Τα τελευταία στοιχεία ιδιωτικού χρέους είναι εντυπωσιακά τόσο σαν μέγεθος όσο και σαν συνθετικό στοιχείο των συνολικών προβλημάτων της εγχώριας οικονομίας. Και ασφαλώς δεν μπορούν να «κρυφτούν» κάτω από το χαλί της ομολογουμένως επιτυχούς ενεργού διαχείρισης του δημόσιου χρέους.
Όταν μάλιστα αυτό συμβαίνει σε μία στιγμή όπου η εγχώρια οικονομία σαν σύνολο παύει να τροφοδοτείται από το μεγαλύτερο πυλώνα χρηματοδότησης, το Ταμείο Ανάκαμψης, η κατάσταση αποκτά άλλες διαστάσεις και επικίνδυνα χαρακτηριστικά.
Ο λόγος γι΄αυτό είναι ότι δημόσιο και ιδιωτικό χρέος μαζί με το έλλειμμα του Ισοζυγίου Τρεχουσών Συναλλαγών συνθέτουν μία ελλειμματικά εκρηκτική «ταυτότητα» για την οικονομία, η οποία δεν «σκάει» ή μάλλον δεν έσκασε μέχρι τώρα για ενα και μοναδικό λόγο. Ότι υπάρχει ταυτόχρονα μια χρηματοδοτική μηχανή μεγέθους Ταμείου Ανάκαμψης και μια διάρθρωσης του εξωτερικού χρέους χωρίς άμεσα υψηλές απαιτήσεις.
Ας το δούμε όμως από την αρχή.
Το άθροισμα δημόσιου και ιδιωτικού χρέους στο τέλος του 2025 έφτασε το 340% του ονομαστικού ΑΕΠ (το οποίο έχει αγγίξει τα 248 δισ. ευρώ). Πρόκειται για 427 δισ. δημόσιο χρέος και 417 δισ. ιδιωτικό χρέος.
Συνολικά δηλαδή απέχει λιγότερο από 200 δισ. ευρώ από το 1 τρισ. ευρώ! (Αποφύγαμε να αναφέρουμε το μέγεθος αυτό στον τίτλο για να μη «κατηγορηθεί» η στήλη μας για απόπειρα τρομοκρατικής ενέργειας…).
Αυτό το μέγεθος, περισσότερο από κάθε επιμέρους δείκτη, καταγράφει μόνο την μία πλευρά της πραγματικής οικονομίας η οποία “λέει” με απλά λόγια οτι έχουμε μια οικονομία που παράγει λιγότερο εισόδημα απ’ όσο είναι απαραίτητο για να εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις που έχουν συσσωρευτεί στον δημόσιο και το ιδιωτικό τομέα μαζί.
Σε αυτή την πραγματικότητα πρέπει να συνυπολογίσουμε το τρίτο βασικό και καθοριστικής σημασίας στοιχείο, το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών.
Το 2025 το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της εγχώριας οικονομίας διαμορφώθηκε σε 14,1 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 5,7% του ΑΕΠ. Αυτό καταγράφει, χωρίς δυνατότητα διάψευσης, ότι η οικονομία της χώρας εξακολουθεί να χρειάζεται καθαρή χρηματοδότηση από το εξωτερικό για να καλύψει το κενό ανάμεσα σε ό,τι παράγει και ό,τι καταναλώνει και εισάγει. Αυτό το «κενό» το έκλειναν οι κοινοτικοί πόροι και εκτάκτως τα τελευταία χρόνια μία γερή δόση 34 – 37 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Αυτό δηλαδή που έκλεινε την επενδυτική τρύπα αλλά σταματάει πλέον από τον Αύγουστο.
Τα δημοσιευμένα απολογιστικά στοιχεία καταγράφουν οτι η αύξηση του δημόσιου χρέους κατά 128 δισ. από το ξέσπασμα της «χρεοκοπίας» σε συνδυασμό με το ιδιωτικό χρέος και το επίμονο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών συνομολογούν, από τρεις διαφορετικές πλευρές μια ανησυχητικά προβληματική πραγματικότητα, την οποία μέσω και του Ταμείου Ανάκαμψης μπορούσαμε να… αγνοούμε.
Ότι δηλαδή η οικονομία δεν αυτοχρηματοδοτείται, ούτε «εσωτερικά» μέσω αποταμίευσης και επενδύσεων, ούτε «εξωτερικά» μέσω εμπορικού ισοζυγίου.
Ο ρυθμός ανάπτυξης γύρω στο 2% – που αναθεωρείται πλέον κάτω από το όριο αυτό – προφανώς δεν αλλάζει αυτή την διαπίστωση.
Γιατί; Γιατί όπως είπαμε στηρίζεται κυρίως σε κοινοτικές εισροές και ιδιωτική κατανάλωση (και τα δύο σε υποχώρηση από πλευράς πραγματικών μεγεθών) και όχι σε επαρκή επέκταση των παραγωγικών επενδύσεων, που θα δημιουργούσαν εξαγώγιμη «αξία» ικανή να περιορίσει διαρθρωτικά το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών.
Όπως έχει επισημανθεί και από άλλους οικονομικούς αναλυτές πρόσφατα και δεν έχει διαψευστεί, τα στοιχεία από την κατάσταση των ασφαλιστικών ταμείων επιβεβαιώνουν πόσο μη βιώσιμο είναι το κομμάτι του ιδιωτικού χρέους με τα πολύ υψηλά ποσοστά αδυναμίας πληρωμών.
Με άλλα λόγια και πέρα από τα «τρομακτικά» μεγέθη των αριθμών, η αλήθεια είναι οτι η οικονομία της χώρας λειτουργεί σε καθεστώς τριπλής εξάρτησης, από δημόσιο δανεισμό, ιδιωτική υπερχρέωση και εξωτερική χρηματοδότηση. Οσο η εξωτερική κοινοτική χρηματοδότηση συνεχίζει και είναι στοιχειωδώς επαρκής (ΕΣΠΑ, Ταμείο Ανάκαμψης) η «επιβίωση» συνεχίζεται.
Τι θα γίνει όμως όταν οι όροι αυτοί αλλάζουν π.χ. από την διακοπή του Ταμείου Ανάκαμψης ή ακόμα χειρότερα από απαίτηση επιστροφής κοινοτικών πόρων λόγω «κακής» χρήσης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης ή αποκάλυψης «σκανδάλων» διασπάθισης των πόρων, κ.λ.π.;
Αυτά δεν είναι πλέον ερωτηματικά, είναι στοιχεία της «νέας» οικονομικής πραγματικότητας, υπό την οποία, ανεξάρτητα από οτιδήποτε άλλο (πληθωρισμός, ενεργειακή κρίση, πόλεμος, κ.λ.π.) είναι υποχρεωμένη να λειτουργήσει η οικονομία. Και μάλιστα εν όψη εκλογών.
