Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σήμερα (11.11.2026) την πρότασή της για ένα νόμο περί ψηφιακής δικαιοσύνης με στόχο να διασφαλιστεί ότι οι καταναλωτές στην ΕΕ απολαμβάνουν το ίδιο υψηλό επίπεδο προστασίας στο διαδίκτυο, όπως και εκτός αυτού.
Πρόκειται για επικαιροποίηση των κανόνων της ΕΕ για την προστασία των καταναλωτών, παρέχοντας στην Επιτροπήισχυρότερες εξουσίες για την απευθείας διεξαγωγή ερευνών και την επιβολή προστίμων σε μεγάλες υποθέσεις εξαπάτησης, οι οποίες έχουν σημαντικό αντίκτυπο στους καταναλωτές σε ολόκληρη την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Η ραγδαία ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου και των ψηφιακών αγορών έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούμε τις αγορές μας, καθιστώντας ευκολότερη από ποτέ την πρόσβαση των καταναλωτών σε αγαθά και υπηρεσίες.
Εξοικονόμηση έως και 13,7 δισ. ευρώ ετησίως
Οι πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποσκοπούν στην ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών και στο να δημιουργήσουν ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων.
Είναι γεγονός ότι οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στο διαδίκτυο, όπως οι χειραγωγικές τακτικές μάρκετινγκ ή οι κρυφές χρεώσεις, υπονομεύουν τη δυνατότητα των καταναλωτών να προβαίνουν σε ελεύθερες και τεκμηριωμένες επιλογές.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Σύμφωνα με την ΕΕ, οι προτάσεις αυτές:
- θα της δώσουν τη δυνατότητα να αντιμετωπίζει πιο αποτελεσματικά τις αθέμιτες πρακτικές,
- θα ενισχύσουν την επιβολή της νομοθεσίας σε ολόκληρη την ενιαία αγορά,
- θα απλουστεύσουν τους κανόνες που οφείλουν να τηρούν οι επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα να είναι πιο εύκολη η συμμόρφωσή τους με τους κανόνες.
Σημειώνεται ότι εκτιμάται πως με την εφαρμογή των όσων προβλέπονται στο νέο νόμο οι καταναλωτές της ΕΕ θα εξοικονομήσουν έως και 13,7 δισ. ευρώ το χρόνο.
Νέες προστασίες για τους καταναλωτές στο διαδίκτυο
Η Πράξη περί Ψηφιακής Δικαιοσύνης (Digital Fairness Act – DFA) θα διασφαλίζει ότι όλοι οι έμποροι ακολουθούν τους ίδιους κανόνες και θα προστατεύει τους καταναλωτές κάθε ηλικίας που πραγματοποιούν αγορές ή αναζητούν αγαθά και υπηρεσίες στο διαδίκτυο.
Οι βασικές καινοτομίες της πρότασης περιλαμβάνουν:
- Την απαγόρευση των χειραγωγικών τακτικών μάρκετινγκ (τα λεγόμενα «σκοτεινά μοτίβα» ή «dark patterns»), όπως οι ψευδείς ισχυρισμοί ότι ένα προϊόν έχει σχεδόν εξαντληθεί, οι οποίοι ασκούν πίεση στους καταναλωτές να λάβουν αποφάσεις αγοράς που ενδεχομένως δεν θα λάμβαναν υπό άλλες συνθήκες.
- Σαφή και διαφανή τιμολόγηση, ιδίως όσον αφορά τις αγορές που πραγματοποιούνται με εικονικά νομίσματα εντός εφαρμογών, καθώς και περιπτώσεις όπου εφαρμόζεται δυναμική τιμολόγηση για πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις. Στις εικονικές ουρές αναμονής, οι εταιρείες θα υποχρεούνται να εμφανίζουν την τρέχουσα τιμή σε πραγματικό χρόνο, καθώς και την υψηλότερη δυνατή τιμή.
- Τη διασφάλιση της δικαιοσύνης ήδη από τον σχεδιασμό (fairness by design), παρέχοντας στους καταναλωτές τη δυνατότητα να απενεργοποιούν χαρακτηριστικά που προκαλούν εθισμό και ενθαρρύνουν τις υπερβολικές ή καταναγκαστικές δαπάνες, όπως οι επίμονες ειδοποιήσεις.
- Η πρόταση θα περιορίζει επίσης αθέμιτες πρακτικές που ενθαρρύνουν τις υπερβολικές δαπάνες, απαγορεύοντας, για παράδειγμα, χαρακτηριστικά που προσομοιάζουν με τυχερά παιχνίδια και απευθύνονται σε ανηλίκους (όπως τα μοντέλα «πληρώνεις για να κερδίσεις» ή «πληρώνεις για να προχωρήσεις»).
- Τη σαφή γνωστοποίηση του μάρκετινγκ μέσω προσώπων με επιρροή (influencers), επιβάλλοντας τη διαφάνεια σχετικά με το εμπορικό περιεχόμενο και αποτρέποντας την εκμετάλλευση της εμπιστοσύνης που τρέφουν οι ανήλικοι προς αυτούς. Τον περιορισμό των αθέμιτων εξατομικευμένων διαφημίσεων και τιμών που στοχεύουν ανηλίκους ή αξιοποιούν ευαίσθητα δεδομένα.
- Τη διευκόλυνση της ακύρωσης ψηφιακών συμβάσεων και συνδρομών, καθώς και τον τερματισμό των ανεπιθύμητων αυτόματων ανανεώσεων και των δωρεάν δοκιμών που μετατρέπονται σε «παγίδες συνδρομών». Οι καταναλωτές θα έχουν το δικαίωμα επικοινωνίας με φυσικό πρόσωπο (εκπρόσωπο εξυπηρέτησης πελατών), ενώ θα διαθέτουν σαφή δικαιώματα και στις περιπτώσεις που χρησιμοποιούν πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης (AI agents) για την αγορά προϊόντων για λογαριασμό τους.
- Στοχευμένες τροποποιήσεις στην Οδηγία για τα δικαιώματα των καταναλωτών, με σκοπό την απλούστευση της εφαρμογής της στο διαδίκτυο. Αυτό περιλαμβάνει απλούστερες απαιτήσεις παροχής προσυμβατικών πληροφοριών για επαναλαμβανόμενες αγορές εντός εφαρμογών (in-app purchases), καθώς και σαφέστερους κανόνες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι καταναλωτές μπορούν να ακυρώσουν συνδρομές σε ψηφιακά μέσα εντός της προθεσμίας υπαναχώρησης.
Άμεση επιβολή σε επίπεδο ΕΕ
Η κεντρική επιβολή των κανόνων της ΕΕ για τους καταναλωτές θα συμβάλει στην άμεση διαχείριση υποθέσεων με σημαντικό αντίκτυπο, προστατεύοντας τις έντιμες επιχειρήσεις από τον αθέμιτο ανταγωνισμό και θωρακίζοντας τους καταναλωτές από τυχόν απάτες.
Για τον λόγο αυτό, η αναθεώρηση του κανονισμού προτείνει:
- Παροχή στην Επιτροπή άμεσων εξουσιών για τη διερεύνηση υποθέσεων μεγάλης κλίμακας που έχουν σημαντικό αντίκτυπο στους καταναλωτές σε ολόκληρη την ενιαία αγορά, με δυνατότητα επιβολής προστίμων που φτάνουν έως και το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών μιας εταιρείας.
- Επιτάχυνση και βελτίωση του συντονισμού των εθνικών αρχών προστασίας των καταναλωτών σε διασυνοριακές υποθέσεις, μέσω του καθορισμού χρονοδιαγραμμάτων για βασικά στάδια της διαδικασίας και της βελτίωσης του συντονισμού όσον αφορά τις κυρώσεις – για παράδειγμα, στις περιπτώσεις είσπραξης προστίμων σε διαφορετικές δικαιοδοσίες.
- Ενίσχυση της επιβολής της νομοθεσίας έναντι εταιρειών εκτός ΕΕ, με την επιβολή της υποχρέωσης ορισμού νόμιμου εκπροσώπου εντός της ΕΕ, ο οποίος θα συνεργάζεται με τις εθνικές αρχές και την Επιτροπή.
