Η χειρουργική της σπονδυλικής στήλης αποτελεί έναν από τους πλέον απαιτητικούς και ταχέως εξελισσόμενους τομείς της σύγχρονης ιατρικής. Τα τελευταία χρόνια, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παρατηρείται σημαντική αύξηση του αριθμού των επεμβάσεων στη σπονδυλική στήλη, γεγονός που έχει ανοίξει έναν ευρύτερο επιστημονικό και κοινωνικό διάλογο γύρω από την ορθή ένδειξη, την αναγκαιότητα και την τεκμηρίωση κάθε χειρουργικής παρέμβασης. Στο επίκεντρο αυτού του προβληματισμού βρίσκεται πάντα ο ασθενής: η ασφάλειά του, η ποιότητα ζωής του, αλλά και η διασφάλιση ότι κάθε θεραπευτική απόφαση λαμβάνεται με αυστηρά ιατρικά κριτήρια.
Συμπτώματα που σχετίζονται με παθήσεις της σπονδυλικής στήλης, όπως η οσφυαλγία, η ισχιαλγία και η βραχιαλγία, είναι εξαιρετικά συχνά στον γενικό πληθυσμό. Η πλειονότητα των ανθρώπων θα εμφανίσει κάποια στιγμή στη ζωή της πόνο στη μέση ή στον αυχένα, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι απαιτείται χειρουργική αντιμετώπιση. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η συντηρητική θεραπεία, με φυσικοθεραπεία, στοχευμένη άσκηση, φαρμακευτική αγωγή και αλλαγές στον τρόπο ζωής, μπορεί να προσφέρει ουσιαστική ανακούφιση και λειτουργική αποκατάσταση. Ωστόσο, στην χωρά μας, παρατηρείται συχνά η τάση να συστήνεται κάποιου είδους χειρουργική παρέμβαση ακόμη και σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν εναλλακτικές θεραπευτικές επιλογές.
Ένας από τους βασικούς λόγους που καθιστούν αναγκαία τη συζήτηση γύρω από τη χειρουργική της σπονδυλικής στήλης είναι η ανάγκη για αυστηρότερη αξιολόγηση και έλεγχο στις ιατρικές πράξεις. Παρότι οι αρμόδιοι φορείς διαθέτουν μηχανισμούς καταγραφής δεδομένων, παραμένει κρίσιμο να υπάρχει σαφέστερη εικόνα για το πόσες επεμβάσεις πραγματοποιούνται, με ποια κριτήρια αποφασίζονται και ποια είναι τα αποτελέσματά τους. Μόνο μέσα από τεκμηριωμένα δεδομένα και διαφανείς διαδικασίες μπορεί ο ασθενής να αισθάνεται ασφαλής ότι η επιλογή του χειρουργείου βασίζεται σε πραγματική ιατρική ανάγκη και όχι σε εξωγενείς παράγοντες.
Παράλληλα, η ραγδαία εξέλιξη νέων τεχνολογιών, όπως η ρομποτική χειρουργική και τα συστήματα πλοήγησης (navigation), αποτελεί αναμφίβολα σημαντική πρόοδο για τη χειρουργική της σπονδυλικής στήλης. Την ίδια στιγμή, όμως, οι τεχνολογικές δυνατότητες δεν πρέπει να προβάλλονται ως επαναστατικές λύσεις, ούτε να δημιουργούν την εντύπωση ότι το χειρουργείο είναι μονόδρομος. Η επιτυχία μιας επέμβασης εξαρτάται πρωτίστως από τη σωστή επιλογή του ασθενούς και την τεκμηριωμένη ένδειξη του χειρουργείου, και δευτερευόντως από το τεχνολογικό μέσο που θα χρησιμοποιηθεί.
Προβληματισμό προκαλεί, επίσης, η ανάγκη για πιο σαφές πλαίσιο εξειδίκευσης, πιστοποίησης και συνεχούς αξιολόγησης των επαγγελματιών που διενεργούν επεμβάσεις στη σπονδυλική στήλη, είτε πρόκειται για νευροχειρουργούς είτε για ορθοπεδικούς χειρουργούς. Η χειρουργική της σπονδυλικής στήλης απαιτεί υψηλή εξειδίκευση, τεκμηριωμένη ιατρική κρίση και συστηματική παρακολούθηση των αποτελεσμάτων. Όταν απουσιάζουν οι απαραίτητοι μηχανισμοί ελέγχου, αυξάνεται ο κίνδυνος υπερβολικών ή μη απολύτως αναγκαίων ιατρικών πράξεων. Παρόμοιοι προβληματισμοί έχουν καταγραφεί και σε άλλους τομείς της υγείας, όπως στις καισαρικές τομές, όπου ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει επανειλημμένα αναδείξει τη σημασία της ορθής ένδειξης και της αποφυγής μη αναγκαίων παρεμβάσεων.
Το ζήτημα υπερβαίνει τα στενά ιατρικά όρια και αποκτά κοινωνική και ηθική διάσταση. Μια χειρουργική επέμβαση στη σπονδυλική στήλη, όταν δεν είναι απολύτως αναγκαία, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, χρόνιο πόνο ή και μόνιμη δυσλειτουργία/αναπηρία. Ταυτόχρονα, επιβαρύνει σημαντικά το σύστημα υγείας και τους ασφαλιστικούς φορείς με υψηλά κόστη. Για τον λόγο αυτό απαιτείται άμεση ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου, δημιουργία εθνικού μητρώου επεμβάσεων σπονδυλικής στήλης, υποχρεωτική δεύτερη ιατρική γνώμη πριν από σοβαρές επεμβάσεις και αυστηρή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων κάθε ιατρού\κλινικής.
Η υγεία δεν μπορεί και δεν πρέπει να λειτουργεί με όρους υπερκατανάλωσης ιατρικών πράξεων. Κάθε θεραπευτική απόφαση οφείλει να λαμβάνεται με γνώμονα τον ασθενή, την επιστημονική τεκμηρίωση και το πραγματικό όφελος για την υγεία του. Η υπεύθυνη ιατρική πρακτική ξεκινά από τη σωστή ένδειξη και καταλήγει σε έναν βασικό σκοπό: την προστασία της υγείας, της ασφάλειας και της ποιότητας ζωής του ασθενούς.
Βασίλειος Βουγιούκας, Επίκουρος Καθηγητής Νευροχειρουργικής Πανεπιστημίου Freiburg και Διευθυντής Νευροχειρουργικής Κλινικής Ιατρικό Κέντρο Αθηνών
