Από την οσμή στην ακρίβεια: Πώς εκπαιδεύονται οι αστυνομικοί σκύλοι ανίχνευσης ναρκωτικών

Η ικανότητα ενός αστυνομικού σκύλου να εντοπίζει ναρκωτικές ουσίες δεν είναι ένα «χάρισμα» που απλώς αξιοποιείται.

Είναι το αποτέλεσμα μιας μεθοδικής, αυστηρά δομημένης εκπαίδευσης που μετατρέπει τη φυσική όσφρηση σε επιχειρησιακή ακρίβεια.

Στο πλαίσιο αυτό, οι σκύλοι ανίχνευσης της Ελληνικής Αστυνομίας αποτελούν ένα από τα πιο αξιόπιστα μέσα ελέγχου σε μεταφορές, οχήματα και χώρους όπου η ανθρώπινη παρατήρηση δεν επαρκεί.

Η διαδικασία ξεκινά πολύ πριν ο σκύλος βρεθεί στο πεδίο. Η επιλογή δεν γίνεται μόνο με βάση τη φυλή, αλλά κυρίως με συμπεριφορικά κριτήρια.

Αναζητούνται ζώα με έντονη ορμή για παιχνίδι, σταθερό νευρικό σύστημα και ικανότητα παρατεταμένης συγκέντρωσης. Η εκπαίδευση «χτίζεται» πάνω σε αυτά τα χαρακτηριστικά: το παιχνίδι μετατρέπεται σε κίνητρο και τελικά σε εργαλείο ανίχνευσης.

Ο πυρήνας της εκπαίδευσης είναι η σύνδεση της οσμής με την ανταμοιβή. Ο σκύλος μαθαίνει ότι η εύρεση συγκεκριμένων ουσιών οδηγεί σε κάτι που επιθυμεί έντονα (σ.σ. συνήθως ένα παιχνίδι).

Δεν αναζητά «ναρκωτικά» με ανθρώπινους όρους. Αναζητά την οσμή που έχει συνδέσει με την επιβράβευση. Αυτή η αρχή εξηγεί γιατί μπορεί να εντοπίσει εξαιρετικά μικρές ποσότητες ή ουσίες που έχουν καλυφθεί με άλλες οσμές.

Στην πράξη, η εκπαίδευση εξελίσσεται σε διαδοχικά στάδια αυξανόμενης δυσκολίας.

Αρχικά οι οσμές παρουσιάζονται σε ελεγχόμενο περιβάλλον. Στη συνέχεια «κρύβονται» σε αντικείμενα, οχήματα ή χώρους, με τον σκύλο να καλείται να τις εντοπίσει χωρίς οπτικά ερεθίσματα.

Στα τελικά στάδια, τα σενάρια προσομοιώνουν πραγματικές επιχειρήσεις, με πολλαπλές αποσπάσεις προσοχής και σύνθετες μεθόδους απόκρυψης.

Κρίσιμο στοιχείο είναι η ακρίβεια της ένδειξης. Πλέον οι σκύλοι ανίχνευσης εκπαιδεύονται να δίνουν σαφές, επαναλαμβανόμενο σήμα.

Συνήθως να κάθονται ή να «παγώνουν» μπροστά στο σημείο. Η συμπεριφορά αυτή δεν είναι τυχαία… Μειώνει τον κίνδυνο αλλοίωσης αποδεικτικών στοιχείων και επιτρέπει στον χειριστή να αξιολογήσει άμεσα την ένδειξη χωρίς παρερμηνείες.

Η αξιοπιστία ενός αστυνομικού σκύλου δεν θεωρείται δεδομένη. Ελέγχεται συνεχώς. Υπάρχουν τακτικές δοκιμές, επαναπιστοποιήσεις και καθημερινή εξάσκηση, ώστε να διατηρείται το επίπεδο απόδοσης.

Η παραμικρή απόκλιση στη συμπεριφορά καταγράφεται και διορθώνεται. Πρόκειται για μια διαδικασία που προσεγγίζει περισσότερο εργαστηριακή μέθοδο παρά απλή εκπαίδευση ζώου.

Εξίσου καθοριστική είναι η σχέση με τον χειριστή. Δεν πρόκειται για μια τυπική συνεργασία, αλλά για μια λειτουργική «μονάδα» όπου ο άνθρωπος διαβάζει μικροαλλαγές στη συμπεριφορά του σκύλου και ο σκύλος ανταποκρίνεται σε ελάχιστα σήματα. Η επιτυχία στο πεδίο εξαρτάται συχνά από αυτή τη λεπτή συνεννόηση.

Με αφορμή πρόσφατη υπόθεση στη Θεσσαλονίκη, όπου αστυνομικός σκύλος («Ακύλας») εντόπισε σημαντική ποσότητα κοκαΐνης σε όχημα, γίνεται σαφές ότι το αποτέλεσμα δεν είναι στιγμιαίο.

Είναι η κατάληξη μιας διαδικασίας που συνδυάζει επιλογή, εκπαίδευση, επανάληψη και συνεχή αξιολόγηση.

Οι σκύλοι αυτοί δεν λειτουργούν συμπληρωματικά αφού σε πολλές περιπτώσεις, είναι το στοιχείο που καθορίζει την έκβαση ενός ελέγχου.