Λέμε συχνά πως οι γάτες έχουν εννέα ζωές. Το λέμε με μια ελαφριά χαμογελαστή βεβαιότητα, σαν να πρόκειται για κάποιον άγραφο νόμο της φύσης που απλώς όλοι συμφωνήσαμε να μην αμφισβητούμε.
Μια γάτα πέφτει από ένα μπαλκόνι και επιβιώνει; «Εννέα ζωές». Χάνεται για μέρες και επιστρέφει σαν να μην συνέβη τίποτα; «Εννέα ζωές». Επιβιώνει σε συνθήκες που θα έκαναν άλλα ζώα να λυγίσουν; Πάλι το ίδιο συμπέρασμα.
Κι όμως, αν το καλοσκεφτεί κανείς, δεν υπάρχει τίποτα πιο ανθρώπινο από αυτόν τον μύθο. Γιατί οι γάτες δεν έχουν εννέα ζωές. Έχουν μία. Και είναι εξίσου εύθραυστη με τη δική μας.
Ο μύθος είναι παλιός, σχεδόν επίμονος. Από την αρχαία Αίγυπτο, όπου οι γάτες κινούνταν ανάμεσα στο ιερό και το καθημερινό σαν κάτι περισσότερο από απλά ζώα, μέχρι τη μεσαιωνική Ευρώπη, όπου η ευλυγισία τους και η ικανότητά τους να επιβιώνουν σε δύσκολες συνθήκες τις έκαναν να μοιάζουν σχεδόν… μεταφυσικές.
Σε κάθε εποχή, οι άνθρωποι έβρισκαν στις γάτες κάτι που δεν μπορούσαν εύκολα να εξηγήσουν. Και όταν δεν μπορείς να εξηγήσεις κάτι, το κάνεις μύθο.
Η ιδέα ότι έχουν πολλαπλές ζωές δεν είναι τίποτα άλλο από μια ποιητική υπερβολή που επιβίωσε περισσότερο από την αλήθεια.
Η επιστήμη, φυσικά, δεν συμμετέχει στο παιχνίδι.
Οι γάτες δεν είναι άτρωτες. Δεν είναι «μαγικές». Είναι απλώς εξαιρετικά προσαρμοστικές!
Η σπονδυλική τους στήλη λειτουργεί σαν ελατήριο. Το σώμα τους στρίβει στον αέρα με έναν σχεδόν χορογραφημένο τρόπο. Το λεγόμενο righting reflex τις βοηθά να προσγειώνονται συχνά στα πόδια τους. Είναι ένας συνδυασμός ανατομίας, αντανακλαστικών και τύχης.
Όχι υπερδύναμη. Και σίγουρα όχι… αθανασία.
Για κάθε viral βίντεο μιας γάτας που «σώζεται θαυματουργά», υπάρχουν δεκάδες περιστατικά τραυματισμών που δεν καταγράφονται ποτέ. Η εικόνα της ανθεκτικότητας είναι επιλεκτική όπως συμβαίνει συχνά με τους μύθους που αγαπάμε να ανακυκλώνουμε.
Αλλά το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν οι γάτες έχουν εννέα ζωές. Το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί θέλουμε τόσο πολύ να το πιστεύουμε.
Ίσως επειδή η γάτα είναι το πιο αντιφατικό ζώο που ζει δίπλα μας. Ανεξάρτητη αλλά εξαρτημένη. Απόμακρη αλλά οικεία. Σιωπηλή αλλά γεμάτη παρουσία. Δεν μας ανήκει ποτέ πραγματικά, κι όμως επιμένουμε να τη θεωρούμε «δική μας».
Και μέσα σε αυτή τη σχέση, της έχουμε φορτώσει μια σχεδόν μυθολογική ιδιότητα. Ότι αντέχει τα πάντα χωρίς να λυγίζει.
Ότι δεν χρειάζεται προστασία όπως τα άλλα ζώα. Ότι «θα τα καταφέρει».
Εδώ όμως κρύβεται και η πιο ύπουλη παρεξήγηση.
Ο μύθος των εννέα ζωών δεν είναι απλώς ρομαντικός. Είναι και βολικός.
Γιατί αν πιστεύεις ότι ένα ζώο αντέχει τα πάντα, είναι πιο εύκολο να δικαιολογήσεις την αδιαφορία. Να προσπεράσεις έναν τραυματισμένο γάτο στον δρόμο. Να πεις «θα επιβιώσει». Να αφήσεις τη φύση να κάνει τη δουλειά της, σαν να μην έχεις καμία ευθύνη απέναντί της.
Αλλά η φύση δεν λειτουργεί με αφηγήσεις. Και οι γάτες δεν έχουν εφεδρικές ζωές για να ξοδεύουμε εμείς την αδιαφορία μας.
Ίσως τελικά αυτός ο μύθος να επιβιώνει όχι επειδή είναι χαριτωμένος, αλλά επειδή είναι ανακουφιστικός. Μας επιτρέπει να βλέπουμε κάτι εύθραυστο και να το φανταζόμαστε άτρωτο. Να μετατρέπουμε την τυχαιότητα της επιβίωσης σε ιδιότητα. Να κάνουμε την τύχη να μοιάζει με κανόνα.
Αλλά η αλήθεια είναι πιο απλή και βεβαίως πιο απαιτητική. Οι γάτες δεν έχουν εννέα ζωές. Και αυτό ακριβώς είναι που τις κάνει τόσο πολύτιμες. Μία ζωή. Μία ευκαιρία. Και ένα πολύ ανθρώπινο χρέος απέναντί τους: να μην την αντιμετωπίζουμε σαν να είναι αναλώσιμη.
