Ο ΣΕΒ ζητά αλλαγές στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας ρύπων – Οι προτάσεις για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας

Την ανάγκη να περιοριστούν οι επιβαρύνσεις που προκαλεί το κόστος άνθρακα στην ευρωπαϊκή βιομηχανία επισημαίνει ο ΣΕΒ, ζητώντας ουσιαστικές αλλαγές στην προτεινόμενη αναθεώρηση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EU ETS) για την περίοδο 2031-2040, ώστε να προστατευτεί η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.

Σύμφωνα με τον ΣΕΒ, η βιομηχανία χρειάζεται περισσότερο χρόνο και ισχυρότερα κίνητρα για να προχωρήσει σε επενδύσεις πράσινης μετάβασης, καθώς το υψηλό ενεργειακό κόστος και οι επιβαρύνσεις από τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα εντείνουν τις πιέσεις στην ευρωπαϊκή παραγωγή και αυξάνουν τον κίνδυνο μεταφοράς δραστηριοτήτων σε τρίτες χώρες.

Όπως αναφέρει ο ΣΕΒ, το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ αποτελεί βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής και βασίζεται στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», υποχρεώνοντας τις επιχειρήσεις στους τομείς της ενέργειας, της βιομηχανίας και των μεταφορών να αγοράζουν δικαιώματα για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα.

Για τους κλάδους που αντιμετωπίζουν έντονο διεθνή ανταγωνισμό προβλέπεται η δωρεάν κατανομή μέρους των δικαιωμάτων εκπομπών, προκειμένου να αποτρέπεται η μεταφορά της παραγωγής εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, προς χώρες με λιγότερο αυστηρούς ή ανύπαρκτους περιβαλλοντικούς κανόνες.

Η ΕΕ, αναγνωρίζοντας την ανάγκη ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας λόγω του υψηλού κόστους ενέργειας και άνθρακα, κατέθεσε τον Ιούλιο του 2026 πρόταση αναθεώρησης του Συστήματος για την περίοδο 2031-2040.

Η σχετική διαβούλευση ολοκληρώθηκε στις 3 Νοεμβρίου, ενώ το τελικό κείμενο θα διαμορφωθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας εντός του 2027.

Ο ΣΕΒ συμμετέχει ενεργά στις διαβουλεύσεις για τις ευρωπαϊκές πολιτικές βιομηχανίας, ενέργειας και κλίματος, μέσω της διοίκησής του, του γραφείου του στις Βρυξέλλες και της συμμετοχής του στην BusinessEurope. Στο πλαίσιο αυτής της δραστηριότητας εντάσσονται οι επαφές του με την BusinessEurope και την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον Ντερ Λάιεν, καθώς και η κατάθεση προτάσεων για την αναθεώρηση του EU ETS, με επίκεντρο τα ζητήματα που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

Βασική θέση του ΣΕΒ είναι ότι ο ρυθμός απανθρακοποίησης της βιομηχανίας πρέπει να συμβαδίζει με τις πραγματικές δυνατότητες των επιχειρήσεων να πραγματοποιούν επενδύσεις σε πράσινες τεχνολογίες.

Σε διαφορετική περίπτωση, όπως επισημαίνει ο ΣΕΒ, η επίτευξη των κλιματικών στόχων ενδέχεται να έχει ως τίμημα την αποβιομηχάνιση της Ευρώπης, καθώς οι επιχειρήσεις θα αντιμετωπίζουν αυξανόμενες επιβαρύνσεις χωρίς να διαθέτουν τις απαραίτητες οικονομικές και τεχνολογικές προϋποθέσεις για τη μετάβασή τους.

Για την αποτροπή αυτού του κινδύνου, ο Σύνδεσμος ζητά ένα πλαίσιο που θα παρέχει ουσιαστικά κίνητρα για επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες και ταυτόχρονα θα επιτρέπει στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να παραμένουν ανταγωνιστικές έναντι παραγωγών τρίτων χωρών.

Παρότι αξιολογεί ότι η πρόταση της Κομισιόν βελτιώνει το ισχύον πλαίσιο, ο ΣΕΒ θεωρεί ότι δεν δίνει επαρκείς απαντήσεις στις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν η ελληνική και η ευρωπαϊκή βιομηχανία.

Στο πλαίσιο αυτό, οι τέσσερις βασικές παρεμβάσεις που προτείνει είναι οι ακόλουθες:

• Μεγαλύτερη μείωση του Γραμμικού Συντελεστή Μείωσης (LRF), ιδιαίτερα κατά την περίοδο 2031-2035. Ο συντελεστής αυτός καθορίζει τον ετήσιο ρυθμό μείωσης του ανώτατου ορίου των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπών. Σύμφωνα με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο LRF θα διαμορφωθεί στο 3,7% την περίοδο 2031-2035, από 4,4% την τριετία 2028-2030, και στο 1,7% κατά την περίοδο 2036-2040. Ο ΣΕΒ αντιμετωπίζει καταρχήν θετικά την προβλεπόμενη επιβράδυνση, υποστηρίζει ωστόσο ότι η μείωση πρέπει να είναι μεγαλύτερη κατά τα πρώτα χρόνια της περιόδου 2031-2040, όταν οι επιχειρήσεις θα κληθούν να λάβουν κρίσιμες επενδυτικές αποφάσεις.
• Ενίσχυση της προστασίας της ευρωπαϊκής παραγωγής κατά τη μεταβατική περίοδο 2031-2035. Ο ΣΕΒ ζητά ισχυρότερες διασφαλίσεις για τη βιομηχανία, μέχρι να αποδειχθεί στην πράξη η αποτελεσματικότητα του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), ο οποίος έχει σχεδιαστεί για να περιορίζει τον κίνδυνο διαρροής άνθρακα, δηλαδή τη μεταφορά παραγωγικών δραστηριοτήτων σε χώρες με χαλαρότερους κλιματικούς κανόνες.
• Διατήρηση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ για τις εξαγόμενες ποσότητες, με τρόπο συμβατό με τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Τα δωρεάν δικαιώματα καταργούνται σταδιακά για προϊόντα όπως ο χάλυβας, το τσιμέντο, το αλουμίνιο και τα λιπάσματα, ενώ αντικαθίστανται από τέλος άνθρακα στις εισαγωγές μέσω του CBAM. Σύμφωνα με τον ΣΕΒ, καθώς περιορίζονται τα δωρεάν δικαιώματα, οι ευρωπαϊκές εξαγωγικές επιχειρήσεις θα επιβαρύνονται με αυξανόμενο κόστος άνθρακα, χωρίς οι ανταγωνιστές τους εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντιμετωπίζουν ανάλογες επιβαρύνσεις για τις εκπομπές τους. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, ο Σύνδεσμος έχει καταθέσει εναλλακτικές προτάσεις προς αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
• Απόσυρση της προτεινόμενης σύνδεσης της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων με πρόσθετες επενδυτικές υποχρεώσεις. Ο ΣΕΒ θεωρεί ότι η συγκεκριμένη προϋπόθεση δεν συμβαδίζει με τον σκοπό των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών, τα οποία αποσκοπούν στην προστασία της ευρωπαϊκής παραγωγής από ανταγωνιστές που δεν καταβάλλουν αντίστοιχο κόστος άνθρακα. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η υποχρέωση πραγματοποίησης πρόσθετων επενδύσεων ενδέχεται να επιβαρύνει τις επιχειρήσεις ακόμη και όταν δεν υπάρχουν οι οικονομικές ή τεχνολογικές προϋποθέσεις που θα καθιστούσαν αυτές τις επενδύσεις συμφέρουσες.

Ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα έχει, σύμφωνα με τον ΣΕΒ, και η διαβούλευση για το προτεινόμενο πλαίσιο εφαρμογής του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών στις θαλάσσιες μεταφορές.

Η γεωγραφική θέση της χώρας, η εξάρτησή της από τις θαλάσσιες και οδικές μεταφορές, καθώς και οι ελλείψεις σε κρίσιμες υποδομές διασύνδεσης καθιστούν αναγκαία, κατά τον Σύνδεσμο, την ειδική αντιμετώπιση των ελληνικών ιδιαιτεροτήτων.

Σε διαφορετική περίπτωση, ο ΣΕΒ προειδοποιεί για τον κίνδυνο δυσανάλογης επιβάρυνσης του κόστους μεταφοράς αγαθών, του εφοδιασμού και της ενέργειας.