Ο σκύλος σου σε ακολουθεί από δωμάτιο σε δωμάτιο. Κάθεται δίπλα σου όταν βλέπεις τηλεόραση. Σε περιμένει στην πόρτα όταν επιστρέφεις και, όταν είσαι στενοχωρημένος, μπορεί να έρθει πιο κοντά χωρίς να του έχεις ζητήσει τίποτα.
Είναι αγάπη;
Η επιστήμη αποφεύγει τη λέξη όταν μιλά για τη σχέση ανθρώπου και σκύλου. Όχι επειδή ο δεσμός δεν είναι πραγματικός, αλλά επειδή δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν ένα ζώο βιώνει την αγάπη ακριβώς όπως ένας άνθρωπος.
Αυτό που μπορούμε να μελετήσουμε είναι η προσκόλληση, η εμπιστοσύνη, η αναζήτηση επαφής και ο τρόπος με τον οποίο ο σκύλος χρησιμοποιεί τον άνθρωπό του ως σημείο αναφοράς.
Και σε αυτά τα πεδία, τα στοιχεία είναι αρκετά σαφή: για έναν σκύλο ο άνθρωπός του δεν είναι απλώς εκείνος που γεμίζει το μπολ του. Είναι ένα σημαντικό κοινωνικό πρόσωπο στη ζωή του.
Δεν είναι μόνο θέμα φαγητού
Η παλιά ιδέα ότι ο σκύλος αγαπά τον άνθρωπο επειδή τον ταΐζει είναι υπερβολικά απλοϊκή.
Οι σκύλοι έχουν δημιουργήσει μια ιδιαίτερη σχέση με τους ανθρώπους μέσα από χιλιάδες χρόνια εξημέρωσης.
Σήμερα μπορούν να διαβάζουν ανθρώπινα σήματα, να ανταποκρίνονται στο βλέμμα και στη φωνή μας και να αναζητούν την παρουσία μας σε καταστάσεις αβεβαιότητας.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα αφορά τη λεγόμενη «ασφαλή βάση».
Σε πειράματα, οι σκύλοι εμφανίζουν μεγαλύτερη διάθεση να εξερευνήσουν ένα άγνωστο περιβάλλον όταν ο άνθρωπός τους είναι παρών και επιστρέφουν σε αυτόν όταν χρειάζονται ασφάλεια. Το φαινόμενο θυμίζει, σε αρκετά σημεία, τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι δεσμοί προσκόλλησης στους ανθρώπους.
Ο σκύλος, δηλαδή, δεν βλέπει απλώς έναν άνθρωπο που βρίσκεται στο σπίτι. Μπορεί να τον χρησιμοποιεί ως σημείο ασφάλειας.
Ο τρόπος που σε κοιτάζει έχει σημασία
Το βλέμμα είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της σχέσης ανθρώπου και σκύλου.
Έρευνα έχει δείξει ότι η αμοιβαία οπτική επαφή μεταξύ σκύλου και ανθρώπου μπορεί να συνδέεται με την απελευθέρωση ωκυτοκίνης και στους δύο. Η ωκυτοκίνη είναι ορμόνη που έχει συνδεθεί με κοινωνικό δεσμό και συμπεριφορές προσκόλλησης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που ο σκύλος σε κοιτάζει συμβαίνει μια μικρή βιοχημική «εξομολόγηση». Το βλέμμα έχει πολλές λειτουργίες: μπορεί να σημαίνει προσμονή, αίτημα, προσοχή, αβεβαιότητα ή απλώς παρακολούθηση.
Όταν όμως ένας σκύλος αναζητά συχνά την οπτική επαφή με τον άνθρωπό του και βρίσκεται σε χαλαρή κατάσταση, αυτή η συμπεριφορά μπορεί να αποτελεί μέρος της κοινωνικής τους σχέσης.
Γιατί σε ακολουθεί παντού
Υπάρχει και το άλλο γνώριμο σενάριο: πηγαίνεις στην κουζίνα, έρχεται στην κουζίνα. Πας στο μπάνιο, περιμένει έξω από την πόρτα. Κάθεσαι στον καναπέ, βρίσκεται δίπλα σου.
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο σκύλος έχει αποφασίσει πως δεν μπορεί να ζήσει ούτε ένα λεπτό χωρίς εσένα.
Η συμπεριφορά μπορεί να έχει πολλές αιτίες. Η κοινωνικότητα της φυλής, η συνήθεια, η προσδοκία ότι κάτι ενδιαφέρον θα συμβεί, η ανάγκη για ασφάλεια ή απλώς το γεγονός ότι ο σκύλος έχει μάθει να βρίσκεται κοντά στον άνθρωπό του παίζουν όλα ρόλο.
Σε έναν σκύλο με υγιή δεσμό, η αναζήτηση επαφής δεν σημαίνει απαραίτητα εξάρτηση.
Η διαφορά βρίσκεται στο τι συμβαίνει όταν μένει μόνος.
Η απουσία λέει επίσης πολλά
Ένας σκύλος με ισχυρό δεσμό δεν χρειάζεται να βρίσκεται συνεχώς πάνω στον άνθρωπό του.
Μπορεί να κοιμάται στο ίδιο δωμάτιο χωρίς να ζητά διαρκώς χάδια. Μπορεί να απομακρύνεται για να παίξει ή να κοιμηθεί και να επιστρέφει αργότερα. Μπορεί να δείχνει χαρά όταν επιστρέφεις χωρίς να καταρρέει κάθε φορά που φεύγεις.
Αυτό είναι σημαντικό, γιατί ο ισχυρός δεσμός δεν πρέπει να συγχέεται με το άγχος αποχωρισμού.
Ένας σκύλος που καταστρέφει αντικείμενα, γαβγίζει ασταμάτητα, προσπαθεί να διαφύγει ή παρουσιάζει έντονο στρες όταν μένει μόνος δεν αποδεικνύει ότι «αγαπά περισσότερο».
Μπορεί να αντιμετωπίζει πρόβλημα άγχους που χρειάζεται διαφορετική διαχείριση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, βοήθεια από ειδικό στη συμπεριφορά ή κτηνίατρο.
Τα μικρά πράγματα είναι συχνά πιο σημαντικά
Η σχέση δεν φαίνεται μόνο στις θεαματικές αντιδράσεις.
Φαίνεται στον σκύλο που επιλέγει να ξαπλώσει κοντά σου ενώ υπάρχουν άλλα σημεία του σπιτιού. Στο ζώο που σε κοιτάζει όταν ακούει έναν άγνωστο θόρυβο. Σε εκείνο που χαλαρώνει όταν βρίσκεται δίπλα σου σε ένα καινούργιο περιβάλλον.
Φαίνεται και στο πώς ανταποκρίνεται στη φωνή σου.
Οι σκύλοι μπορούν να διακρίνουν διαφορετικές ανθρώπινες φωνητικές πληροφορίες και να αντιδρούν διαφορετικά στον τόνο και στο περιεχόμενο της επικοινωνίας. Η καθημερινή σχέση τους με τον άνθρωπο έχει δημιουργήσει ένα εξαιρετικά λεπτομερές σύστημα κοινωνικών σημάτων, πολύ πιο σύνθετο από τις απλές εντολές «κάτσε» και «μείνε».
Γι’ αυτό και ένας σκύλος που γνωρίζει καλά τον άνθρωπό του συχνά αντιλαμβάνεται αλλαγές στη συμπεριφορά του πριν εκείνος καταλάβει ότι τις δείχνει.
Δεν σε «λατρεύει»… σε εμπιστεύεται!
Ίσως αυτή να είναι τελικά η πιο ακριβής περιγραφή.
Δεν έχουμε τρόπο να γνωρίζουμε αν ένας σκύλος σκέφτεται «αγαπώ τον άνθρωπό μου» με τον τρόπο που θα το έλεγε ένας άνθρωπος.
Έχουμε όμως αρκετές ενδείξεις ότι οι σκύλοι δημιουργούν ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς με τους ανθρώπους, αναζητούν την επαφή τους και τους χρησιμοποιούν ως πηγή ασφάλειας.
Και αυτό φαίνεται στην καθημερινότητα πολύ περισσότερο από όσο σε μια εντυπωσιακή υποδοχή όταν ανοίγει η πόρτα.
Ο σκύλος που σε εμπιστεύεται δεν χρειάζεται να σου αποδεικνύει κάτι κάθε μέρα. Μπορεί απλώς να ξαπλώσει δίπλα σου, να σε κοιτάξει για λίγα δευτερόλεπτα και μετά να κλείσει τα μάτια του.
Για έναν άνθρωπο αυτό μπορεί να μοιάζει με μια μικρή, τρυφερή στιγμή. Για έναν σκύλο μπορεί να είναι κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο: είμαι εδώ, είσαι εδώ και όλα είναι εντάξει.
