Υπάρχει κάτι βαθιά προβληματικό σε μια κυβέρνηση που πανηγυρίζει για την κατάσταση των δημόσιων ταμείων, ενώ οι πολίτες δυσκολεύονται να πληρώσουν όσα χρειάζονται για να ζήσουν. Όσο μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσα στην επίσημη ευημερία και την καθημερινή στενότητα, τόσο πιο επιτακτικό γίνεται το ερώτημα ποιον υπηρετεί τελικά αυτή η οικονομική πολιτική.
Εκεί ακριβώς παρενέβη ο Αλέξης Τσίπρας, συνδέοντας τη συσσώρευση υπερπλεονασμάτων με τον χρόνο στον οποίο η κυβέρνηση επιλέγει να επιστρέψει χρήματα στην κοινωνία. Η αιχμή του αφορά την πολιτική διαχείριση της ανάγκης με την ανακούφιση των πολιτών να αναβάλλεται, ενώ υπάρχουν δυνατότητες παρέμβασης. Και η αναβολή χρειάζεται εξήγηση.
Ιδίως όταν μέρος των αυξημένων εσόδων συνδέεται με την ίδια την ακρίβεια που πιέζει τα νοικοκυριά.
Ο καταναλωτής που αγοράζει ακριβότερα τα ίδια προϊόντα καταβάλλει, με αμετάβληστο συντελεστή, περισσότερο ΦΠΑ. Συνεπώς, η καλύτερη εικόνα των εισπράξεων μπορεί να συνυπάρχει με χειρότερες συνθήκες ζωής. Και αυτή η αντίφαση δεν λύνεται με κυβερνητικά συγχαρητήρια προς τον εαυτό της.
Ασφαλώς, η υπέρβαση ενός δημοσιονομικού στόχου δεν σημαίνει ότι ολόκληρο το ποσό είναι διαθέσιμο για δαπάνες.
Σημαίνει όμως ότι η κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάσει καθαρά τα περιθώρια που έχει και τις προτεραιότητες που θέτει. Αν επικαλείται τη δημοσιονομική συνέπεια για να περιορίσει τη στήριξη σήμερα, πρέπει να εξηγήσει με ποιους όρους θα μπορεί να τη διευρύνει αύριο.
Γιατί στο μεταξύ η καθυστέρηση παράγει τη δική της ζημιά. Το αυξημένο κόστος των καυσίμων περνά στις μεταφορές και από εκεί στις τιμές, ενώ οι οικογένειες καλύπτουν τις ανάγκες τους εξαντλώντας αποταμιεύσεις ή αφήνοντας απλήρωτες υποχρεώσεις. Μια ενίσχυση που θα δοθεί αργότερα μπορεί να προσφέρει ανάσα, αλλά δεν αναιρεί όσα έχουν ήδη χαθεί.
Γι’ αυτό και η παρέμβαση χρειάζεται να συνδυάζει την έγκαιρη στήριξη με ουσιαστικούς ελέγχους στην αγορά, περιορισμό της αισχροκέρδειας και φορολόγηση έκτακτων κερδών όπου τεκμηριώνονται. Διαφορετικά, τα χρήματα που δίνονται στους πολίτες κινδυνεύουν να καταλήξουν στην επόμενη ανατίμηση.
Η καταγγελία Τσίπρα περί εκλογικής σκοπιμότητας πέφτει βαριά πανω στην κυβέρνηση και το πολιτικό πρόβλημα υπάρχει κάθε φορά που η κοινωνική προστασία εξαρτάται από μια πρωθυπουργική εξαγγελία και παρουσιάζεται ως προσωπική γενναιοδωρία.
Έτσι, η επιστροφή δημόσιων πόρων αποκτά τη μορφή χάρης και ο πολίτης καλείται να αισθανθεί ευγνωμοσύνη.
Μια κοινωνία που έχει συνεισφέρει αυτούς τους πόρους δικαιούται να γνωρίζει πότε και πώς θα προστατευθεί. Η αβεβαιότητα ευνοεί την εξουσία που κρατά την πρωτοβουλία των ανακοινώσεων, ενώ επιβαρύνει εκείνον που προσπαθεί να προγραμματίσει ακόμη και τα απολύτως απαραίτητα.
Το πραγματικό κριτήριο, επομένως, είναι αν η βοήθεια φτάνει όταν η ανάγκη εμφανίζεται. Για όσους ζουν από μισθό σε μισθό, ο χρόνος της πολιτικής μεταφράζεται σε πραγματικές στερήσεις.
