Η κλωνοποίηση κατοικίδιων αποτελεί ήδη εμπορική υπηρεσία στις ΗΠΑ, ενώ βιοτεχνολογικές εταιρείες αναπτύσσουν φάρμακα με στόχο να παρατείνουν την υγιή ζωή των σκύλων.
Ακόμη πιο αμφιλεγόμενη είναι η κρυονική, δηλαδή η διατήρηση ενός ζώου μετά τον θάνατό του, με την προσδοκία ότι κάποτε θα καταστεί δυνατή η επαναφορά του στη ζωή.
Η ανάπτυξη αυτών των τεχνολογιών δημιουργεί μια νέα αγορά γύρω από τον δεσμό ανθρώπων και κατοικίδιων, φέρνοντας στο προσκήνιο τα όρια της επιστήμης αλλά και τα ερωτήματα που προκύπτουν όταν η τεχνολογική πρόοδος συναντά το πένθος.
Κλωνοποίηση σκύλων με κόστος 50.000 δολάρια
Η αμερικανική εταιρεία ViaGen Pets προσφέρει κλωνοποίηση σκύλων και γατών έναντι 50.000 δολαρίων ανά ζώο. Η υπηρεσία απευθύνεται σε ιδιοκτήτες-κηδεμόνες που επιθυμούν να αποκτήσουν ένα νέο κατοικίδιο με το ίδιο πυρηνικό γενετικό υλικό με εκείνο που έχουν χάσει.
Η διαδικασία βασίζεται στην πυρηνική μεταφορά σωματικού κυττάρου.
Οι επιστήμονες λαμβάνουν γενετικό υλικό από το ζώο που πρόκειται να κλωνοποιηθεί και μεταφέρουν τον πυρήνα ενός σωματικού κυττάρου του σε ωάριο του ίδιου είδους, από το οποίο έχει αφαιρεθεί ο πυρήνας. Το ωάριο ενεργοποιείται ώστε να αρχίσει η ανάπτυξη του εμβρύου, το οποίο στη συνέχεια εμφυτεύεται σε παρένθετο ζώο.
Το αποτέλεσμα είναι ένας γενετικός δίδυμος του αρχικού κατοικίδιου, όχι η επιστροφή του ίδιου ζώου.
Παρότι το πυρηνικό DNA είναι σχεδόν πανομοιότυπο, η συμπεριφορά και ο χαρακτήρας διαμορφώνονται επίσης από το περιβάλλον, την ανατροφή και τις εμπειρίες. Ούτε η εξωτερική εμφάνιση είναι εγγυημένο ότι θα είναι απολύτως ίδια.
Η διαφορά έχει ουσιαστική σημασία για όποιον σκέφτεται να καταφύγει στην κλωνοποίηση μετά την απώλεια ενός ζώου. Η τεχνολογία μπορεί να αναπαράγει το γενετικό του υπόβαθρο, όχι τις κοινές εμπειρίες και τη μοναδική σχέση που είχε αναπτυχθεί μαζί του.
Τα φάρμακα που φιλοδοξούν να παρατείνουν τη ζωή των σκύλων
Η κλωνοποίηση δεν είναι η μοναδική κατεύθυνση αυτής της αγοράς.
Η εταιρεία Loyal αναπτύσσει φαρμακευτικές θεραπείες που στοχεύουν στην παράταση της υγιούς ζωής των σκύλων, παρεμβαίνοντας σε βιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με τη γήρανση.
Ανάμεσα στα υποψήφια φάρμακά της βρίσκεται το LOY-002, ένα χάπι καθημερινής λήψης που προορίζεται για ηλικιωμένους σκύλους. Η εταιρεία έχει οργανώσει την κλινική μελέτη STAY, στην οποία συμμετέχουν περίπου 1.300 σκύλοι μέσω περισσότερων από 70 κτηνιατρικών μονάδων στις ΗΠΑ.
Η έρευνα εξετάζει κατά πόσο η θεραπεία μπορεί να παρατείνει τη διάρκεια ζωής και να διατηρήσει την υγεία και την ποιότητα ζωής των ζώων.
Το LOY-002 βρίσκεται στη διαδικασία αξιολόγησης από τον αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), στο πλαίσιο της ειδικής διαδικασίας υπό όρους έγκρισης για κτηνιατρικά φάρμακα.
Η αξιολόγηση αφορά, μεταξύ άλλων, την αναμενόμενη αποτελεσματικότητα, την ασφάλεια για τα ζώα και την ποιότητα της παραγωγής.
Η διαδικασία αυτή δεν σημαίνει ότι το φάρμακο έχει εγκριθεί ή διατίθεται ήδη στην αγορά.
Η υπό όρους έγκριση, εφόσον χορηγηθεί, θα μπορούσε να επιτρέψει τη διάθεσή του πριν ολοκληρωθεί η μακροχρόνια αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς του. Το κατά πόσο μπορεί πράγματι να παρατείνει τη ζωή των σκύλων απαιτεί επιστημονικά δεδομένα.
Η ανάπτυξή του αποτυπώνει μια νέα κατεύθυνση στην κτηνιατρική: η έρευνα δεν περιορίζεται πλέον στη θεραπεία συγκεκριμένων ασθενειών, αλλά εξετάζει και τους βιολογικούς μηχανισμούς της γήρανσης. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο περισσότερα χρόνια ζωής, αλλά περισσότερα χρόνια καλής υγείας.
Κρυονική: Η διατήρηση μετά τον θάνατο και η προσδοκία της αναβίωσης
Η πιο αμφιλεγόμενη πρακτική είναι η κρυονική. Ορισμένοι οργανισμοί προσφέρουν τη διατήρηση ζώων μετά τον θάνατό τους σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες, με την προσδοκία ότι μελλοντικές επιστημονικές εξελίξεις θα καταστήσουν δυνατή την αποκατάσταση των βιολογικών λειτουργιών τους.
Ένας από αυτούς είναι το Alcor Life Extension Foundation, οργανισμός με έδρα την Αριζόνα, ο οποίος προσφέρει υπηρεσίες κρυονικής διατήρησης ανθρώπων και κατοικίδιων. Ανάλογα με τη μέθοδο, η διαδικασία περιλαμβάνει ελεγχόμενη ψύξη και τη χρήση κρυοπροστατευτικών ουσιών για τον περιορισμό των βλαβών στους ιστούς. Η μακροχρόνια αποθήκευση πραγματοποιείται σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες.
Η πρακτική βασίζεται στην υπόθεση ότι η μελλοντική τεχνολογία θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τις βλάβες που συνδέονται με τον θάνατο και τη διαδικασία διατήρησης, επιτρέποντας την επαναφορά του οργανισμού στη ζωή. Ωστόσο, αυτή η δυνατότητα δεν έχει αποδειχθεί.
Δεν υπάρχει σήμερα επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδος που να επιτρέπει την επαναφορά ενός σκύλου ή μιας γάτας στη ζωή μετά την κρυονική διατήρηση. Ακόμη και η επιτυχής διατήρηση βιολογικών δομών δεν ισοδυναμεί με την αποδεδειγμένη δυνατότητα αναβίωσης ενός ολόκληρου ζώου.
Επομένως, η υπηρεσία δεν προσφέρει επιβεβαιωμένη θεραπεία ούτε εγγυημένη μελλοντική επανασύνδεση. Βασίζεται σε μια προσδοκία για τεχνολογικές εξελίξεις που μπορεί να μην επιτευχθούν ποτέ.
Η διάκριση ανάμεσα στην επιστημονική δυνατότητα και την εμπορική υπόσχεση είναι καθοριστική. Η κρυονική δεν βρίσκεται στο ίδιο στάδιο με την εμπορική κλωνοποίηση ή τις κλινικές δοκιμές φαρμάκων. Παραμένει μια πειραματική πρακτική, χωρίς αποδεδειγμένο τρόπο αναβίωσης ενός διατηρημένου ζώου.
Όταν το πένθος συναντά την εμπορική βιοτεχνολογία
Η συναισθηματική πλευρά του ζητήματος είναι εξίσου σημαντική. Η Lori Kogan, καθηγήτρια κλινικών επιστημών στο Colorado State University, η οποία μελετά τις σχέσεις ανθρώπων και ζώων, έχει επισημάνει ότι η απώλεια ενός κατοικίδιου δεν συνοδεύεται πάντοτε από την κοινωνική αναγνώριση που υπάρχει για το πένθος ενός ανθρώπου.
Για πολλούς ιδιοκτήτες-κηδεμόνες, ο σκύλος ή η γάτα είναι μέλος της οικογένειας. Η απώλειά του μπορεί να προκαλέσει βαθιά θλίψη, ακόμη κι όταν το περιβάλλον δεν αντιλαμβάνεται πλήρως την έντασή της. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η δυνατότητα της κλωνοποίησης μπορεί να εκληφθεί ως τρόπος διατήρησης ενός δεσμού, ακόμη κι αν το νέο ζώο δεν είναι το ίδιο με εκείνο που πέθανε.
Η συζήτηση γίνεται πιο σύνθετη όταν εμπλέκονται παιδιά. Η απώλεια ενός κατοικίδιου μπορεί να είναι η πρώτη επαφή τους με τον θάνατο. Η ιδέα ότι ένα ζώο μπορεί να αναπαραχθεί γενετικά ή ότι ενδέχεται να αναβιώσει στο μέλλον θέτει ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται την απώλεια και την οριστικότητά της. Δεν υπάρχει, ωστόσο, λόγος να θεωρηθεί δεδομένο ότι κάθε οικογένεια θα βιώσει με τον ίδιο τρόπο αυτές τις επιλογές.
Υπάρχει, παράλληλα, το ζήτημα της ευζωίας των ζώων. Η κλωνοποίηση απαιτεί ωάρια, παρένθετα ζώα και διαδικασίες που δεν καταλήγουν πάντοτε σε επιτυχή γέννηση. Οι αποτυχίες στην ανάπτυξη των εμβρύων και οι πιθανές επιπλοκές πρέπει να συνυπολογίζονται στην αξιολόγηση της πρακτικής.
Το ενδιαφέρον του ιδιοκτήτη-κηδεμόνα για την απόκτηση ενός γενετικού αντιγράφου δεν εξαντλεί το ζήτημα. Η διαδικασία αφορά και τα ζώα που χρησιμοποιούνται για την πραγματοποίησή της, καθώς και τις συνθήκες στις οποίες κυοφορούν και γεννούν τα παρένθετα ζώα.
Τα όρια της επιστήμης και οι υποσχέσεις της αγοράς
Οι τρεις βασικές κατευθύνσεις αυτής της αγοράς απαντούν σε διαφορετικές ανάγκες. Η κλωνοποίηση προσφέρει τη δυνατότητα δημιουργίας ενός γενετικού διδύμου. Τα υπό ανάπτυξη φάρμακα επιδιώκουν να παρατείνουν την υγιή ζωή των σκύλων. Η κρυονική στηρίζεται στην ελπίδα μιας μελλοντικής αναβίωσης, χωρίς να διαθέτει αποδεδειγμένη μέθοδο για να την πραγματοποιήσει.
Η διάκριση έχει σημασία και για τις οικονομικές αποφάσεις των ιδιοκτητών-κηδεμόνων. Τα 50.000 δολάρια της κλωνοποίησης αντιστοιχούν σε μια συγκεκριμένη υπηρεσία με γνωστό αποτέλεσμα ως προς τη γενετική συγγένεια, όχι σε εγγύηση ότι το νέο ζώο θα έχει τον ίδιο χαρακτήρα. Αντίστοιχα, η πληρωμή για κρυονική διατήρηση δεν εξασφαλίζει ότι το κατοικίδιο θα μπορέσει να επανέλθει στη ζωή.
Η βιοτεχνολογία διευρύνει τις επιλογές που έχουν στη διάθεσή τους οι άνθρωποι για τη διαχείριση της υγείας και της απώλειας των ζώων τους. Δεν έχει, όμως, καταργήσει τα όρια που χωρίζουν τη γενετική ομοιότητα από την προσωπικότητα, την παράταση της ζωής από την αθανασία και τη διατήρηση ενός σώματος από την επαναφορά του στη ζωή.
Αυτά τα όρια είναι απαραίτητο να παραμένουν σαφή, ιδίως όταν η επιστημονική πρόοδος μετατρέπεται σε εμπορική υπόσχεση.
