Το μαχητικό αεροσκάφος KAAN αποτελεί το πιο φιλόδοξο πρόγραμμα της αμυντικής βιομηχανίας της Τουρκίας και την κορωνίδα της προσπάθειας για στρατηγική αυτονομία.
Όμως πίσω από τις εντυπωσιακές εικόνες των δοκιμών, τις ανακοινώσεις για εξαγωγές και τη ρητορική περί «εθνικού μαχητικού» της Τουρκίας, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει ένα και αφορά τον κινητήρα. H αποδέσμευση των αμερικανικών κινητήρων GE F110 από την Ουάσιγκτον, μετά την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ, μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για τον ρυθμό εξέλιξης του προγράμματος.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Το KAAN, γνωστό αρχικά ως TF-X και στη συνέχεια ως Milli Muharip Uçak, δηλαδή Εθνικό Μαχητικό Αεροσκάφος, είναι το πρόγραμμα με το οποίο η Τουρκία φιλοδοξεί να περάσει από την εποχή της εξάρτησης από τα αμερικανικά F-16 σε μια νέα περίοδο εγχώριας σχεδίασης και παραγωγής προηγμένων μαχητικών.
Πρόκειται για δικινητήριο μαχητικό χαμηλής παρατηρησιμότητας, το οποίο η Άγκυρα παρουσιάζει ως αεροσκάφος 5ης γενιάς. Στόχος του είναι να αποτελέσει σταδιακά τον διάδοχο των F-16 της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας και να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο οικοσύστημα τουρκικών UAV, UCAV, αισθητήρων, όπλων και δικτυοκεντρικών συστημάτων μάχης.
Η σημασία του KAAN δεν είναι μόνο επιχειρησιακή. Είναι πολιτική, βιομηχανική και γεωστρατηγική. Η Τουρκία θέλει να αποδείξει ότι μπορεί να σταθεί μόνη της στην κορυφή της αεροπορικής τεχνολογίας, ειδικά μετά την αποβολή της από το πρόγραμμα των F-35 λόγω της αγοράς των ρωσικών S-400.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Από το TF-X στο KAAN
Το πρόγραμμα ξεκίνησε ως TF-X, με στόχο την ανάπτυξη ενός νέου μαχητικού που θα αντικαταστήσει μακροπρόθεσμα τον τεράστιο στόλο των τουρκικών F-16. Η Turkish Aerospace Industries, η γνωστή TAI ή TUSAŞ, έχει τον κεντρικό ρόλο στη σχεδίαση και κατασκευή του αεροσκάφους, ενώ γύρω της κινείται ένα ευρύ δίκτυο τουρκικών εταιρειών όπως η Aselsan, η Roketsan, η Havelsan και η TEI.
Το πρόγραμμα απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα μετά το 2019, όταν η Τουρκία αποβλήθηκε από το πρόγραμμα F-35. Η Άγκυρα σχεδίαζε να αποκτήσει τουλάχιστον 100 F-35A, όμως η επιλογή των S-400 δημιούργησε βαθύ ρήγμα με τις ΗΠΑ και οδήγησε στον αποκλεισμό της από το κορυφαίο δυτικό πρόγραμμα μαχητικού 5ης γενιάς.
Από εκείνη τη στιγμή, το KAAN μετατράπηκε σε εθνική προτεραιότητα. Η τουρκική ηγεσία το παρουσίασε ως απάντηση στον αποκλεισμό από τα F-35 και ως απόδειξη ότι η Τουρκία μπορεί να αναπτύξει δική της αεροπορική ισχύ χωρίς να εξαρτάται από τις μεγάλες δυτικές πλατφόρμες.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πιο σύνθετη. Διότι ένα μαχητικό δεν είναι μόνο η άτρακτος, το ραντάρ ή τα όπλα. Είναι κυρίως η δυνατότητα ολοκλήρωσης όλων αυτών σε ένα αξιόπιστο, πλήρως πιστοποιημένο και επιχειρησιακά ώριμο σύστημα. Και εκεί ακριβώς εμφανίζεται το μεγαλύτερο «αγκάθι» που είναι ο κινητήρας.
Η πρώτη πτήση και το μεγάλο ορόσημο
Το KAAN πραγματοποίησε την πρώτη του πτήση στις 21 Φεβρουαρίου 2024, γεγονός που προβλήθηκε έντονα από την τουρκική κυβέρνηση και τα μέσα ενημέρωσης της χώρας. Η πρώτη πτήση αποτέλεσε ένα σημαντικό τεχνικό και συμβολικό ορόσημο, καθώς έδειξε ότι το πρόγραμμα πέρασε από τις μακέτες, τις παρουσιάσεις και τις δοκιμές εδάφους στη φάση των πραγματικών πτήσεων. Η Τουρκία είχε ξεκινήσει το TF-X το 2016, ενώ το 2017 η TUSAŞ είχε υπογράψει συμφωνία με τη βρετανική BAE Systems για την ανάπτυξη του μαχητικού νέας γενιάς.
Ωστόσο, η πρώτη πτήση δεν σημαίνει επιχειρησιακή ωρίμανση. Από το πρώτο πρωτότυπο έως την ένταξη ενός μαχητικού σε πολεμική μοίρα με πλήρεις δυνατότητες μεσολαβούν χρόνια δοκιμών. Απαιτούνται νέα πρωτότυπα, έλεγχοι πτήσης, δοκιμές δομικής αντοχής, πιστοποίηση συστημάτων, ενσωμάτωση ραντάρ AESA, συστημάτων αυτοπροστασίας, επικοινωνιών, όπλων, λογισμικού και επιχειρησιακών προφίλ.
Με άλλα λόγια, το KAAN πέταξε. Αλλά δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι μπορεί να γίνει ένα πλήρως επιχειρησιακό μαχητικό 5ης γενιάς.
Η φιλοδοξία της 5ης γενιάς
Η Τουρκία παρουσιάζει το KAAN ως μαχητικό 5ης γενιάς, δηλαδή ως αεροσκάφος με χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας, προηγμένους αισθητήρες, εσωτερικές αποθήκες οπλισμού, δικτυοκεντρική λειτουργία και δυνατότητα επιχειρήσεων σε περιβάλλον έντονης αεράμυνας.
Όμως η 5η γενιά δεν είναι απλώς ένα σχήμα αεροσκάφους. Δεν αρκεί ένα αεροδυναμικό σχέδιο με γωνίες stealth. Απαιτείται συνδυασμός υλικών, επικάλυψης, ποιότητας κατασκευής, θερμικής διαχείρισης, χαμηλής ηλεκτρομαγνητικής υπογραφής, σύντηξης αισθητήρων, προηγμένου λογισμικού, ασφαλών επικοινωνιών και υψηλής αξιοπιστίας.
Σε αυτό το επίπεδο, η πρόκληση είναι τεράστια. Οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία έχουν επενδύσει δεκαετίες και τεράστια κεφάλαια για να φτάσουν σε αντίστοιχες δυνατότητες. Για την Τουρκία, η είσοδος σε αυτή την κατηγορία αποτελεί άλμα. Η Άγκυρα έχει κάνει σημαντική πρόοδο στην αμυντική βιομηχανία, ειδικά στα UAV και στα ηλεκτρονικά, όμως το μαχητικό 5ης γενιάς είναι ποιοτικά διαφορετική πρόκληση.
Ο κινητήρας ως το πραγματικό κλειδί
Το πιο κρίσιμο ζήτημα του KAAN είναι ο κινητήρας. Τα πρώτα πρωτότυπα και οι αρχικές εκδόσεις βασίζονται στον αμερικανικό General Electric F110, έναν αποδεδειγμένο και αξιόπιστο κινητήρα, ο οποίος χρησιμοποιείται σε μαχητικά όπως τα F-16 και τα F-15.
Για την Τουρκία, ο F110 είναι η ασφαλέστερη επιλογή ώστε να προχωρήσει το πρόγραμμα στα πρώτα του στάδια. Είναι γνωστός, δοκιμασμένος, διαθέτει υποδομή υποστήριξης και ηΤουρκική Πολεμική Αεροπορία έχει ήδη εμπειρία από τη χρήση της οικογένειας F110 στα F-16.
Όμως εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αντίφαση του KAAN. Ένα «εθνικό» μαχητικό που στηρίζεται σε αμερικανικό κινητήρα δεν είναι πλήρως εθνικό. Η προμήθεια, η υποστήριξη, η παραγωγή, οι άδειες επανεξαγωγής και η μελλοντική εξαγωγική πορεία εξαρτώνται από την Ουάσιγκτον.
Η Άγκυρα έχει ήδη παραλάβει αρχικό αριθμό κινητήρων, όμως επιθυμεί την προμήθεια επιπλέον δεκάδων F110 για τα επόμενα πρωτότυπα και τις πρώτες παρτίδες παραγωγής.
Η παρέμβαση Τραμπ και το παράθυρο αποδέσμευσης
Η νέα παράμετρος που μπαίνει πλέον στην εξίσωση είναι η στάση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Η αμερικανική κυβέρνηση εμφανίζεται έτοιμη να προχωρήσει στην αποδέσμευση των κινητήρων για το KAAN, παρά τις αντιρρήσεις στο Κογκρέσο. Η κίνηση αυτή συνδέεται με τη γενικότερη προσπάθεια επαναπροσέγγισης Ουάσιγκτον–Άγκυρας και με την επιθυμία των ΗΠΑ να κρατήσουν την Τουρκία πιο κοντά στο δυτικό στρατόπεδο, σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών πιέσεων.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η προτεινόμενη πώληση αμερικανικών F110 ήδη έχει προκαλέσει πολιτική αντιπαράθεση μεταξύ της κυβέρνησης Τραμπ και του Κογκρέσου.
Εάν η αποδέσμευση προχωρήσει, το KAAN θα αποκτήσει κρίσιμο «οξυγόνο». Η TUSAŞ θα μπορέσει να συνεχίσει τις πτητικές δοκιμές, να κατασκευάσει τα επόμενα πρωτότυπα, να περάσει σε αρχικές εκδόσεις παραγωγής και να εμφανίσει το πρόγραμμα ως πιο αξιόπιστο τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.
Για την Άγκυρα, μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελέσει πολιτική και βιομηχανική επιτυχία. Θα δείξει ότι, παρά την κρίση των S-400 και την αποβολή από το F-35, η Τουρκία εξακολουθεί να μπορεί να εξασφαλίζει κρίσιμη δυτική τεχνολογία όταν η γεωπολιτική συγκυρία το επιτρέπει.
Για την Ουάσιγκτον, όμως, η αποδέσμευση των κινητήρων δεν σημαίνει απώλεια ελέγχου. Αντίθετα, διατηρεί την Τουρκία δεμένη με αμερικανικές άδειες, περιορισμούς και πολιτικές αποφάσεις. Όσο το KAAN χρησιμοποιεί F110, η Ουάσιγκτον έχει λόγο στον ρυθμό ανάπτυξης, στην παραγωγή και κυρίως στις εξαγωγές.
Η σκιά των S-400 παραμένει
Η υπόθεση των S-400 συνεχίζει να βαραίνει τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Η αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος από την Άγκυρα οδήγησε στην αποβολή της Τουρκίας από το F-35 και στην επιβολή κυρώσεων. Οι ΗΠΑ θεωρούν ότι η συνύπαρξη S-400 και ευαίσθητων δυτικών τεχνολογιών δημιουργεί κίνδυνο ασφαλείας.
Το ζήτημα δεν έχει λυθεί. Και γι’ αυτό κάθε νέα αμυντική αποδέσμευση προς την Τουρκία αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη από ισχυρά κέντρα στο Κογκρέσο. Το ερώτημα που τίθεται στην Ουάσιγκτον είναι σαφές.
Μπορεί η Τουρκία να παραμένει κάτοχος των S-400 και ταυτόχρονα να λαμβάνει κρίσιμη αμερικανική τεχνολογία για το νέο της μαχητικό;
Η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να προσεγγίζει το ζήτημα περισσότερο μέσα από το πρίσμα της γεωπολιτικής διαχείρισης της Τουρκίας. Το Κογκρέσο, αντίθετα, εστιάζει περισσότερο στην ασφάλεια της τεχνολογίας, στη συμπεριφορά της Άγκυρας και στις περιφερειακές επιπτώσεις.
Αυτή η σύγκρουση καθιστά το KAAN όχι μόνο αμυντικό πρόγραμμα, αλλά και πολιτικό πεδίο αντιπαράθεσης στην Ουάσιγκτον.
Η τουρκική προσπάθεια για εγχώριο κινητήρα
Η Τουρκία γνωρίζει ότι δεν μπορεί να στηρίζεται επ’ αόριστον στους αμερικανικούς F110. Γι’ αυτό προωθεί την ανάπτυξη εγχώριου κινητήρα, με στόχο να τοποθετηθεί σε μελλοντικές εκδόσεις του KAAN.
Η τουρκική φιλοδοξία έχει ως στόχο τα πρώτα αεροσκάφη να χρησιμοποιήσουν αμερικανικούς κινητήρες και στη συνέχεια, όταν ωριμάσει η εγχώρια λύση, το KAAN να περάσει σε τουρκική πρόωση. Ωστόσο, η ανάπτυξη κινητήρα μαχητικού είναι από τις δυσκολότερες τεχνολογικές προκλήσεις παγκοσμίως. Ελάχιστες χώρες στον κόσμο διαθέτουν αυτή την τεχνογνωσία.
Συνεπώς, ακόμη και αν η Τουρκία προχωρήσει στην ανάπτυξη εγχώριου κινητήρα, η πλήρης ωρίμανσή του θα απαιτήσει χρόνο. Μέχρι τότε, το KAAN θα εξαρτάται από τους F110. Και αυτή η εξάρτηση είναι το πιο ευάλωτο σημείο του προγράμματος.
Οι εξαγωγικές φιλοδοξίες και η Ινδονησία
Η Τουρκία δεν βλέπει το KAAN μόνο ως εθνικό μαχητικό. Το βλέπει και ως εξαγωγικό προϊόν. Η συμφωνία με την Ινδονησία για 48 αεροσκάφη παρουσιάστηκε ως μεγάλη επιτυχία και ως απόδειξη ότι το KAAN μπορεί να αποκτήσει διεθνές ενδιαφέρον. Τον Ιούνιο του 2025 ανακοινώθηκε μνημόνιο για πώληση 48 KAAN στην Ινδονησία, με εκτιμώμενη αξία άνω των 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Όμως και εδώ ο κινητήρας είναι καθοριστικός. Εάν το KAAN φέρει αμερικανικό F110, κάθε εξαγωγή θα απαιτεί αμερικανική έγκριση. Αυτό περιορίζει την τουρκική αυτονομία και δίνει στην Ουάσιγκτον δικαίωμα λόγου πάνω στις μελλοντικές πωλήσεις.
Για μια χώρα που θέλει να εμφανιστεί ως ανεξάρτητος εξαγωγέας προηγμένων αμυντικών συστημάτων, αυτό είναι σοβαρό μειονέκτημα. Η Τουρκία μπορεί να κατασκευάζει την άτρακτο, να ενσωματώνει ηλεκτρονικά και όπλα, να προσφέρει συμπαραγωγή και μεταφορά τεχνογνωσίας, αλλά αν η «καρδιά» του αεροσκάφους είναι αμερικανική, η τελική κυριαρχία πάνω στο προϊόν δεν είναι πλήρης.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ο εγχώριος κινητήρας αποτελεί στρατηγική προϋπόθεση, όχι απλώς βιομηχανική φιλοδοξία.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Στην Ελλάδα, το KAAN παρακολουθείται με προσοχή, χωρίς υποτίμηση αλλά και χωρίς υπερβολές. Το πρόγραμμα είναι σοβαρό, φιλόδοξο και δείχνει τη βιομηχανική δυναμική που έχει αποκτήσει η Τουρκία. Η Άγκυρα έχει αποδείξει ότι μπορεί να παράγει, να εξάγει και να εξελίσσει σύνθετα αμυντικά συστήματα, ειδικά στον χώρο των UAV και των πυραυλικών όπλων.
Ταυτόχρονα, το KAAN δεν είναι ακόμη επιχειρησιακό μαχητικό που αλλάζει άμεσα την ισορροπία στο Αιγαίο. Η απόσταση από το πρωτότυπο έως την επιχειρησιακή ένταξη είναι μεγάλη. Η Τουρκική Πολεμική Αεροπορία θα συνεχίσει για πολλά χρόνια να στηρίζεται στα F-16, ενώ η προσπάθεια εκσυγχρονισμού τους παραμένει κρίσιμη για την Άγκυρα.
Η πιθανή αποδέσμευση των F110, όμως, αλλάζει τα δεδομένα ως προς τον ρυθμό εξέλιξης του KAAN. Δεν το μετατρέπει αυτομάτως σε ώριμη επιχειρησιακή απειλή, αλλά αφαιρεί έναν βασικό ανασταλτικό παράγοντα. Δίνει στο πρόγραμμα χρόνο, αξιοπιστία και δυνατότητα συνέχειας.
Η Πολεμική Αεροπορία από την πλευρά της κινείται ήδη σε διαφορετική τροχιά, με Rafale, F-16 Viper και F-35. Αυτό το μίγμα δημιουργεί ποιοτικό πλεονέκτημα για την Ελλάδα, ειδικά εφόσον συνδυαστεί με stand-off όπλα, δικτυοκεντρικές δυνατότητες, ιπτάμενα ραντάρ και σύγχρονη αεράμυνα.
Το KAAN, όταν και εφόσον ωριμάσει, θα πρέπει να συνυπολογίζεται στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Όμως η Ελλάδα δεν έχει να αντιμετωπίσει σήμερα ένα επιχειρησιακό KAAN. Έχει να αντιμετωπίσει μια γενικευμένη τουρκική στρατηγική που επιδιώκει να μειώσει τις εξαρτήσεις της και να αποκτήσει σε βάθος χρόνου εγχώριο μαχητικό υψηλής τεχνολογίας.
Του Κώστα Σαρικά / onalert.gr
