Ο ESM είναι το διευρωπαϊκό – όχι ευρωπαϊκό – Ταμείο στο οποίο η Ελλάδα χρωστάει κάτι περισσότερο από ένα ολόκληρο ΑΕΠ, που σύμφωνα με τα “χαρτιά” πρόκειται να αποπληρωθεί σε δόσεις μέχρι το 2070. Αυτά είναι τα δάνεια μέσα από τα οποία έγινε η πλήρης αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους μετά το χρεοστάσιο και τα τρία μνημόνια.
Πρόκειται για ένα χρηματοδοτικό Ταμείο στο οποίο μέτοχοι είναι οι χώρες της Ευρωζώνης και το οποίο έχει φτιαχτεί με αφορμή την κρίση του χρέους για να «βοηθάει» τις χώρες μέλη του ευρώ…
Αυτό λοιπόν το Ταμείο που είναι ο μεγαλύτερος δανειστής κρατών στην Ευρωζώνη – με μεγαλύτερο «πελάτη» την Ελλάδα – έχει έδρα στο Λουξεμβούργο και δημοσιεύει τις εκτιμήσεις του για την κατάσταση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Εκτιμήσεις που οφείλουν να λάβουν σοβαρά υπόψη οι χώρες μέλη της Ευρωζώνης και ειδικά όσοι… χρωστάνε τον ESM.
Η αξιοπιστία του μπορεί να πει κανείς ότι είναι απαλλαγμένη από πολιτικές επιρροές γιατί αυτό που κυριαρχεί στην ανάλυσή του είναι η ακριβής πρόβλεψη για την διασφάλιση των αποθεματικών και των κεφαλαίων του έναντι όλων των χωρών μελών που το έχουν χρηματοδοτήσει και είναι οι μέτοχοί του.
Η πρόσφατη έκδοση λοιπόν αυτού του report, “The Euro Area Stability Watch” του ESM, καταλήγει σε επισημάνσεις που δεν μπορεί να τις αγνοήσει κανείς. Η βασική επισήμανση, είναι ότι η ευρωζώνη είναι πλέον περισσότερο εκτεθειμένη σε «εξωτερικούς χρηματοπιστωτικούς» και «γεωπολιτικούς κινδύνους».
Βέβαια δεν παραλείπει να υπενθυμίσει ότι η οικονομία της Ευρωζώνης λόγω των θεσμικών και οικονομικών παρεμβάσεων μετά τις τελευταίες κρίσεις «έχει ενισχύσει την ανθεκτικότητά της».
Αλλά, όπως παραδέχεται, παρ’ όλα αυτά είναι σήμερα περισσότερο… εκτιθέμενη.
Η βασική ανησυχία του report αφορά τον συνδυασμό δύο διεθνών «σοκ» που θα μπορούσαν να προκαλέσουν απότομη επιδείνωση των οικονομικών προοπτικών.
Ο σημαντικότερος κίνδυνος που επισημαίνεται είναι μια αιφνίδια «διόρθωση» στις αγορές των ΗΠΑ. Γιατί; Γιατί όπως η έκθεση τονίζει η ευρωζώνη έχει αυξήσει σημαντικά την έκθεσή της σε αμερικανικά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού. Στο τέλος του 2025, σχεδόν το ήμισυ των διεθνών χαρτοφυλακιακών επενδύσεων της περιοχής της Ευρωζώνης συνδεόταν με τις ΗΠΑ. Ο λόγος είναι ότι τα ευρωπαϊκά επενδυτικά κεφάλαια «τρέχουν» στην Γουωλ Στρητ για μεγαλύτερα κέρδη αλλά εκεί το σοβαρό ενδεχόμενο μιας ανατιμολόγηση των αμερικανικών μετοχών ή ομολόγων, δηλαδή ενός «κραχ» (λόγω δημοσιονομικών ανησυχιών/χρέους, πολιτικής αβεβαιότητας ή αναθεώρησης των προσδοκιών για τις αποδόσεις των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη) θα μπορούσε να προκαλέσει πολύ μεγάλες απώλειες στους Ευρωπαίους επενδυτές και να περιορίσει τη χρηματοδότηση ακόμα περισσότερο της ευρω-οικονομίας.
Δεύτερος κρίσιμος κίνδυνος είναι μια νέα ενεργειακή κρίση που θα προέκυπτε από κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή (ακόμα και μετά την εκεχειρία Ιράν – ΗΠΑ), ιδιαίτερα εάν επηρεαζόταν η λειτουργία των θαλάσσιων οδών μεταφοράς πετρελαίου, όπως τα Στενά του Ορμούζ. Ένα τέτοιο σοκ θα ενίσχυε τον πληθωρισμό, θα επιβάρυνε το κόστος παραγωγής και θα μείωνε την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.
Στο σημείο αυτό αξίζει τον κόπο να επισημάνουμε ότι το μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) Isabel Schnabel, είπε ακριβώς τα ίδια εξηγώντας μάλιστα ότι ακόμα και η εκεχειρία δεν έχει διορθώσει το πρόβλημα για την Ευρώπη. Γιατί η ειρηνευτική συμφωνία εξακολουθεί να είναι εύθραυστη και γιατί οι αγορές συνεχίζουν να δείχνουν “υψηλότερες τιμές πετρελαίου σε μακροπρόθεσμους ορίζοντες”, με τις τιμές του φυσικού αερίου να εξακολουθούν να είναι περίπου 40% υψηλότερες από ό,τι πριν από τον πόλεμο.
Ακόμα περισσότερο η Schnabel προειδοποίησε για τους κινδύνους που εξακολουθούν να ελλοχεύουν, συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης «αναπλήρωσης ενέργειας και αποθεμάτων», της ισχυρής δυναμικής του δομικού πληθωρισμού και των νέων κραδασμών όπως το κύμα καύσωνα της Ευρώπης και «η έκρηξη των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη».
Η έκθεση του ESM (όπως και η Schnabel, δηλαδή η ΕΚΤ), δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον συνδυασμό των παραπάνω κινδύνων.
Σε αυτό το δυσμενές σενάριο, η ευρωζώνη θα έχει μπροστά της μία περίοδο ύφεσης, με πτώση των χρηματιστηριακών αγορών, αυστηρότερες χρηματοδοτικές συνθήκες, δηλαδή το αντίθετο από αυτό που χρειάζεται και σημαντική επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας. Παράλληλα, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να αναζωπυρωθεί, δημιουργώντας δύσκολα διλήμματα για τη νομισματική πολιτική μέσα σε ένα περιβάλλον στασιμοπληθωρισμού.
Επιπλέον όμως ο ESM επισημαίνει και ένα άλλο κίνδυνο για τον οποίο έχουμε μιλήσει αρκετές φορές πρόσφατα από τα Οικονοκλαστικά τον κίνδυνο του private credit. H ραγδαία ανάπτυξη της αγοράς ιδιωτικής χρηματοδότησης (private credit) αποτελεί κατά τον ESM νέα πηγή «συστημικού κινδύνου». Η περιορισμένη διαφάνεια και η αυξανόμενη διασύνδεση αυτής της αγοράς με το ευρύτερο χρηματοπιστωτικό και τραπεζικό σύστημα «ενδέχεται» να ενισχύσουν όπως αναφέρει ακόμα περισσότερο την μετάδοση κραδασμών σε περίπτωση αναταραχής.
Συνολικά, το μήνυμα της έκθεσης είναι ότι, παρά τη βελτιωμένη «ανθεκτικότητα» του τραπεζικού συστήματος και του θεσμικού πλαισίου της ευρωζώνης σε σχέση με προηγούμενες κρίσεις, η ακραία διευρυμένη εξάρτηση από τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές και οι γεωπολιτικές εξελίξεις διαμορφώνουν ένα περιβάλλον εξαιρετικά επικίνδυνο για την οικονομία της επόμενης ημέρας…
