Την ενίσχυση της επιστημονικής έρευνας στην Ελλάδα και την προσέλκυση περισσότερων ερευνητών έθεσε ως προτεραιότητα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, κατά τη συνάντησή του την Τρίτη (20.10.2026) με την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERC), καθηγήτρια Μαρία Λέπτιν. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η αύξηση της ελληνικής συμμετοχής στα ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα, η αξιοποίηση νέων τεχνολογικών υποδομών και η δημιουργία ευνοϊκότερων συνθηκών για την επιστροφή επιστημόνων στη χώρα.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε τη σημασία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας ως διεθνούς προτύπου ανεξάρτητης επιστημονικής αξιολόγησης, με αποκλειστικό κριτήριο την αριστεία. Παράλληλα, παρουσίασε την πρόοδο που έχει καταγραφεί στην Ελλάδα από το 2019, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι, παρά τις θετικές επιδόσεις στο πρόγραμμα «Horizon Europe», η χώρα εξακολουθεί να υπολείπεται των δυνατοτήτων της ως προς τη διεκδίκηση χρηματοδοτήσεων από το ERC.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη συνάντηση, οι δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη στην Ελλάδα έχουν αυξηθεί κατά 55% από το 2019, φθάνοντας τα 3,62 δισ. ευρώ το 2024.
Την ίδια περίοδο, ο αριθμός των ερευνητών αυξήθηκε κατά 30%, φθάνοντας τους 50.900 σε ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης, ενώ οι επιχειρηματικές δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη κατέγραψαν αύξηση 84%, στοιχείο που αποτυπώνει την ενισχυμένη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στην παραγωγή νέας γνώσης.
Το στοίχημα της προσέλκυσης επιστημόνων
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη δυνατότητα της Ελλάδας να προσελκύσει και να διατηρήσει επιστημονικό προσωπικό υψηλής εξειδίκευσης, αξιοποιώντας την ανάπτυξη του εγχώριου οικοσυστήματος καινοτομίας.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Στη συζήτηση εξετάστηκαν οι προοπτικές επιστροφής Ελλήνων επιστημόνων που εργάζονται στο εξωτερικό, καθώς και οι δυνατότητες ενίσχυσης των ελληνικών πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων.
Αναφορά έγινε επίσης στις νέες ερευνητικές υποδομές που αναπτύσσονται στη χώρα, μεταξύ των οποίων ο υπερυπολογιστής «Δαίδαλος» και το εργοστάσιο τεχνητής νοημοσύνης «Pharos».
Οι συγκεκριμένες υποδομές εντάσσονται στην προσπάθεια ενίσχυσης των δυνατοτήτων της χώρας σε τομείς υψηλής τεχνολογίας, με στόχο τη δημιουργία περισσότερων ευκαιριών για ερευνητές και επιχειρήσεις.
Οι παρεμβάσεις για περισσότερες ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις
Παρά τη βελτίωση των επιδόσεων της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή έρευνα, η συμμετοχή στα προγράμματα του ERC παραμένει χαμηλότερη από τις δυνατότητες της χώρας, όπως επισημάνθηκε κατά τη συνάντηση.
Στο πλαίσιο αυτό, παρουσιάστηκε δέσμη σχεδιαζόμενων παρεμβάσεων για την ενίσχυση της παρουσίας Ελλήνων επιστημόνων στα ιδιαίτερα ανταγωνιστικά προγράμματα χρηματοδότησης.
Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν την καλύτερη προετοιμασία των υποψηφίων, την καθοδήγηση νέων ερευνητών και τη χρηματοδότηση προτάσεων που συγκεντρώνουν υψηλή επιστημονική βαθμολογία, αλλά δεν εξασφαλίζουν τελικά ευρωπαϊκούς πόρους.
Παράλληλα, εξετάζεται η βελτίωση των όρων υποδοχής επιστημόνων στα ελληνικά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, ώστε να ενισχυθεί η ελκυστικότητα της χώρας ως τόπου επιστημονικής δραστηριότητας.
Στον σχεδιασμό αυτοτελές υπουργείο Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας
Ξεχωριστή αναφορά έγινε στον σχεδιασμό για τη δημιουργία αυτοτελούς Υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας, με στόχο τον αποτελεσματικότερο συντονισμό της ερευνητικής πολιτικής.
Η σχετική πρωτοβουλία αποσκοπεί στον περιορισμό του κατακερματισμού των αρμοδιοτήτων, καθώς η έρευνα, η ανώτατη εκπαίδευση και η καινοτομία υπάγονται σήμερα σε διαφορετικά διοικητικά σχήματα.
Η προοπτική συγκρότησης ενός ενιαίου υπουργείου εντάσσεται στον ευρύτερο κυβερνητικό σχεδιασμό για τη στενότερη σύνδεση της επιστημονικής έρευνας με την πανεπιστημιακή εκπαίδευση και την παραγωγική δραστηριότητα.
Η ελληνική θέση για το μέλλον του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας
Κατά τη συνάντηση με τη Μαρία Λέπτιν, ο πρωθυπουργός επανέλαβε τη στήριξη της Ελλάδας στην ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας στο επόμενο ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Πλαίσιο.
Η ελληνική πλευρά τάσσεται υπέρ της αύξησης του προϋπολογισμού του ERC και της διασφάλισης της επιστημονικής του αυτονομίας, θεωρώντας ότι η ανεξάρτητη αξιολόγηση με κριτήριο την αριστεία αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής έρευνας.
Παράλληλα, επιδιώκεται η καθιέρωση σταθερής συνεργασίας με το ERC, με στόχο την αξιοποίηση καλών πρακτικών και τη δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέψουν σε περισσότερους επιστήμονες υψηλού επιπέδου να επιλέξουν την Ελλάδα για την ερευνητική τους δραστηριότητα.
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, η επένδυση στην έρευνα και την καινοτομία συνδέεται τόσο με τη δημιουργία νέων ευκαιριών για τη νέα γενιά όσο και με την αντιμετώπιση διεθνών προκλήσεων, όπως η κλιματική αλλαγή και η υπεύθυνη αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης.
Στη συνάντηση συμμετείχαν επίσης ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος και ο υφυπουργός Ανάπτυξης, αρμόδιος για θέματα έρευνας και καινοτομίας, Σταύρος Καλαφάτης.
