Δύο σημαντικές αλλαγές, που αφορούν αφενός την υγειονομική περίθαλψη των νέων και αφετέρου τον χαρακτηρισμό της εργασιακής σχέσης όσων απασχολούνται μέσω ψηφιακών πλατφορμών, περιλαμβάνει το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εργασίας που κατατέθηκε στη Βουλή, σε σύγκριση με το αρχικό κείμενο της δημόσιας διαβούλευσης.
Η πρώτη αλλαγή που προβλέπεται στο νομοσχέδιο αφορά την επέκταση από τα 25 στα 26 έτη της δυνατότητας ασφαλιστικής κάλυψης μέσω των γονέων για νέους που αρχίζουν να εργάζονται, αλλά δεν έχουν ακόμη συμπληρώσει τις απαιτούμενες ημέρες ασφάλισης για να αποκτήσουν δικό τους δικαίωμα υγειονομικής περίθαλψης.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Η δεύτερη αφορά το τεκμήριο εξαρτημένης εργασίας στις ψηφιακές πλατφόρμες. Στο κατατεθέν νομοσχέδιο προστίθεται ένα έβδομο κριτήριο, σύμφωνα με το οποίο λαμβάνεται υπόψη εάν η πλατφόρμα καθορίζει τον χρόνο παροχής των υπηρεσιών μέσα σε συγκεκριμένα χρονικά πλαίσια, προσαρμοσμένα στα συμφέροντά της.
Πρόκειται για δύο παρεμβάσεις με διαφορετικό, αλλά ουσιαστικό κοινωνικό και εργασιακό αντίκτυπο.
- Η πρώτη αποσκοπεί στην αποφυγή κενών στην ασφαλιστική κάλυψη των νέων κατά την είσοδό τους στην αγορά εργασίας.
- Η δεύτερη μπορεί να επηρεάσει την αναγνώριση μιας εργασιακής σχέσης ως εξαρτημένης, με συνέπειες για τα εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματα των απασχολουμένων.
Οι αλλαγές προκύπτουν από τη σύγκριση του νομοσχεδίου που κατατέθηκε στη Βουλή με το προγενέστερο κείμενο της διαβούλευσης.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
1. Ασφάλιση μέσω των γονέων έως τα 26 για νέους που αρχίζουν να εργάζονται
Μια σημαντική αλλαγή στη διάταξη για την υγειονομική περίθαλψη των νέων περιλαμβάνεται στο άρθρο 31 του νομοσχεδίου.
Η ρύθμιση αφορά όσους αρχίζουν να εργάζονται μετά την ενηλικίωσή τους, αλλά δεν έχουν ακόμη συμπληρώσει τις απαιτούμενες ημέρες ασφάλισης ώστε να αποκτήσουν αυτοτελές δικαίωμα παροχών ασθένειας.
Στο αρχικό κείμενο της δημόσιας διαβούλευσης προβλεπόταν ότι οι νέοι αυτοί μπορούσαν να παραμένουν ασφαλισμένοι ως μέλη της οικογένειας των γονέων τους μέχρι τη συμπλήρωση του 25ου έτους της ηλικίας τους.
Στο κείμενο που κατατέθηκε στη Βουλή το ηλικιακό όριο αυξάνεται στο 26ο έτος.
Πρόκειται για επέκταση της ασφαλιστικής προστασίας κατά έναν χρόνο, η οποία αποκτά ιδιαίτερη σημασία για νέους που απασχολούνται περιστασιακά, εργάζονται εποχικά ή συνάπτουν συμβάσεις μικρής διάρκειας.
Ποιοι νέοι ωφελούνται
Η διάταξη αφορά την ασφαλιστική ικανότητα των παιδιών ως έμμεσων μελών της οικογένειας.
Για παράδειγμα, ένας νέος 25 ετών που προσλαμβάνεται για πρώτη φορά, αλλά δεν έχει συμπληρώσει ακόμη τις απαιτούμενες ημέρες εργασίας για να αποκτήσει δική του ασφαλιστική ικανότητα, θα μπορεί να συνεχίσει να καλύπτεται μέσω των γονέων του, εφόσον πληροί τις υπόλοιπες νόμιμες προϋποθέσεις.
Με το κείμενο της διαβούλευσης, η συγκεκριμένη προστασία προβλεπόταν μέχρι τα 25. Με το κατατεθέν νομοσχέδιο επεκτείνεται μέχρι τα 26.
Η αλλαγή επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα πρακτικό πρόβλημα: το διάστημα κατά το οποίο ένας νέος έχει ήδη ξεκινήσει να εργάζεται, αλλά δεν έχει ακόμη αποκτήσει δικό του ασφαλιστικό δικαίωμα.
Επιστροφή στην ασφάλιση των γονέων – Όριο 26 ετών
Το ίδιο άρθρο ρυθμίζει και μια δεύτερη περίπτωση.
Νέοι που είχαν αποκτήσει δική τους ασφαλιστική ικανότητα λόγω εργασίας, αλλά στη συνέχεια την έχασαν, μπορούν να επιστρέψουν στην ασφάλιση των γονέων τους.
Η δυνατότητα αυτή προβλεπόταν ήδη στο κείμενο της διαβούλευσης, υπό την προϋπόθεση ότι είναι άγαμοι και δεν διαθέτουν ενεργό δικό τους δικαίωμα παροχών ασθένειας, ανεξάρτητα από το αν είναι άνεργοι ή φοιτούν σε εκπαιδευτικό ίδρυμα.
Ωστόσο, στο κείμενο που κατατέθηκε στη Βουλή προστέθηκε ρητά ότι η επανένταξη αυτή δεν μπορεί να πραγματοποιείται πέρα από τη συμπλήρωση του 26ου έτους.
Εδώ η αλλαγή έχει διαφορετικό χαρακτήρα. Δεν πρόκειται για επέκταση της προστασίας, αλλά για την προσθήκη συγκεκριμένου ηλικιακού περιορισμού σε μια δυνατότητα που στο προηγούμενο κείμενο δεν συνοδευόταν από ρητό όριο στο αντίστοιχο εδάφιο.
Πρέπει, πάντως, να διευκρινιστεί ότι η ασφαλιστική κάλυψη έως τα 26 δεν καθιερώνεται τώρα για πρώτη φορά ως γενικό δικαίωμα.
Για συγκεκριμένες κατηγορίες νέων που συνεχίζουν τις σπουδές τους και είναι άνεργοι, το όριο αυτό προβλεπόταν ήδη.
Η νέα παρέμβαση αφορά ειδικά τη διατήρηση ή την επανάκτηση της ασφαλιστικής κάλυψης σε συνάρτηση με την έναρξη και τη διακοπή της εργασίας.
2. Νέο κριτήριο για την εξαρτημένη εργασία στις ψηφιακές πλατφόρμες
Εξίσου σημαντική είναι η αλλαγή που εντοπίζεται στο άρθρο 6 του νομοσχεδίου, το οποίο αφορά τον καθορισμό του πραγματικού εργασιακού καθεστώτος όσων απασχολούνται μέσω ψηφιακών πλατφορμών.
Στο κείμενο που κατατέθηκε στη Βουλή προστίθεται έβδομο κριτήριο για τη διαπίστωση εξαρτημένης εργασίας.
- Συγκεκριμένα, η νέα περίπτωση αφορά: «τον καθορισμό του χρόνου παροχής των υπηρεσιών, εντός δεδομένων χρονικών πλαισίων, με προσαρμογή του στα συμφέροντα της ψηφιακής πλατφόρμας».
Με απλά λόγια, εξετάζεται πλέον ρητά και κατά πόσον η πλατφόρμα καθορίζει ουσιαστικά πότε πρέπει να εργάζεται ο συνεργάτης της.
Η προσθήκη έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή ο έλεγχος του χρόνου εργασίας αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο της εξαρτημένης εργασίας.
- Για παράδειγμα, εάν ένας διανομέας εμφανίζεται τυπικά ως ανεξάρτητος συνεργάτης, αλλά η πλατφόρμα καθορίζει συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα κατά τα οποία πρέπει να παρέχει τις υπηρεσίες του, με βάση τις επιχειρηματικές της ανάγκες, το γεγονός αυτό μπορεί να αξιολογείται κατά την εξέταση της πραγματικής εργασιακής σχέσης.
Το ίδιο μπορεί να αφορά και άλλες μορφές εργασίας μέσω πλατφορμών, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις της διάταξης.
Γιατί έχει σημασία το τεκμήριο
Το τεκμήριο εξαρτημένης εργασίας έχει ουσιαστική σημασία επειδή συνδέεται με το ποιος πρέπει να αποδείξει την πραγματική φύση της εργασιακής σχέσης.
Όταν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις ενεργοποίησής του, η πλατφόρμα που επιδιώκει να το ανατρέψει φέρει το βάρος να αποδείξει ότι η σχέση δεν αποτελεί εξαρτημένη εργασία.
Αυτό μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες για τους εργαζομένους, καθώς ο χαρακτηρισμός μιας σχέσης ως μισθωτής συνδέεται με δικαιώματα που απορρέουν από την εργατική και ασφαλιστική νομοθεσία.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται, ανάλογα με την περίπτωση, οι κανόνες για τις αποδοχές, τον χρόνο εργασίας, την άδεια και την κοινωνική ασφάλιση.
Από την πλευρά των επιχειρήσεων, η αναγνώριση εξαρτημένης εργασίας μπορεί να συνεπάγεται αντίστοιχες εργοδοτικές υποχρεώσεις.
Η προσθήκη του έβδομου κριτηρίου, επομένως, δεν αποτελεί απλή νομοτεχνική διόρθωση. Διευρύνει τα πραγματικά στοιχεία που μπορούν να ληφθούν υπόψη για την ενεργοποίηση του τεκμηρίου.
Δεν μετατρέπονται αυτομάτως όλοι οι συνεργάτες σε μισθωτούς
Χρειάζεται, ωστόσο, μια σημαντική διευκρίνιση.
Η νέα διάταξη δεν σημαίνει ότι κάθε εργαζόμενος σε ψηφιακή πλατφόρμα αποκτά αυτομάτως την ιδιότητα του μισθωτού.
Ο χαρακτηρισμός της εργασιακής σχέσης εξακολουθεί να εξαρτάται από τις συγκεκριμένες συνθήκες υπό τις οποίες παρέχεται η εργασία και από την εφαρμογή των νόμιμων κριτηρίων.
Επίσης, ο απλός προσδιορισμός ενός χρονικού διαστήματος παροχής υπηρεσιών δεν αρκεί, από μόνος του, για να συναχθεί ότι υπάρχει εξαρτημένη εργασία.
Η σημασία της νέας ρύθμισης βρίσκεται στο ότι ο έλεγχος του χρόνου εργασίας από την πλατφόρμα αναγνωρίζεται πλέον ρητά ως στοιχείο που μπορεί να στηρίξει το σχετικό τεκμήριο.
Έτσι, το νομοσχέδιο ενισχύει το πλαίσιο εξέτασης των εργασιακών σχέσεων σε έναν κλάδο όπου η διάκριση μεταξύ μισθωτής εργασίας και ανεξάρτητης παροχής υπηρεσιών έχει προκαλέσει σημαντικές συζητήσεις.
Τι άλλο άλλαξε στο νομοσχέδιο μετά τη διαβούλευση
Οι αλλαγές στο κείμενο του νομοσχεδίου δεν περιορίζονται στις δύο αυτές παρεμβάσεις.
Το νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή αριθμεί 49 άρθρα, έναντι 47 άρθρων του κειμένου της διαβούλευσης, ενώ περιλαμβάνει και ουσιαστικές τροποποιήσεις σε υφιστάμενες διατάξεις.
Οι υπόλοιπες βασικές αλλαγές είναι οι ακόλουθες:
3. Πρόσθετες προϋποθέσεις ασφάλισης στον ΕΔΟΕΑΠ
Αλλαγές καταγράφονται στο άρθρο 42, που αφορά ειδικές κατηγορίες ασφαλισμένων στον Ενιαίο Δημοσιογραφικό Οργανισμό Επικουρικής Ασφάλισης και Περίθαλψης.
Στο κατατεθέν κείμενο προστίθενται προϋποθέσεις που συνδέονται με τα Μητρώα Έντυπου και Ηλεκτρονικού Τύπου, ενώ προβλέπεται έλεγχος της συνδρομής τους από τα αρμόδια όργανα του ΕΔΟΕΑΠ.
Παράλληλα, για την υπαγωγή στην ασφάλιση της συγκεκριμένης κατηγορίας προβλέπεται ότι οι ενδιαφερόμενοι καταβάλλουν οι ίδιοι το σύνολο των μηνιαίων ασφαλιστικών εισφορών εργαζομένου και εργοδότη.
Οι εισφορές υπολογίζονται επί των εκάστοτε νόμιμων κατώτατων αποδοχών.
Η αλλαγή αφορά συγκεκριμένες περιπτώσεις υπαγωγής στον Οργανισμό, μεταξύ των οποίων ιδιοκτήτες, εταίρους και μετόχους μικρών επιχειρήσεων Τύπου, και όχι το σύνολο των ήδη ασφαλισμένων δημοσιογράφων.
Πρόκειται για διάταξη με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις μικρές εκδοτικές και ενημερωτικές επιχειρήσεις, καθώς προσδιορίζει τόσο τις προϋποθέσεις ασφάλισης όσο και το οικονομικό βάρος των εισφορών.
4. Νέες προβλέψεις για το ΤΕΚΑ
Στα άρθρα 36 και 37 εντοπίζονται αλλαγές που αφορούν το Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης.
Στο τελικό κείμενο προστίθεται δυνατότητα συντόμευσης της μεταβατικής περιόδου που αφορά την επενδυτική διαχείριση του Ταμείου.
Η σχετική απόφαση μπορεί να λαμβάνεται με υπουργική απόφαση, ύστερα από ειδικά τεκμηριωμένη εισήγηση του Διοικητικού Συμβουλίου του ΤΕΚΑ.
Με τη ρύθμιση αυτή παρέχεται μεγαλύτερη ευελιξία ως προς τον χρόνο μετάβασης στο προβλεπόμενο καθεστώς επενδυτικής διαχείρισης.
5. Αλλαγές στις συντάξεις αιρετών της Αυτοδιοίκησης
Παρεμβάσεις περιλαμβάνονται και στο άρθρο 41, που αφορά τις χορηγίες και τις συντάξεις πρώην αιρετών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Στο κατατεθέν νομοσχέδιο προστίθενται προβλέψεις για τη διαδικασία διαχείρισης σχετικών συνταξιοδοτικών υποθέσεων, καθώς και για τον συμψηφισμό ποσών σύνταξης που πρέπει να επιστραφούν με ποσά συντάξεων που δικαιούνται οι ενδιαφερόμενοι.
Η αλλαγή αφορά τον τρόπο τακτοποίησης συγκεκριμένων συνταξιοδοτικών απαιτήσεων και οφειλών, χωρίς να συνιστά γενική αύξηση των συντάξεων των αιρετών.
6. Δύο επιπλέον άρθρα που δεν υπήρχαν στη διαβούλευση
Στο τελικό νομοσχέδιο προστέθηκαν δύο νέα άρθρα.
Το άρθρο 45 αφορά την Επιτελική Δομή ΕΣΠΑ του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.
Μεταξύ άλλων, οι σχετικές ρυθμίσεις επεκτείνονται ώστε να καλύπτουν και το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026–2030.
Το άρθρο 46 αφορά τις αποδοχές του προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του Ειδικού Λογαριασμού Οικογενειακών Επιδομάτων Ναυτικών.
Οι δύο διατάξεις δεν περιλαμβάνονταν στο αρχικό κείμενο της δημόσιας διαβούλευσης και προστέθηκαν πριν από την κατάθεση στη Βουλή.
Η προσθήκη τους εξηγεί και την αύξηση του συνολικού αριθμού των άρθρων από 47 σε 49.