Ποιος κρατά τον σκύλο μετά το διαζύγιο – Το δίλημμα που απασχολεί όλο και περισσότερα ζευγάρια

Η σχέση είχε τελειώσει εδώ και μήνες. Τα έπιπλα είχαν μοιραστεί. Οι λογαριασμοί είχαν κλείσει. Τα κλειδιά είχαν επιστραφεί.

Υπήρχε όμως ένα τελευταίο ζήτημα που κανείς δεν μπορούσε να λύσει εύκολα. Ο Μπρούνο.

Ένας επτάχρονος ημίαιμος σκύλος που είχε βρεθεί κάποτε σε μια φιλοζωική εκδήλωση και είχε γίνει μέλος της οικογένειας. Και των δύο.

Ποιος θα τον κρατούσε; Ποιος θα αποφάσιζε πού θα ζει; Ποιος θα έβλεπε τον άλλον να φεύγει μαζί του για τελευταία φορά;

Για χιλιάδες ζευγάρια σε όλο τον κόσμο, αυτή δεν είναι μια θεωρητική συζήτηση. Είναι ένα από τα πιο φορτισμένα και δύσκολα κεφάλαια ενός χωρισμού.

Και όσο τα κατοικίδια μετατρέπονται από «ζώα συντροφιάς» σε πλήρη μέλη της οικογένειας, τόσο πιο συχνά εμφανίζεται ένα ερώτημα που πριν από λίγα χρόνια ακουγόταν σχεδόν παράξενο: Τι συμβαίνει στα κατοικίδια όταν χωρίζουν οι άνθρωποί τους;

Όταν το κατοικίδιο παύει να θεωρείται «περιουσιακό στοιχείο»

Για δεκαετίες, η απάντηση ήταν απλή και συχνά σκληρή.

Στα περισσότερα νομικά συστήματα, τα κατοικίδια αντιμετωπίζονταν ως περιουσιακά στοιχεία. Με τον ίδιο τρόπο που μοιραζόταν ένα αυτοκίνητο ή ένα έπιπλο, καθοριζόταν και ποιος θα κρατούσε τον σκύλο ή τη γάτα.

Η κοινωνία, όμως, άλλαξε πιο γρήγορα από τους νόμους.

Σήμερα, εκατομμύρια άνθρωποι δεν βλέπουν το κατοικίδιό τους ως ιδιοκτησία. Το αντιμετωπίζουν ως μέλος της οικογένειας. Γιορτάζουν τα γενέθλιά του, οργανώνουν τις διακοπές τους γύρω από αυτό και συχνά προσαρμόζουν ολόκληρη την καθημερινότητά τους στις ανάγκες του.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλές χώρες έχουν αρχίσει να εμφανίζονται δικαστικές διαμάχες που θυμίζουν περισσότερο υποθέσεις επιμέλειας παιδιών παρά κλασικές περιουσιακές διαφορές.

Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο «ποιος το αγόρασε». Είναι «ποιος μπορεί να του προσφέρει καλύτερη ζωή».

Η μάχη που συχνά κρύβει κάτι βαθύτερο

Οι ψυχολόγοι που ασχολούνται με οικογενειακές συγκρούσεις παρατηρούν ένα ενδιαφέρον φαινόμενο. Συχνά, η διαμάχη για το κατοικίδιο δεν αφορά αποκλειστικά το ίδιο το ζώο. Αφορά όσα συμβολίζει.

Ένας σκύλος μπορεί να είναι η τελευταία απτή σύνδεση με μια κοινή ζωή που τελειώνει. Μπορεί να αντιπροσωπεύει χρόνια κοινών εμπειριών, ταξιδιών, καθημερινών συνηθειών και αναμνήσεων.

Γι’ αυτό και αρκετές φορές η αντιπαράθεση αποκτά διαστάσεις δυσανάλογες με το πρακτικό ζήτημα που καλείται να λύσει.

Οι δικηγόροι που χειρίζονται οικογενειακές υποθέσεις αναφέρουν ότι δεν είναι σπάνιο ζευγάρια να καταλήγουν σε μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις για ένα κατοικίδιο, ενώ έχουν ήδη συμφωνήσει σε πολύ μεγαλύτερα οικονομικά ζητήματα.

Το ζώο γίνεται, άθελά του, ο τελευταίος κρίκος μιας σχέσης που διαλύεται.

Η νέα πραγματικότητα της «συνεπιμέλειας»

Καθώς αυξάνονται οι συγκρούσεις, εμφανίζονται και νέες λύσεις.

Μία από αυτές είναι η ανεπίσημη συνεπιμέλεια. Ο σκύλος ζει κάποιες ημέρες με τον έναν και κάποιες με τον άλλον. Υπάρχουν προγράμματα, συμφωνημένες επισκέψεις, ακόμη και κοινά έξοδα για τροφή, κτηνίατρο ή περιποίηση.

Για ορισμένους ανθρώπους, αυτή η λύση λειτουργεί. Για άλλους, όχι. Οι ειδικοί στη συμπεριφορά ζώων επισημαίνουν ότι δεν προσαρμόζονται όλα τα κατοικίδια το ίδιο εύκολα σε συνεχείς μετακινήσεις μεταξύ δύο σπιτιών.

Η ηλικία, ο χαρακτήρας και οι συνθήκες διαβίωσης παίζουν σημαντικό ρόλο.

Κάποιες γάτες, για παράδειγμα, δυσκολεύονται ιδιαίτερα με τις αλλαγές περιβάλλοντος. Ορισμένοι σκύλοι, αντίθετα, προσαρμόζονται ευκολότερα εφόσον διατηρούν επαφή με τα πρόσωπα στα οποία έχουν δεθεί.

Γι’ αυτό και ολοένα περισσότεροι ειδικοί υποστηρίζουν ότι το βασικό κριτήριο δεν θα πρέπει να είναι οι επιθυμίες των πρώην συντρόφων, αλλά η ευημερία του ίδιου του ζώου.

Ένας χωρισμός που βιώνει και το κατοικίδιο

Συχνά ξεχνάμε κάτι απλό. Ο χωρισμός δεν επηρεάζει μόνο τους ανθρώπους. Επηρεάζει και τα ζώα.

Οι κτηνίατροι και οι ειδικοί συμπεριφοράς περιγράφουν περιπτώσεις σκύλων που εμφανίζουν άγχος, αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες ή διαφορετική συμπεριφορά μετά από μια ξαφνική αλλαγή στο οικογενειακό περιβάλλον.

Για ένα κατοικίδιο, η εξαφάνιση ενός ανθρώπου από την καθημερινότητά του δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι μια πραγματική απώλεια.

Δεν καταλαβαίνει τι είναι το διαζύγιο. Καταλαβαίνει μόνο ότι κάποιος που έβλεπε κάθε μέρα δεν επιστρέφει πια. Και αυτό, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι ένας παράγοντας που οι άνθρωποι συχνά υποτιμούν όταν λαμβάνουν αποφάσεις μέσα σε κλίμα έντασης και συναισθηματικής φόρτισης.

Το ερώτημα που λέει πολλά για την εποχή μας

Ίσως πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια ένα άρθρο για την «επιμέλεια» ενός σκύλου μετά από έναν χωρισμό να ακουγόταν υπερβολικό.

Σήμερα δεν είναι. Και αυτό αποκαλύπτει κάτι ευρύτερο για την κοινωνία.

Τα κατοικίδια δεν βρίσκονται πλέον στο περιθώριο της οικογενειακής ζωής. Βρίσκονται στο κέντρο της. Για εκατομμύρια ανθρώπους αποτελούν συντρόφους, πηγή συναισθηματικής στήριξης και κομμάτι της καθημερινότητάς τους με τρόπο που παλαιότερες γενιές δύσκολα θα κατανοούσαν.

Γι’ αυτό και η ερώτηση «ποιος θα κρατήσει τον σκύλο;» δεν αφορά τελικά μόνο ένα κατοικίδιο. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε πλέον τις σχέσεις, την οικογένεια και τους δεσμούς που επιλέγουμε να δημιουργούμε.

Και ίσως γι’ αυτό να είναι μία από τις πιο δύσκολες ερωτήσεις που καλούνται να απαντήσουν δύο άνθρωποι όταν αποφασίζουν να ακολουθήσουν χωριστούς δρόμους.