Στο ενεργειακό σοκ που πλήττει την Ελλάδα στέκεται το ΔΝΤ σε έκθεση του, αλλά επισημαίνει πως οι ισχυρές επενδύσεις και οι συνεχιζόμενες μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο του Next Generation EU στηρίζουν την ανάπτυξη και την ελληνική οικονομία.
Το ΔΝΤ αναγνωρίζει ότι η ελληνική οικονομία συνεχίζει να εμφανίζει ανθεκτικότητα, χάρη στις επενδύσεις, στις μεταρρυθμίσεις που υλοποιούνται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη βελτίωση των δημόσιων οικονομικών.
Ανάμεσα σε άλλα, τονίζεται πως οι ισολογισμοί του δημόσιου τομέα συνεχίζουν να βελτιώνονται, με τον λόγο δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ να μειώνεται ταχύτατα, δημιουργώντας κάποιο περιθώριο πολιτικής για την αντιμετώπιση εξωτερικών προκλήσεων. Ωστόσο, η εξυγίανση των ισολογισμών του ιδιωτικού τομέα παραμένει ατελής και τα διαρθρωτικά εμπόδια – χαμηλό συνολικό επίπεδο επενδύσεων, υποτονική αύξηση της παραγωγικότητας και δυσμενείς δημογραφικές εξελίξεις – επιβαρύνουν τη μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη και τις εξωτερικές ισορροπίες.
Οι τράπεζες και οι κίνδυνοι
Το ΔΝΤ θεωρεί σημαντικό ότι το πρώτο Πρόγραμμα Αξιολόγησης του Χρηματοπιστωτικού Τομέα (FSAP) για την Ελλάδα από το 2006 διαπίστωσε ότι οι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα ήταν χαμηλοί πριν από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή και παραμένουν διαχειρίσιμοι.
Γίνεται αναφορά στο ότι μετά την οικονομική κρίση οι τέσσερις συστημικές τράπεζες προχώρησαν σε εκτεταμένο καθαρισμό ενεργητικού μέσω τιτλοποιήσεων και πωλήσεων μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPLs) από το 2019 και μετά και για τον λόγο αυτό σήμερα διαθέτουν ισχυρούς ισολογισμούς, κερδοφορία και ρευστότητα, χάρη στη χαμηλού κόστους καταθετική βάση τους και στα δάνεια προς εγχώριες μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις (NFCs).
Ωστόσο, το ΔΝΤ υπογραμμίζει πως οι αγορές στεγαστικών δανείων και δανεισμού μικρομεσαίων επιχειρήσεων παραμένουν περιορισμένες, εν μέρει λόγω του αργού ρυθμού επίλυσης του μεγάλου αποθέματος μη εξυπηρετούμενων δανείων που πλέον διαχειρίζονται εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (περίπου 2,9 εκατομμύρια δάνεια από 2,4 εκατομμύρια δανειολήπτες σε πληθυσμό 10,4 εκατομμυρίων ανθρώπων). Άλλα μη τραπεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (NBFIs) διαδραματίζουν μόνο περιορισμένο ρόλο στο ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Έτσι, ζητείται από την Ελλάδα η περαιτέρω αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους, η ενίσχυση της εποπτείας των servicer, η βελτίωση της ποιότητας των τραπεζικών κεφαλαίων και η ενίσχυση των μηχανισμών αντιμετώπισης κρίσεων. Σημειώνεται ότι αφήνουν ανοιχτό και το ενδεχόμενο λήψης επιπλέον προληπτικών μέτρων για την περαιτέρω θωράκιση του τραπεζικού συστήματος.
Ανάπτυξη με χαμηλότερους ρυθμούς το 2026
Το ΔΝΤ εκτιμά ότι ο ρυθμός ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας θα επιβραδυνθεί το 2026 στο 1,8%, καθώς οι αυξημένες τιμές ενέργειας και η εξασθένηση της εξωτερικής ζήτησης λόγω του πολέμου επηρεάζουν την κατανάλωση και τον τουρισμό.
Ωστόσο, σημαντική στήριξη στην οικονομική δραστηριότητα αναμένεται να προσφέρουν:
- Οι δημόσιες επενδύσεις
- Τα έργα που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης
- Τα μέτρα στήριξης των νοικοκυριών
- Οι συνεχιζόμενες μεταρρυθμίσεις
Σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, το ΔΝΤ προβλέπει ότι η ανάπτυξη θα κινηθεί κοντά στο 1,5%, επισημαίνοντας ότι η γήρανση του πληθυσμού, η χαμηλή συμμετοχή στην αγορά εργασίας και η περιορισμένη παραγωγικότητα εξακολουθούν να λειτουργούν ως «φρένο» για την οικονομία.
Οι βασικοί κίνδυνοι για την ελληνική οικονομία
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι οι κίνδυνοι για την ελληνική οικονομία είναι υπαρκτοί και σημαντικοί.
Μεταξύ των μεγαλύτερων ανησυχιών περιλαμβάνονται:
- Πιθανή παράταση του πολέμου στη Μέση Ανατολή
- Περαιτέρω γεωπολιτική ένταση
- Διαταραχές στο διεθνές εμπόριο
- Νέες αυξήσεις στις τιμές ενέργειας
- Καθυστερήσεις στην υλοποίηση έργων του Ταμείου Ανάκαμψης
Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι ο πληθωρισμός θα μπορούσε να ενισχυθεί περαιτέρω εάν συνεχιστούν οι αυξήσεις στις τιμές των πρώτων υλών ή εάν οι μισθολογικές αυξήσεις κινηθούν ταχύτερα από την παραγωγικότητα.
Παράλληλα, γίνεται ειδική αναφορά στις οικονομικές επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσουν ακραία καιρικά φαινόμενα και φυσικές καταστροφές που σχετίζονται με την κλιματική κρίση.
Θετική αξιολόγηση για τα δημόσια οικονομικά
Ιδιαίτερα θετική είναι η εικόνα που παρουσιάζει το ΔΝΤ για τη δημοσιονομική πορεία της χώρας, καθώς σύμφωνα με την έκθεση:
- Η Ελλάδα διατηρεί ισχυρές δημοσιονομικές επιδόσεις,
- Το δημόσιο χρέος συνεχίζει να μειώνεται,
- Η φορολογική συμμόρφωση έχει βελτιωθεί,
- Οι μεταρρυθμίσεις κατά της φοροδιαφυγής αποδίδουν αποτελέσματα.
Το ΔΝΤ εκτιμά ότι η διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων και η πλήρης αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων θα βοηθήσουν στη συνέχιση της αποκλιμάκωσης του χρέους και στη διατήρηση σταθερής ανάπτυξης.
Παράλληλα, συστήνει:
- Συνέχιση των δημόσιων επενδύσεων
- Προστασία των κοινωνικών δαπανών
- Στοχευμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης για την ενέργεια
- Περαιτέρω δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις
Παρεμβάσεις για τη στεγαστική κρίση
Το ΔΝΤ κάνει ιδιαίτερη αναφορά και στο στεγαστικό ζήτημα, επισημαίνοντας ότι απαιτούνται πολιτικές που θα αξιοποιούν αποτελεσματικότερα το υπάρχον απόθεμα κατοικιών.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι παρεμβάσεις για τη στέγαση θα πρέπει να συνδυάζουν μέτρα ενίσχυσης της προσφοράς κατοικιών, στοχευμένες παρεμβάσεις στήριξης της ζήτησης, πολιτικές βελτίωσης της προσιτότητας των ενοικίων και της κατοικίας.
Στόχος η ενεργειακή ασφάλεια
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην ενεργειακή ασφάλεια, με το ΔΝΤ να θεωρεί θετικές τις κινήσεις που έχουν γίνει για τη διαφοροποίηση ενεργειακών πηγών και την ενίσχυση της ενεργειακής επάρκειας.
Το Ταμείο επισημαίνει ότι η μείωση της εξάρτησης από ασταθείς διεθνείς αγορές ενέργειας αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη σταθερότητα της οικονομίας τα επόμενα χρόνια.
Παρά τις διεθνείς αβεβαιότητες, το ΔΝΤ εκτιμά ότι η ελληνική οικονομία έχει καταφέρει να ανακτήσει σημαντικό μέρος της αξιοπιστίας της, τονίζοντας ωστόσο ότι η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων και η διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας παραμένουν κρίσιμες προϋποθέσεις για βιώσιμη ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια.
Έμφαση στις μεταρρυθμίσεις και στην παραγωγικότητα
Κεντρικό σημείο της έκθεσης αποτελεί η ανάγκη συνέχισης των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, ώστε να ενισχυθεί η παραγωγικότητα και να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.
Το ΔΝΤ θεωρεί κρίσιμους τομείς ως προς τις μεταρρυθμίσεις και την παραγωγικότητα τα εξής:
- Την επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού, τη μείωση γραφειοκρατικών και διοικητικών βαρών,
- Την ενίσχυση του ανταγωνισμού,
- Τη βελτίωση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού,
- Την αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας.
Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω την παραγωγικότητα και την ανθεκτικότητα των οικονομιών.
