Στον κινηματογράφο, μια γάτα μπορεί να είναι ο σύντροφος ενός πρωταγωνιστή, το κατοικίδιο ενός σκοτεινού αντιπάλου ή ένα ζώο που εμφανίζεται για λίγα δευτερόλεπτα στο βάθος μιας σκηνής.
Μπορεί να μην έχει όνομα, να μην επηρεάζει καθόλου την πλοκή και να μην αναφέρεται ξανά μέχρι το τέλος της ταινίας. Παρ’ όλα αυτά, η παρουσία της μπορεί να μείνει στη μνήμη του θεατή πολύ περισσότερο απ’ όσο θα περίμενε κανείς.
Αυτή την παράλληλη ιστορία του σινεμά καταγράφει το The Encyclopedia of Movie Cats, μια έκδοση της A24 που συγκεντρώνει περισσότερες από 1.000 γάτες από την ιστορία του κινηματογράφου.
Στις σελίδες της συναντά κανείς διάσημους χαρακτήρες, πραγματικούς γάτους-ηθοποιούς αλλά και αιλουροειδή που πέρασαν σχεδόν απαρατήρητα από την οθόνη.
Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στις γάτες που απέκτησαν φανατικό κοινό, αλλά επεκτείνεται και σε εκείνες που εμφανίστηκαν για λίγο, χωρίς να διεκδικήσουν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Από το «Alien» στο «Breakfast at Tiffany’s»
Ορισμένες από τις πιο αναγνωρίσιμες γάτες της έκδοσης προέρχονται από ταινίες που δεν θα μπορούσαν να είναι πιο διαφορετικές μεταξύ τους.
Στο Alien, ο Jones, ο πορτοκαλί γάτος του διαστημοπλοίου Nostromo, βρίσκεται δίπλα στο πλήρωμα σε μια ιστορία όπου κάθε άγνωστος ήχος μπορεί να σημαίνει θάνατο.
Μέσα στην κλειστοφοβική ατμόσφαιρα της ταινίας, η παρουσία του προσθέτει μια απρόσμενη διάσταση καθημερινότητας. Ο Jones δεν είναι απλώς μια χαριτωμένη λεπτομέρεια σε μια ταινία τρόμου. Είναι ένα ζώο που πρέπει να προστατευτεί σε έναν κόσμο όπου κανείς δεν είναι ασφαλής.
Σε εντελώς διαφορετικό περιβάλλον, ο ανώνυμος γάτος της Holly Golightly στο Breakfast at Tiffany’s (1961) συνοδεύει την ηρωίδα της Audrey Hepburn σε μια Νέα Υόρκη γεμάτη κοινωνικές συμβάσεις, μοναξιά και προσωπικές αντιφάσεις.
Η σχέση της Holly με το ζώο αντανακλά τη δυσκολία της να δεθεί συναισθηματικά, αλλά και την ανάγκη της για συντροφικότητα. Όταν τον εγκαταλείπει και αργότερα επιστρέφει για να τον αναζητήσει, η συμπεριφορά της αποκαλύπτει όσα δυσκολεύεται να παραδεχτεί για τον εαυτό της.
Στην κωμωδία, ο Mr. Bigglesworth, ο άτριχος γάτος του Dr. Evil από τις ταινίες Austin Powers, αποτελεί μέρος της παρωδίας των κατασκοπικών ταινιών και της εικόνας του κακού που περιβάλλεται από πολυτέλεια και εκκεντρικότητες.
Από την άλλη, ο Puss in Boots, ο Γάτος με τις Μπότες, ξεκίνησε ως χαρακτήρας του σύμπαντος του Shrek και απέκτησε τη δική του κινηματογραφική πορεία.
Οι συγκεκριμένοι χαρακτήρες δείχνουν πόσο διαφορετικές λειτουργίες μπορεί να έχει μια γάτα στην οθόνη: να ενισχύει την αγωνία, να αποκαλύπτει την ευάλωτη πλευρά ενός ήρωα, να γίνεται μέρος ενός αστείου ή να αναλαμβάνει η ίδια τον πρωταγωνιστικό ρόλο.
Οι γάτες που δεν χρειάζονται πρωταγωνιστικό ρόλο
Το ενδιαφέρον της εγκυκλοπαίδειας βρίσκεται και σε όσα συνήθως προσπερνά ο θεατής. Μια γάτα που διασχίζει ένα σοκάκι, ένα ζώο που κοιμάται σε μια πολυθρόνα ή ένα αιλουροειδές που εμφανίζεται για λίγα καρέ μπορεί να μην έχει καμία ουσιαστική συμμετοχή στην πλοκή.
Η παρουσία του, ωστόσο, συμβάλλει στη δημιουργία ενός πειστικού χώρου, υπογραμμίζει την απομόνωση ενός χαρακτήρα ή προσθέτει μια απρόσμενη λεπτομέρεια στη σύνθεση της εικόνας.
Το The Encyclopedia of Movie Cats αντιμετωπίζει αυτές τις μικρές εμφανίσεις ως μέρος της κινηματογραφικής ιστορίας. Η αλφαβητική οργάνωση των λημμάτων επιτρέπει στον αναγνώστη να κινηθεί ανάμεσα σε γνωστούς χαρακτήρες και σε γάτες που δύσκολα θα αναζητούσε μεμονωμένα.
Το εύρος των καταχωρίσεων εκτείνεται από τη γάτα της Abby Barnes στην ταινία The Truth About Cats & Dogs (1996) έως το Zip-A-Tone Kitten από το Zip-Tone-Cat-Tune (1972).
Η ποικιλία αυτή απομακρύνει το βιβλίο από τη λογική μιας απλής λίστας αγαπημένων κινηματογραφικών ζώων. Στόχος είναι να συγκεντρωθούν διαφορετικές μορφές παρουσίας των αιλουροειδών, ανεξάρτητα από τη διάρκεια ή τη σημασία του ρόλου τους.
Από τους γάτους-ηθοποιούς μέχρι τις γάτες των μαγισσών
Πίσω από ορισμένους από τους πιο αναγνωρίσιμους κινηματογραφικούς χαρακτήρες βρίσκονται πραγματικές γάτες που εργάστηκαν μπροστά στην κάμερα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Orangey, ο γάτος που έγινε γνωστός από την εμφάνισή του στο Breakfast at Tiffany’s και συμμετείχε σε περισσότερες από μία κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές.
Η παρουσία τέτοιων ζώων θυμίζει ότι ένας κινηματογραφικός χαρακτήρας δεν είναι πάντοτε προϊόν animation ή ειδικών εφέ. Μπορεί να είναι ένας πραγματικός γάτος, με τη δική του συμπεριφορά, τις αντιδράσεις και τις ιδιοτροπίες του, τις οποίες η κάμερα καλείται να καταγράψει.
Η έκδοση, ωστόσο, δεν μένει στις ταινίες και στους ηθοποιούς τους. Περιλαμβάνει θεματικές αναφορές στις γάτες που συνδέονται με την κακοτυχία, στα αιλουροειδή που εμφανίζονται δίπλα σε μοναχικούς ή εκκεντρικούς χαρακτήρες και στις γάτες που μιλούν.
Παράλληλα, εξετάζει τη σχέση τους με τη λαογραφία και τη μυθολογία, από τη θεά Μπαστέτ της αρχαίας Αιγύπτου έως τα bakeneko, τις υπερφυσικές γάτες της ιαπωνικής παράδοσης.
Πρόκειται για μια διάσταση που δίνει μεγαλύτερο βάθος στην καταγραφή. Η γάτα δεν εμφανίζεται στο σινεμά ως ένα ουδέτερο ζώο. Κουβαλά πολιτισμικούς συμβολισμούς, προκαταλήψεις και προσδοκίες που προϋπήρχαν της κινηματογραφικής τέχνης.
Ανάλογα με την ιστορία, μπορεί να συμβολίζει την ανεξαρτησία, να προκαλεί ανησυχία ή να συνδέεται με το μυστήριο και το υπερφυσικό.
Ένα αρχείο με περισσότερα από 1.900 κινηματογραφικά καρέ
Η έκδοση συνοδεύεται από περισσότερα από 1.900 κινηματογραφικά καρέ, τα οποία λειτουργούν ως οπτικό αρχείο της παρουσίας των γατών στη μεγάλη οθόνη.
Οι εικόνες δίνουν την ευκαιρία στον αναγνώστη να ξαναδεί γνώριμες σκηνές, να ανακαλύψει ζώα που είχε ξεχάσει και να παρατηρήσει λεπτομέρειες που μπορεί να του είχαν διαφύγει κατά την πρώτη προβολή μιας ταινίας.
Αυτή είναι και η βασική διαφορά του βιβλίου από μια συνηθισμένη συλλογή κινηματογραφικών trivia. Δεν ενδιαφέρεται αποκλειστικά για τις γάτες που απέκτησαν όνομα και αναγνωρισιμότητα, αλλά και για εκείνες που υπάρχουν σχεδόν αθόρυβα μέσα στο κάδρο.
Η καταγραφή τους μετατρέπει μια λεπτομέρεια της κινηματογραφικής εικόνας σε αντικείμενο μελέτης και ανακάλυψης.
Το The Encyclopedia of Movie Cats κυκλοφορεί σε σκληρόδετη έκδοση από την A24, με την αμερικανική τιμή να αναφέρεται στα 50 δολάρια.
Η έκδοση απευθύνεται τόσο στους φίλους του κινηματογράφου όσο και σε όσους ενδιαφέρονται για τις γάτες, χωρίς να απαιτεί εξειδικευμένες γνώσεις σε κανέναν από τους δύο τομείς.
Οι δεύτεροι ρόλοι που θυμόμαστε περισσότερο
Στην ιστορία του κινηματογράφου, η προσοχή στρέφεται συνήθως στους πρωταγωνιστές, στους σκηνοθέτες και στις σκηνές που καθορίζουν την εξέλιξη μιας ιστορίας.
Οι γάτες βρίσκονται συχνά στο περιθώριο αυτής της αφήγησης. Κι όμως, η παρουσία τους μπορεί να πει πολλά για έναν χαρακτήρα ή να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε μια σκηνή.
Ο Jones στο Alien δεν χρειάζεται να μιλήσει για να γίνει μέρος της αγωνίας. Ο γάτος της Holly Golightly δεν χρειάζεται όνομα για να αποκτήσει συναισθηματική σημασία. Και ο Mr. Bigglesworth δεν χρειάζεται παρά μια θέση δίπλα στον Dr. Evil για να συμβάλει στην παρωδία του κινηματογραφικού κακού.
Το The Encyclopedia of Movie Cats συγκεντρώνει αυτές τις διαφορετικές παρουσίες σε ένα βιβλίο που κοιτάζει την κινηματογραφική ιστορία από μια ασυνήθιστη γωνία. Για τον αναγνώστη, η μεγαλύτερη απόλαυση ίσως βρίσκεται στην αναγνώριση μιας γάτας που είχε ξεχάσει ή στην ανακάλυψη μιας που δεν είχε προσέξει ποτέ.
