ΕΟΔΥ: Ο λαγοκέφαλος εξαπλώνεται στις ελληνικές θάλασσες – Τι πρέπει να γνωρίζουμε για τους κινδύνους από δηλητηρίαση και δαγκώματα

Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus) ανήκει στα ξενικά είδη που εισήλθαν στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και τα τελευταία χρόνια έχει εγκατασταθεί σε μεγάλο μέρος της Ανατολικής Μεσογείου, συμπεριλαμβανομένων των ελληνικών θαλασσών.

Η πρώτη καταγραφή λαγοκέφαλου στη χώρα έγινε το 2005 και έκτοτε η εξάπλωσή του είναι συνεχής.

Πρόκειται για ψάρι με ιδιαίτερα ισχυρές συγχωνευμένες σιαγόνες που λειτουργούν σαν κοφτερά δόντια, ασημόγκριζη ράχη με μαύρες κηλίδες και χαρακτηριστική ασημένια λωρίδα στα πλευρά.

Η βιολογική του συμπεριφορά το καθιστά έναν ιδιαίτερα αποτελεσματικό θηρευτή, με προτίμηση σε κεφαλόποδα όπως καλαμάρια, σουπιές και χταπόδια, γεγονός που επηρεάζει τους πληθυσμούς εμπορικά σημαντικών ειδών.

Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στο θαλάσσιο περιβάλλον. Ο λαγοκέφαλος έχει συνδεθεί διεθνώς τόσο με περιστατικά δηλητηρίασης μετά από κατανάλωση όσο και με τραυματισμούς από δαγκώματα.

Όπως αναφέρει ο Γεώργιος Δουγάς, κτηνίατρος PhD, μεταδιδακτορικός ερευνητής του ΕΚΠΑ και προϊστάμενος του Τμήματος Ζωοανθρωπονόσων του ΕΟΔΥ, συγκεντρωτική καταγραφή της διεθνούς βιβλιογραφίας για την περίοδο 2004-2023 στην Ανατολική Μεσόγειο καταγράφει 28 περιστατικά σωματικών επιθέσεων ή δηγμάτων και τουλάχιστον 170 περιστατικά δηλητηρίασης, εκ των οποίων 27 ήταν θανατηφόρα.

Δύο διαφορετικοί κίνδυνοι

Ο ΕΟΔΥ επισημαίνει ότι πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στους δύο βασικούς κινδύνους που σχετίζονται με το είδος.

Ο πρώτος αφορά τη δηλητηρίαση από τετροδοτοξίνη, μια ιδιαίτερα ισχυρή νευροτοξίνη που περιέχεται στο ψάρι και συνδέεται αποκλειστικά με την κατανάλωσή του. Η τοξίνη δεν καταστρέφεται με το ψήσιμο ή το μαγείρεμα και μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο.

Ο δεύτερος αφορά τα δαγκώματα, τα οποία μπορεί να προκαλέσουν σοβαρούς τραυματισμούς εξαιτίας της μεγάλης δύναμης των σιαγόνων του ψαριού. Οι κακώσεις ενδέχεται να συνοδεύονται από σημαντική αιμορραγία, απώλεια ιστού και αυξημένο κίνδυνο επιμόλυνσης.

Τι πρέπει να γίνει σε περίπτωση δαγκώματος

Η αρχική αντιμετώπιση περιλαμβάνει αντισηψία, έλεγχο της αιμορραγίας και αποστειρωμένη κάλυψη του τραύματος. Ωστόσο, ο ΕΟΔΥ τονίζει ότι είναι απαραίτητη η άμεση ιατρική αξιολόγηση, ώστε να εκτιμηθεί η σοβαρότητα της κάκωσης και η ανάγκη χορήγησης αντιτετανικής προφύλαξης.

Ο θεράπων ιατρός θα αξιολογήσει επίσης αν απαιτείται προληπτική αντιμικροβιακή αγωγή, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τη μορφή του τραύματος όσο και την πιθανότητα μόλυνσης από θαλάσσιους μικροοργανισμούς, μεταξύ των οποίων είδη των γενών Vibrio, Aeromonas, Shewanella, Photobacterium και Pseudomonas.

Η δηλητηρίαση εξελίσσεται γρήγορα

Η σημαντικότερη απειλή για τη δημόσια υγεία παραμένει η κατανάλωση του ψαριού. Τα προϊόντα που προέρχονται από ψάρια της οικογένειας Tetraodontidae, στην οποία ανήκει και ο λαγοκέφαλος, απαγορεύεται να διατίθενται στην αγορά.

Τα πρώτα συμπτώματα δηλητηρίασης μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε λίγα λεπτά ή λίγες ώρες. Συνήθως ξεκινούν με μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα γύρω από το στόμα, τα χείλη και τη γλώσσα, ενώ ακολουθούν ναυτία, έμετος, κοιλιακό άλγος και διάρροια.

Σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να εκδηλωθούν ζάλη, έντονη αδυναμία, διαταραχές στην ισορροπία, δυσκολία στην ομιλία και στην κατάποση, ενώ η εξέλιξη της δηλητηρίασης μπορεί να επηρεάσει κρίσιμες λειτουργίες του οργανισμού.

Δεν περιμένουμε να εμφανιστούν συμπτώματα

Ο ΕΟΔΥ υπογραμμίζει ότι ακόμη και αν κάποιος έχει καταναλώσει λαγοκέφαλο χωρίς να παρουσιάζει άμεσα ενοχλήματα, η κατάσταση πρέπει να αντιμετωπιστεί ως πιθανή σοβαρή δηλητηρίαση.

Η σύσταση είναι σαφής: άμεση επικοινωνία με το Κέντρο Δηλητηριάσεων ή το ΕΚΑΒ και ταχεία μεταφορά του ατόμου σε νοσοκομείο για εκτίμηση και παρακολούθηση. Παρότι δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο, οι ασθενείς που ξεπερνούν την οξεία φάση συνήθως αναρρώνουν με υποστηρικτική θεραπεία, καθώς η τοξίνη απομακρύνεται σταδιακά από τον οργανισμό.

Η συνεχής εξάπλωση του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες καθιστά ολοένα πιο σημαντική την ενημέρωση των πολιτών, των ερασιτεχνών αλιέων και των επαγγελματιών της αλιείας. Η αναγνώριση του είδους, η αποφυγή κατανάλωσής του και η άμεση αναζήτηση ιατρικής βοήθειας σε περίπτωση τραυματισμού ή έκθεσης αποτελούν, σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, τα βασικά μέτρα για την προστασία της δημόσιας υγείας.