Όποιος ζει με σκύλο ή γάτα έχει πιθανότατα βρεθεί μπροστά στο ίδιο σκηνικό.
Πριν από λίγα δευτερόλεπτα το ζώο ήταν ξαπλωμένο ήρεμα και ξαφνικά σηκώνεται, αρχίζει να τρέχει με μεγάλη ταχύτητα, κάνει απότομες στροφές, πηδά στον καναπέ και διασχίζει το σπίτι σαν να συμμετέχει σε αγώνα δρόμου.
Οι ιδιοκτήτες-κηδεμόνες το γνωρίζουν ως zoomies.
Στους σκύλους, η συμπεριφορά περιγράφεται συχνά με τον όρο FRAPs, από το Frenetic Random Activity Periods. Δηλαδή σύντομες περίοδοι έντονης και φαινομενικά τυχαίας δραστηριότητας.
Το Cornell University College of Veterinary Medicine χρησιμοποιεί τον όρο για να περιγράψει ακριβώς αυτές τις ξαφνικές «εκρήξεις» τρεξίματος.
Και παρότι η εικόνα μοιάζει με απόλυτο χάος, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν σημαίνει ότι το ζώο έχει χάσει τον έλεγχο ή ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα.
Δεν υπάρχει μία μόνο εξήγηση
Το πρώτο πράγμα που χρειάζεται να ξεκαθαριστεί είναι ότι οι επιστήμονες δεν έχουν εντοπίσει μία συγκεκριμένη αιτία που να εξηγεί όλα τα zoomies. Η συμπεριφορά μπορεί να εμφανίζεται σε διαφορετικές καταστάσεις και για διαφορετικούς λόγους.
Στους σκύλους, μια πιθανή εξήγηση είναι η εκτόνωση ενέργειας που έχει συσσωρευτεί έπειτα από περίοδο αδράνειας ή περιορισμένης δραστηριότητας.
Μπορεί επίσης να εμφανιστεί όταν το ζώο ενθουσιάζεται έντονα, για παράδειγμα όταν επιστρέφει ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας στο σπίτι ή κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού. Το Cornell σημειώνει επίσης ότι τα FRAPs ενδέχεται να λειτουργούν ως τρόπος εκτόνωσης μετά από μια κατάσταση έντασης.
Γι’ αυτό και το ίδιο σκυλί μπορεί να κάνει zoomies σε εντελώς διαφορετικές περιστάσεις: μετά τη βόλτα, κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, αργά το βράδυ ή ακόμη και μετά από μια διαδικασία που του προκάλεσε ένταση, όπως το μπάνιο.
Γιατί τα βλέπουμε τόσο συχνά στα κουτάβια
Τα κουτάβια και οι νεαροί σκύλοι είναι ιδιαίτερα πιθανό να εμφανίζουν τέτοιες εκρήξεις δραστηριότητας. Έχουν διαφορετικές ανάγκες δραστηριότητας από έναν ενήλικο σκύλο και συχνά εναλλάσσουν περιόδους ύπνου με σύντομες αλλά έντονες φάσεις δραστηριότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας ενήλικος σκύλος «ξεπερνά» τα zoomies. Μπορεί να συνεχίσει να τα εμφανίζει περιστασιακά και σε μεγαλύτερη ηλικία, απλώς η συχνότητα και η ένταση μπορεί να αλλάζουν.
Το σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίζεται η συμπεριφορά ως αυτόματη ένδειξη ότι το ζώο χρειάζεται απλώς «περισσότερη άσκηση».
Αν τα zoomies είναι πολύ συχνά ή εμφανίζονται σε ακατάλληλες στιγμές, μπορεί να αποτελούν ένδειξη ότι χρειάζεται περισσότερη σωματική ή νοητική διέγερση — αλλά αυτό αξιολογείται πάντα σε σχέση με την ηλικία, τη φυλή, την καθημερινότητα και τον συγκεκριμένο σκύλο.
Και οι γάτες κάνουν το ίδιο
Στις γάτες, τα zoomies εμφανίζονται συνήθως ως ξαφνικές περίοδοι έντονης κίνησης: τρέξιμο, άλματα, κυνηγητό και απότομες αλλαγές κατεύθυνσης. Οι κτηνιατρικές πηγές χρησιμοποιούν επίσης τον όρο FRAPs για αυτή τη συμπεριφορά.
Μία από τις πιθανές εξηγήσεις είναι η συσσωρευμένη ενέργεια, ιδιαίτερα σε γάτες που περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας κοιμισμένες ή με περιορισμένη δραστηριότητα. Το παιχνίδι και τα κυνηγετικά τους ένστικτα μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως αφορμές για μια ξαφνική έκρηξη δραστηριότητας.
Έτσι εξηγείται εν μέρει και το κλασικό σκηνικό της γάτας που αποφασίζει ότι η μέση της νύχτας είναι η κατάλληλη ώρα για να διασχίσει το σπίτι με ταχύτητα.
Μπορούν να σχετίζονται και με το στρες;
Ναι, αλλά χρειάζεται προσοχή στη διατύπωση. Δεν σημαίνει ότι κάθε ζώο που κάνει zoomies είναι αγχωμένο.
Στους σκύλους, κτηνιατρικές πηγές αναφέρουν ότι τα FRAPs μπορεί να εμφανιστούν μετά από μια κατάσταση έντασης και να λειτουργούν ως ένας τρόπος εκτόνωσης. Αυτό είναι διαφορετικό από το να πούμε ότι τα zoomies προκαλούνται από το στρες. Η αιτία δεν είναι ενιαία ούτε πλήρως καθορισμένη.
Γι’ αυτό έχει σημασία να παρατηρεί ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας ολόκληρη τη γλώσσα του σώματος. Ένας σκύλος που κάνει zoomies από ενθουσιασμό μπορεί να έχει χαλαρό σώμα, παιχνιδιάρικη στάση και να επανέρχεται γρήγορα στη φυσιολογική του συμπεριφορά.
Αντίθετα, ένας σκύλος που φοβάται μπορεί να εμφανίζει ένταση στο σώμα, σφιγμένη ουρά, χαμηλωμένο κεφάλι ή αυτιά προς τα πίσω.
Τα zoomies δεν είναι λόγος να κυνηγάτε το ζώο
Στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν υπάρχει λόγος να προσπαθήσει ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας να σταματήσει ένα φυσιολογικό επεισόδιο zoomies. Αυτό που χρειάζεται είναι να διασφαλιστεί ότι το περιβάλλον είναι ασφαλές.
Ένα ζώο που τρέχει με μεγάλη ταχύτητα μέσα στο σπίτι μπορεί να γλιστρήσει, να πέσει από σκάλες ή να χτυπήσει πάνω σε έπιπλα. Το Cornell συστήνει ιδιαίτερη προσοχή σε σκάλες, ολισθηρά δάπεδα και εμπόδια που βρίσκονται στη διαδρομή του ζώου.
Άρα, όταν ξεκινήσει ο αγώνας ταχύτητας, το καλύτερο που μπορεί να κάνει ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας είναι να αφήσει έναν ασφαλή χώρο ελεύθερο και να αποφύγει να προσθέσει επιπλέον ένταση κυνηγώντας το ζώο.
Πότε το «zoomies» χρειάζεται έλεγχο
Η ξαφνική δραστηριότητα από μόνη της δεν αποτελεί συνήθως πρόβλημα. Αυτό που αξίζει προσοχή είναι μια σημαντική αλλαγή στο συνηθισμένο μοτίβο συμπεριφοράς.
Εάν ένα ζώο που δεν έκανε ποτέ τέτοιες εκρήξεις αρχίσει ξαφνικά να τις εμφανίζει πολύ συχνά, εάν τα επεισόδια συνοδεύονται από πόνο, φόβο ή αποπροσανατολισμό ή εάν παρατηρούνται και άλλες αλλαγές στη συμπεριφορά ή στη σωματική του κατάσταση, χρειάζεται επικοινωνία με κτηνίατρο.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να μην αποδίδεται αυτόματα κάθε παράξενη ή επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά στα zoomies. Η κτηνιατρική αξιολόγηση είναι ο ασφαλέστερος τρόπος για να αποκλειστεί κάποιο υποκείμενο πρόβλημα όταν υπάρχει σαφής αλλαγή στη συμπεριφορά.
Μερικά λεπτά χάους που συνήθως έχουν τη δική τους λογική
Τα zoomies είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πόσο διαφορετικά εκφράζουν τα ζώα τη διέγερση, την ενέργεια και την ανάγκη για δραστηριότητα.
Ο σκύλος που κάνει ξαφνικά κύκλους στο σαλόνι ή η γάτα που μετατρέπει τον διάδρομο σε πίστα ταχύτητας δεν «τρελάθηκε». Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για μια σύντομη έκρηξη φυσιολογικής δραστηριότητας.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς εκεί: δεν υπάρχει πάντα ένας λόγος που μπορούμε να δούμε από την πρώτη στιγμή. Μπορεί να είναι παιχνίδι, ενθουσιασμός, συσσωρευμένη ενέργεια ή εκτόνωση μετά από ένταση. Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι το πλαίσιο και η συνολική συμπεριφορά του ζώου.
Και όσο το κατοικίδιο παραμένει χαλαρό, υγιές και ασφαλές, ο ξαφνικός αγώνας ταχύτητας μέσα στο σπίτι είναι συνήθως περισσότερο μια χαρακτηριστική στιγμή της ζωής μαζί του παρά ένα πρόβλημα που χρειάζεται λύση.
