόσθετης συνταξιοδοτικής αποταμίευσης.
Ειδικότερα, στις χώρες όπου καταγράφεται συνταξιοδοτικό κενό, η πρόσθετη εισφορά που θα χρειαζόταν ένας άνδρας αυτοαπασχολούμενος με μέσες αποδοχές για να επιτύχει τον επιδιωκόμενο στόχο αναπλήρωσης εισοδήματος υπολογίζεται κατά μέσο όρο στο 13,1%.
Για έναν αντίστοιχο μισθωτό το ποσοστό περιορίζεται στο 9,7%.
Τα συγκεκριμένα ποσοστά αφορούν τον μέσο όρο των χωρών με συνταξιοδοτικό κενό και όχι αποκλειστικά την Ελλάδα.
Τι δείχνει η έκθεση για τις μελλοντικές συντάξεις των μισθωτών
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εκτίμηση του ΟΟΣΑ για το ύψος των συντάξεων που μπορούν να εξασφαλίσουν οι μισθωτοί.
Σύμφωνα με τη θεωρητική προσομοίωση της έκθεσης, ένας άνδρας μισθωτός στην Ελλάδα, με μέσες αποδοχές και πλήρη ασφαλιστικό βίο, δεν εμφανίζει συνταξιοδοτικό κενό σε σχέση με τον στόχο αναπλήρωσης του 70% του εισοδήματός του.
Η διαπίστωση αυτή αφορά συγκεκριμένο υποθετικό ασφαλιστικό προφίλ.
Δεν σημαίνει ότι όλοι οι εργαζόμενοι θα εξασφαλίσουν σύνταξη ίση με το 70% των τελευταίων αποδοχών τους ούτε ότι οι σημερινές συντάξεις επαρκούν για την κάλυψη όλων των αναγκών διαβίωσης.
Το τελικό αποτέλεσμα επηρεάζεται από τα χρόνια ασφάλισης, τις αποδοχές, τις διακοπές της επαγγελματικής δραστηριότητας και το ασφαλιστικό ιστορικό κάθε δικαιούχου.
Αυξάνονται τα συνταξιοδοτικά αποθεματικά, αλλά η Ελλάδα παραμένει πίσω
Παρά τη χαμηλή συμμετοχή στη συμπληρωματική ασφάλιση, τα κεφάλαια των ελληνικών κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών σχημάτων παρουσιάζουν σημαντική αύξηση.
Το 2025 το ενεργητικό τους ενισχύθηκε κατά 20% και έφτασε τα 3,2 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 1,3% του ελληνικού ΑΕΠ.
Η εξέλιξη συνδέεται, μεταξύ άλλων, με τη λειτουργία του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ), που ξεκίνησε το 2022, καθώς και με την ανάπτυξη των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης.
Ωστόσο, η απόσταση από τα διεθνή δεδομένα παραμένει μεγάλη.
Στο τέλος του 2025, τα συνολικά συνταξιοδοτικά περιουσιακά στοιχεία στις χώρες του ΟΟΣΑ αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο στο 105,6% του ΑΕΠ, έναντι μόλις 1,3% στην Ελλάδα.
Όσον αφορά την τοποθέτηση των ελληνικών συνταξιοδοτικών κεφαλαίων, το 36,2% ήταν επενδεδυμένο σε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, το 17,4% σε καταθέσεις και ρευστά διαθέσιμα και το 15,3% σε μετοχές.
