Ραγδαίες είναι οι πολιτικές εξελίξεις στην Ισπανία, καθώς ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ ανακοίνωσε την προκήρυξη πρόωρων εκλογών για τις 29 Νοεμβρίου, μετατρέποντας την πολιτική αντιπαράθεση γύρω από τη στεγαστική κρίση σε μια ευρύτερη εκλογική αναμέτρηση.
Η στεγαστική κρίση, που αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα για τους Ισπανούς, πήρε νέα πολιτική διάσταση μετά την έξωση από το σπίτι της στη Μαδρίτη της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ, η οποία ζούσε εκεί επί επτά δεκαετίες. Η υπόθεση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, μεγάλες διαδηλώσεις και νέα κινητοποίηση του κινήματος για τη στέγαση στην ισπανική πρωτεύουσα και σε άλλες πόλεις.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Η Ισπανία αποτελεί, σε πολιτικό επίπεδο, ένα ιδιότυπο παράδοξο. Η οικονομία της αναπτύσσεται ταχύτερα από εκείνη αρκετών μεγάλων ευρωπαϊκών οικονομιών, ενώ οι κυβερνήσεις του Σάντσεθ μπορούν να επικαλεστούν έναν σημαντικό προοδευτικό απολογισμό, από την πράσινη μετάβαση και την ενίσχυση των κοινωνικών πολιτικών έως τα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, την αναπτυξιακή βοήθεια και τη νομιμοποίηση μεταναστών.
Πολλές από αυτές τις πολιτικές έχουν βρεθεί στο στόχαστρο της Δεξιάς. Ωστόσο, ήταν τελικά ένα ζήτημα στο οποίο η Αριστερά θεωρητικά διέθετε πολιτικό πλεονέκτημα – η στέγαση – εκείνο που έφερε την κυβέρνηση αντιμέτωπη με μια κρίσιμη κοινοβουλευτική ήττα και οδήγησε τον Σάντσεθ στην απόφαση να προσφύγει πρόωρα στις κάλπες.
Η στεγαστική κρίση στο επίκεντρο
Η Ισπανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις εντονότερες κρίσεις προσιτής στέγασης στην Ευρώπη. Η έξωση της Αμπασκάλ λειτούργησε ως καταλύτης, προκαλώντας μεγάλες διαδηλώσεις και αναζωπυρώνοντας τις κινητοποιήσεις για το δικαίωμα στη στέγαση.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Η κυβέρνηση επιχείρησε να απαντήσει με δύο έκτακτα διατάγματα, τα οποία προέβλεπαν αυξημένη προστασία για τους ενοικιαστές και μέτρα για τη ρύθμιση της αγοράς ενοικίων.
Τα μέτρα, ωστόσο, δεν κατάφεραν να περάσουν από το Κοινοβούλιο. Η απόρριψή τους ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη βασική αδυναμία της κυβέρνησης Σάντσεθ από τις εκλογές του 2023: την απουσία σταθερής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Το καταλανικό κόμμα υπέρ της ανεξαρτησίας Junts, που τοποθετείται στην κεντροδεξιά, συντάχθηκε με το Λαϊκό Κόμμα (PP) και το Vox και καταψήφισε τα μέτρα.
Ο Σάντσεθ μετατρέπει την κοινοβουλευτική ήττα σε εκλογική αναμέτρηση
Ο Ισπανός πρωθυπουργός επέλεξε να μετατρέψει την κοινοβουλευτική ήττα σε εκλογική μάχη, προκηρύσσοντας πρόωρες εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου.
Το επιχείρημά του είναι σαφές: εάν η κυβέρνηση δεν μπορεί να εξασφαλίσει στο Κοινοβούλιο τις απαραίτητες ψήφους για να αντιμετωπίσει τη στεγαστική κρίση, τότε οι πολίτες θα κληθούν να της δώσουν ισχυρότερη εντολή στις κάλπες.
Η αφετηρία, πάντως, είναι δύσκολη για την Αριστερά. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δίνουν προβάδισμα στο Λαϊκό Κόμμα (PP) έναντι του PSOE (Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα), ενώ καταγράφουν σημαντική ενίσχυση του ακροδεξιού Vox. Ένα πιθανό μετεκλογικό κυβερνητικό σχήμα PP–Vox αποτελεί, ως εκ τούτου, ένα από τα βασικά ενδεχόμενα που βρίσκονται στο επίκεντρο της προεκλογικής συζήτησης. Η τελική σύνθεση, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από το εκλογικό αποτέλεσμα και τις διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν.
Ο Σάντσεθ, πάντως, έχει βρεθεί ξανά αντιμέτωπος με μια δύσκολη εκλογική εξίσωση. Και το 2023 το PP προηγούνταν στις δημοσκοπήσεις, όμως ο Ισπανός πρωθυπουργός κατάφερε να διατηρήσει την πολιτική του θέση και στη συνέχεια να συγκροτήσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία, παραμένοντας στην πρωθυπουργία.
Ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης βρίσκεται στα αριστερά των Σοσιαλιστών του PSOE.
Ο πολιτικός χώρος που κάποτε εκπροσωπούσε το Podemos παραμένει κατακερματισμένος. Αρκετά κόμματα προετοιμάζονται να συμμετάσχουν στις εκλογές μέσα από μια νέα πλατφόρμα Frente Amplio, ενώ το Podemos παραμένει εκτός του εγχειρήματος.
Το κατά πόσο η ισπανική Αριστερά θα καταφέρει να ανασυνταχθεί εγκαίρως και να παρουσιάσει ένα συνεκτικό πολιτικό μέτωπο μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα στην εκλογική μάχη.
Ήρθε το τέλος των «αριστερόστροφων» κυβερνήσεων;
Ο Σάντσεθ έχει ξεχωρίσει διεθνώς για τη σθεναρή στάση του σε προοδευτικά ζητήματα, από την αναγνώριση παλαιστινιακού κράτους έως την υπεράσπιση των πολυμερών θεσμών και την αντιμετώπιση των «τεχνολογικών ολιγαρχών».
Ωστόσο, σειρά σκανδάλων έχει αποδυναμώσει τη θέση του στο εσωτερικό. Σε δίκη για διαφθορά παραπέμπεται η σύζυγός του, ενώ καταδικάστηκε για διοικητική παράβαση ο αδελφός του με αποκλεισμό από κάθε δημόσιο λειτούργημα.
Η απόφαση να προσφύγει τώρα στις κάλπες ενέχει κινδύνους, καθώς το Σοσιαλιστικό Κόμμα βρίσκεται σε μειονεκτική θέση έναντι των αντιπάλων του στις δημοσκοπήσεις. Παρόλα αυτά, έχει ενισχυθεί πολιτικά από τις προτάσεις για την αντιμετώπιση της διογκούμενης στεγαστικής κρίσης, οι οποίες έγιναν θετικά δεκτές, αλλά καταψηφίστηκαν από βουλευτές της Δεξιάς.
Μια εκλογική ήττα θα σήμαινε το τέλος μίας από τις τελευταίες αριστερόστροφες κυβερνήσεις στην Ευρώπη, σε μια περίοδο κατά την οποία η άκρα Δεξιά καταγράφει πρωτοφανή άνοδο, ενώ ολοένα και περισσότεροι Ευρωπαίοι ψηφοφόροι απομακρύνονται από τον χώρο του Κέντρου.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το πιθανότερο σενάριο στην Ισπανία είναι ένας συνασπισμός υπό το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα, με τη στήριξη του Vox.
Γεγονός που θα έφερνε ένα ακροδεξιό κόμμα στην κυβέρνηση για πρώτη φορά μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας και τον θάνατο του δικτάτορα, Φρανθίσκο Φράνκο.
Ωστόσο, ο Σάντσεθ, έμπειρος πολιτικός με ιδιαίτερη ικανότητα στους πολιτικούς ελιγμούς, έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι μπορεί να αιφνιδιάσει όσους τον θεωρούν πολιτικά τελειωμένο.
Παρότι δεν έχει εξασφαλίσει ποτέ αρκετές ψήφους για να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση, έχει καταφέρει να συγκροτήσει σειρά εύθραυστων και, εκ πρώτης όψεως, απίθανων συμμαχιών, στις οποίες συμμετείχαν πολιτικές δυνάμεις από τη ριζοσπαστική Αριστερά έως τη δεξιά των αυτονομιστών.
Παρέμεινε έτσι στην εξουσία για τρεις διαδοχικές θητείες, συνολικής διάρκειας οκτώ ετών.
Ωστόσο, η πολυδιάσπαση μεταξύ των κοινοβουλευτικών εταίρων του έχει ως αποτέλεσμα η κυβέρνηση να έχει περιορισμένο νομοθετικό έργο να επιδείξει κατά την τρίτη θητεία της. Είναι χαρακτηριστικό ότι δεν έχει καταφέρει να εγκρίνει προϋπολογισμό από το 2023. Κάτι πάντως που δεν φαίνεται να είχε επιπτώσεις στην ισπανική οικονομία, η οποία εξακολουθεί να καταγράφει μία από τις καλύτερες επιδόσεις.
«Δεν θα έχει καλύτερη ευκαιρία»
«Είναι λογικό να προκηρύξει τώρα εκλογές. Δεν θα υπάρξει ευνοϊκότερο σενάριο. Είναι ριψοκίνδυνο και μπορεί να χάσει την κυβέρνηση, αλλά παρόλα αυτά δεν νομίζω ότι θα έχει καλύτερη ευκαιρία», σχολίασε ο πολιτικός αναλυτής Εντουάρντο Μπαγιόν.
Πρόσφατα, η άρνησή του να αποδεχθεί τις υπό την ηγεσία των ΗΠΑ πιέσεις για αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ και η ταυτόχρονη στροφή του προς την Κίνα, προκάλεσε την αντίδραση του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, καθώς και Ευρωπαίων ηγετών, οι οποίοι εξέφρασαν ανησυχίες ότι η ευρωπαϊκή αγορά θα πλημμυρίσει με κινεζικά προϊόντα.
Ο Πέδρο Σάντσεθ έχει αποδείξει στο παρελθόν ότι μπορεί να διαχειρίζεται δύσκολες πολιτικές συγκυρίες και να ανατρέπει τα δεδομένα. Αυτή τη φορά, όμως, η αναμέτρηση της 29ης Νοεμβρίου ανοίγει ένα νέο και ιδιαίτερα κρίσιμο κεφάλαιο για την ισπανική πολιτική σκηνή.
