Πριν από μία εβδομάδα (3.2.2026) στα Οικονοκλαστικά με τίτλο «Η ομάδα των έξι θα κάνει την εμφάνισή της στις 12 Φεβρουαρίου – ποια η θέση της Αθήνας» είχαμε επισημάνει ότι στην επικείμενη Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε. θα έχουμε πιθανότατα την «επίσημη» εμφάνιση αυτού που σιγοβράζει εδώ και καιρό : την σαφή επανεμφάνιση της απειλής της προοπτικής μιας Ευρώπης των «δύο ταχυτήτων».

Τα δημοσιεύματα στον διεθνή τύπο το τελευταίο 24ωρο ενόψει της άτυπης Συνόδου Κορυφής στο Βέλγιο, επιβεβαιώνουν ότι πράγματι η συζήτηση στις «κορυφές» της ΕΕ έχει πάρει φωτιά για το ότι η ΕΕ δεν είναι και τόσο φανατική για το πρώτο «Ε» (Ενωμένη) και ήδη οι έξι ισχυρότερες οικονομίες της ΕΕ ομαδοποιούνται για αλλαγές στο status quo λήψης των αποφάσεων.

Με απλά λόγια η ΕΕ των δύο ταχυτήτων επανεμφανίζεται μετά από καιρό σαν η απειλή μετάλλαξης της ΕΕ σε κάτι που θα διαχωρίσει τις χώρες μέλη και τους πολίτες τους σε πρώτης και δεύτερης κατηγορίας.

Η κατάσταση στην ΕΕ μοιάζει σαν μέσα της να αναβιώνει μία παλιά «απειλή» την οποία είχε αποφύγει για δεκαετίες.

Η αλήθεια είναι «λίγο» διαφορετική.

Η Ευρώπη των «δύο ταχυτήτων» ήταν πάντα παρούσα στην ΕΕ Αφ’ ενός το καθεστώς της ειδικής πλειοψηφίας εδώ και καιρό έχει επιτρέψει να παρακάμπτονται διακριτικά με ξεκάθαρους οικονομικούς εκβιασμούς (με τους κοινοτικούς πόρους) τα ανεπιθύμητα «βέτο». Και αφ’ ετέρου ας μη ξεχνάμε η ΟΝΕ είναι η ολοκληρωμένη απόδειξη της ΕΕ των δύο ταχυτήτων καθώς σ’ αυτήν συνυπάρχουν χώρες με διαφορετικό νόμισμα… Το ίδιο έχει συμβεί και με την «ξεχασμένη» Συνθήκη Σένγκεν κλπ.

Εκεί όμως που οι «δύο ταχύτητες» έδειξαν τα δόντια τους φάνηκε στην κρίση του χρέους, στην οποία η Ελλάδα «σφάχτηκε κυριολεκτικά στο… γόνατο» από την συμφωνία των ισχυρών της Ευρωζώνης για να διασωθούν οι τράπεζες που απειλούνταν με αφανισμό καθώς είχαν βυθιστεί από την κρίση χρέους του 2008. Στην περίπτωση μάλιστα αυτή διαπιστώθηκαν όχι δύο, αλλά τρείς και τέσσερις ταχύτητες, αν αναλογιστούμε τις διαφορές «στάσης» που είχαν οι ισχυροί της Ευρωζώνης απέναντι στην Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιρλανδία, κ.λ.π. ανάλογα με το ποιος κινδύνευε από ποιόν…

Το ερώτημα κατά συνέπεια είναι τότε «γιατί αναβιώνει σήμερα η απειλή για δύο ταχύτητες», σε σημείο μάλιστα που να καλείται να συμμετάσχει στην «συζήτηση» αυτή, ο Μάριο Ντράγκι και ο κ. Λέτα, που είχαν παρουσιάσει την περιβόητη μελέτη για την επανεκκίνηση της ανταγωνιστικότητας της Ε.Ε., στην αυριανή Σύνοδο;

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό απαιτεί να «δούμε» από όλες τις πλευρές ότι η Ενωμένη Ευρώπη έγινε δυνατό να συγκροτηθεί και να υπάρξει, σε ένα εντελώς διαφορετικό οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον.

Συγκροτήθηκε σε ένα περιβάλλον στο οποίο η σχέση Ευρωζώνης – ΗΠΑ σε συνθήκες «παγκοσμιοποίησης» ήταν σχεδόν χωρίς προβλήματα, ένα περιβάλλον στο οποίο η Ε.Ε. είχε μόλις «απαλλαγεί από τον κίνδυνο εξ ανατολών» (είχε καταρρεύσει η ΕΣΣΔ) ανοίγοντας προοπτικές επέκτασης χωρίς προηγούμενο όπως και έγινε (στην Ανατολική Ευρώπη), διέθετε την φθηνότερη και χωρίς όρια ενεργειακή τροφοδοσία για την οικονομία της από την Ρωσία, παρήγαγε τα βιομηχανικά προϊόντα της στην φθηνότερη αγορά εργασίας (στην Κίνα) ενώ παράλληλα απολάμβανε ένα τεράστιο κύμα φθηνής εργασίας από τους μετανάστες της Ανατολικής Ευρώπης, είχε άφθονες εισαγωγές πρώτων υλών και προϊόντων χαμηλής προστιθέμενης αξίας από την Κίνα, διατηρώντας έτσι τον πληθωρισμό της πολύ χαμηλά.

Κυρίως όμως, πέραν όλων αυτών, διέθετε μία αγορά, την μεγαλύτερη του πλανήτη, τις ΗΠΑ, έτοιμη να υποδεχθεί και να απορροφήσει τα προϊόντα της χωρίς κανένα όριο τιμής.

Μέσα στο περιβάλλον αυτό η εισαγωγή και κυκλοφορία του Ευρώ ήταν κάτι που ήρθε με τον πλέον ιδανικό τρόπο για ένα σύνολο χωρών που παρ’ όλα αυτά διαφυλάσσουν μέχρι και σήμερα την δημοσιονομική τους διαφορετικότητα και σχετική αυτονομία. Ήταν και παραμένει αυτό ένα από τα μεγαλύτερα νομισματικά παράδοξα της οικονομικής ιστορίας που εξηγείται όμως μόνο χάρη στο ιδιαίτερο και ιστορικά το πλέον ευνοϊκό εξωτερικό περιβάλλον που προαναφέραμε…

Μέσα σ’ αυτό το εξωτερικό περιβάλλον λοιπόν έγινε δυνατή η συγκρότηση αυτού που αποκαλούμε (χωρίς να είναι) Ενωμένη Ευρώπη.

Σήμερα αυτό το περιβάλλον έχει ανατραπεί. Έχει ανατραπεί σε όλα τα βασικά δεδομένα του, αυτά δηλαδή που επέτρεπαν την συντήρηση έστω και με προβλήματα της ΕΕ και του Ευρώ.

Και ακριβώς αυτή η ανατροπή είναι που απειλεί να «διαλύσει» κυριολεκτικά και να κατακερματίσει την εσωτερική συνοχή μεταξύ των χωρών μελών της, σαν αυτό που ήταν η ΕΕ.

Για να το πούμε λίγο διαφορετικά, αν θέλουμε να «δούμε» την αλήθεια, αυτό που συμβαίνει πίσω από την ονομαστική επανεμφάνιση της «απειλής των δύο ταχυτήτων» στην Ε.Ε., είναι το ακριβώς αντίθετο. Είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια να βρεθεί ένας συνεκτικός ισχυρός λόγος που θα συγκρατήσει -έστω και μέσα από άλλα οικονομικά ή γεωπολιτικά σχήματα- την ΕΕ από τον κατακερματισμό των εθνικών συμφερόντων, σε ένα απολύτως διαφορετικό ζωτικό «περιβάλλον», όπου το κύριο «μότο» κάθε μέρα και περισσότερο, είναι το «ο σώζων εαυτόν σωθήτω».

Και σ’ αυτό το ερώτημα η απάντηση για την Αθήνα αύριο στο Βέλγιο δεν είναι ούτε προφανής, ούτε εύκολη…