Δέκα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα (23.06.2026) από το δημοψήφισμα για το Brexit που άλλαξε την πορεία της Βρετανίας και της Ευρώπης. Στις 23 Ιουνίου 2016, το Ηνωμένο Βασίλειο ψήφισε υπέρ της εξόδου του από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ανοίγοντας ένα νέο και αβέβαιο κεφάλαιο στην ιστορία του.
Για τον Πίτερ Γουάιλντινγκ, όμως, η επέτειος του Brexit έχει μια ιδιαίτερη διάσταση. Είναι ο άνθρωπος που επινόησε τον όρο «Brexit» (συνδυασμό του “Britain” και του “exit”) μια λέξη που έμελλε να γίνει παγκόσμιο πολιτικό σύμβολο, παρότι ο ίδιος δεν πίστευε ποτέ ότι θα γινόταν πραγματικότητα. «Είναι γλυκόπικρο», παραδέχεται σήμερα. «Είναι ωραίο να σε θυμούνται για κάτι, αλλά με θυμούνται για το εντελώς λάθος πράγμα».
Το μεγαλύτερο ίσως αποτύπωμα του Brexit δεν βρίσκεται τόσο στην οικονομία όσο στην πολιτική. Πριν από το δημοψήφισμα, η Βρετανία θεωρούνταν πρότυπο πολιτικής σταθερότητας. Από το 2016 μέχρι σήμερα έχουν περάσει από την Ντάουνινγκ Στριτ έξι πρωθυπουργοί: ο Ντέιβιντ Κάμερον, η Τερέζα Μέι, ο Μπόρις Τζόνσον, η Λιζ Τρας, ο Ρίσι Σούνακ και ο Κιρ Στάρμερ. Η παραίτηση του τελευταίου ανοίγει τον δρόμο για τον 7ο πρωθυπουργό μέσα σε 10 χρόνια.
Και ίσως αυτό να είναι η πιο χαρακτηριστική κληρονομιά του Brexit: μια χώρα που ψήφισε για να ανακτήσει τον έλεγχο, αλλά βρέθηκε να ζει δέκα χρόνια πολιτικής αβεβαιότητας.
Η νύχτα που άλλαξε τη Βρετανία
Ο 61χρονος σήμερα πολιτικός αναλυτής και νομικός θυμάται με κάθε λεπτομέρεια τη νύχτα του δημοψηφίσματος.
Είχε ψηφίσει το πρωί στο Λονδίνο και επέστρεψε στις Βρυξέλλες, όπου ζούσε τότε, για να παρακολουθήσει τα αποτελέσματα μαζί με άλλους Βρετανούς που υποστήριζαν την παραμονή στην ΕΕ. «Ήταν σχεδόν βιβλική στιγμή», θυμάται.
«Οι ουρανοί άνοιξαν και ξέσπασε μια καταρρακτώδης καταιγίδα. Ήταν σαν σκηνή από τον Σαίξπηρ, κάτι ανάμεσα σε τραγωδία και Μάκβεθ».
Αρχικά καθησυχάστηκε όταν ο Νάιτζελ Φάρατζ δήλωσε πως πίστευε ότι το στρατόπεδο της εξόδου είχε χάσει. Όσο όμως περνούσαν οι ώρες και ανακοινώνονταν τα αποτελέσματα, το αίσθημα αισιοδοξίας μετατράπηκε σε φόβο.
«Υπήρχε μια τρομερή αίσθηση επερχόμενης καταστροφής», λέει στους Brussels Times. «Έφυγα από το μπαρ γύρω στις τέσσερις το πρωί και δεν κοιμήθηκα για 36 ώρες. Όλα έμοιαζαν σουρεαλιστικά».
Πώς γεννήθηκε η λέξη «Brexit»
Η ιστορία ξεκινά τέσσερα χρόνια πριν από το δημοψήφισμα.
Τον Μάιο του 2012, ο Γουάιλντινγκ έγραψε ένα άρθρο για τον ευρωπαϊκό ιστότοπο Euractiv σχετικά με τη θέση της Βρετανίας στην Ευρώπη. Εκείνη την περίοδο κυριαρχούσε στις συζητήσεις η ελληνική κρίση χρέους και ο όρος «Grexit», που περιέγραφε το ενδεχόμενο εξόδου της Ελλάδας από την Ευρωζώνη.
Στην τελευταία παράγραφο του άρθρου του, ο Γουάιλντινγκ προειδοποιούσε ότι αν η Βρετανία δεν αναλάμβανε ηγετικό ρόλο στην Ευρώπη, ίσως το «Grexit» ακολουθούνταν από μια άλλη θλιβερή λέξη: «Brexit». Το άρθρο δημοσιεύθηκε και εκείνος το ξέχασε σχεδόν αμέσως.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, δέχθηκε ένα τηλεφώνημα από το Oxford English Dictionary. Τον ενημέρωσαν ότι η «λέξη της χρονιάς» για το Λεξικό της Οξφόρδης εκείνο το έτος ήταν το Brexit – μια λέξη που ο Γουάιλντινγκ είχε επινοήσει, κάπως επιπόλαια, χρόνια νωρίτερα, χωρίς να γνωρίζει ότι θα άλλαζε τη βρετανική ιστορία.
Αναλογιζόμενος τα γεγονότα που οδήγησαν στο δημοψήφισμα, ο Γουάιλντινγκ θεωρεί ότι το Brexit προέκυψε από μια «τέλεια καταιγίδα» πολιτικών λαθών και συγκυριών.
«Υπήρχαν τα πάντα», λέει. «Μια έξυπνη και εύηχη λέξη για την εκστρατεία,ένας υπερβολικά σίγουρος για τον εαυτό του πρωθυπουργός, ένας εχθρικός Τύπος, μια καμπάνια υπέρ της παραμονής που δεν αντιλήφθηκε τι συνέβαινε και μια αντιπολίτευση εξίσου ευρωσκεπτικιστική με τους Συντηρητικούς».
Κατά τη δική του εκτίμηση, ο Ντέιβιντ Κάμερον υποτίμησε τη δύναμη των συναισθημάτων και πίστεψε ότι τα οικονομικά επιχειρήματα αρκούσαν για να κερδίσει το δημοψήφισμα. Ο ίδιος είχε προειδοποιήσει τον τότε πρωθυπουργό ήδη από το 2013.
Έρευνες κοινής γνώμης έδειχναν ότι το 65% των Βρετανών ήθελε η χώρα να ηγείται στην Ευρώπη, αλλά ταυτόχρονα το 60% πίστευε πως η Βρετανία ήταν «χαμένη» και όχι πρωταγωνίστρια εντός της ΕΕ.
«Οι Βρετανοί ήθελαν να είναι σπουδαίοι, αλλά ένιωθαν ότι περιβάλλονταν από εχθρούς», εξηγεί.
Τα τέσσερα λάθη του Ντέιβιντ Κάμερον
Ο Γουάιλντινγκ υποστηρίζει ότι ο Κάμερον έκανε τέσσερις κρίσιμες παραχωρήσεις στους ευρωσκεπτικιστές του κόμματός του.
Πρώτον, δεν επέτρεψε τη συμμετοχή στο δημοψήφισμα Βρετανών που ζούσαν στο εξωτερικό για περισσότερα από 15 χρόνια.
Δεύτερον, απέκλεισε τους 16χρονους και 17χρονους ψηφοφόρους.
Τρίτον, δεν προέβλεψε αυξημένο όριο έγκρισης, παρά το γεγονός ότι επρόκειτο για μια ιστορική συνταγματική απόφαση.
Τέταρτον, η διατύπωση του ερωτήματος «Παραμονή ή Αποχώρηση» θεωρεί ότι άφηνε περισσότερο χώρο για ερμηνείες από ένα σαφές «Ναι ή Όχι».
«Του ζήτησαν και τα τέσσερα οι ευρωσκεπτικιστές και τα αποδέχθηκε όλα. Ήταν σαν να περνούσε μόνος του τέσσερις θηλιές στον λαιμό του», σχολιάζει.
Η Βρετανία αλλάζει γνώμη
Δέκα χρόνια μετά, ο Γουάιλντινγκ βλέπει το πολιτικό κλίμα να μεταβάλλεται αισθητά.
Σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις, η πλειονότητα των Βρετανών πιστεύει πλέον ότι το Brexit είχε αρνητικές συνέπειες για τη χώρα, επηρεάζοντας το κόστος ζωής, την οικονομία, το εμπόριο και τις ευκαιρίες των νέων.
Παράλληλα, αυξάνεται σταθερά το ποσοστό όσων θα υποστήριζαν την επανένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε ένα νέο δημοψήφισμα.
«Η δημοκρατία έχει το δικαίωμα να αλλάζει γνώμη», τονίζει. «Αυτό είναι η ουσία της δημοκρατίας».
Σημειώνει επίσης ότι εκατομμύρια νέοι πολίτες που δεν είχαν δικαίωμα ψήφου το 2016 μπορούν σήμερα να συμμετάσχουν σε οποιαδήποτε μελλοντική απόφαση, ενώ εκατομμύρια ψηφοφόροι της εποχής εκείνης δεν βρίσκονται πλέον στη ζωή.
Στο νέο του βιβλίο, Brexit at 10: The Reckoning, ο Γουάιλντινγκ εξετάζει τι κέρδισε και τι έχασε η χώρα μετά την έξοδο από την ΕΕ.
Πιστεύει ότι το Brexit απέτυχε να μετατρέψει τη Βρετανία σε ισχυρότερη παγκόσμια δύναμη και ότι η αποχώρηση αποδυνάμωσε τόσο το Ηνωμένο Βασίλειο όσο και την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση.
«Δεν ωφέλησε κανέναν», υποστηρίζει. «Η Βρετανία απέκτησε κυριαρχία, αλλά δεν διέθετε τον μηχανισμό για να επωφεληθεί από αυτήν».
Σήμερα, παρά τις δεκαετίες που αφιέρωσε στην υπεράσπιση της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας του, γνωρίζει ότι το όνομά του θα παραμένει συνδεδεμένο με μία μόνο λέξη.
Μια λέξη που ο ίδιος επινόησε κάπως επιπόλαια, αλλά η οποία κατέληξε να συμβολίζει, όπως πιστεύει, τη μεγαλύτερη πολιτική και οικονομική οπισθοδρόμηση της σύγχρονης Βρετανίας.
«Έχω γίνει πλέον ερώτηση σε τηλεπαιχνίδι γνώσεων», λέει γελώντας. «Ποιος επινόησε τη λέξη Brexit; Ο Μπόρις Τζόνσον, ο Νάιτζελ Φάρατζ ή ένας άγνωστος αποτυχημένος πολιτικός και δικηγόρος που λέγεται Πίτερ Γουάιλντινγκ;»
