Είναι μια σκηνή που επαναλαμβάνεται καθημερινά σε χιλιάδες σπίτια.
Ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας πλησιάζει με το χάπι στο χέρι, ο σκύλος ξαφνικά χάνει κάθε ενδιαφέρον για το αγαπημένο του φαγητό ή η γάτα εξαφανίζεται πριν καν ανοίξει το κουτί του φαρμάκου.
Λίγα λεπτά αργότερα, το χάπι βρίσκεται στο πάτωμα, κρυμμένο κάτω από τον καναπέ ή….. επιδέξια φτυσμένο μέσα στην τροφή, χωρίς ο άνθρωπος να το έχει αντιληφθεί.
Όσο αστείες κι αν φαίνονται πολλές από αυτές τις ιστορίες, οι κτηνίατροι γνωρίζουν ότι πίσω τους κρύβεται ένα πραγματικό πρόβλημα.
Η δυσκολία χορήγησης της φαρμακευτικής αγωγής είναι ένας από τους βασικότερους λόγους για τους οποίους μια θεραπεία δεν ολοκληρώνεται ποτέ σωστά ή διακόπτεται πρόωρα.
Η συνέπεια μπορεί να είναι σοβαρή. Ένα αντιβιοτικό που δεν λαμβάνεται σύμφωνα με τις οδηγίες, ένα καρδιολογικό φάρμακο που παραλείπεται ή μια αγωγή για χρόνιο νόσημα που δεν ακολουθείται πιστά μπορεί να μειώσει σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχίας της θεραπείας.
Γι’ αυτό και τα τελευταία χρόνια η κτηνιατρική επιστήμη δεν περιορίζεται μόνο στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων, αλλά ασχολείται ολοένα και περισσότερο με τον τρόπο χορήγησής τους.
Διεθνείς οργανισμοί που ασχολούνται με την ευζωία των ζώων υπογραμμίζουν ότι η επιτυχία μιας θεραπείας εξαρτάται όχι μόνο από το σωστό φάρμακο, αλλά και από το κατά πόσο ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας μπορεί να το χορηγήσει χωρίς να προκαλέσει φόβο, άγχος ή τραυματισμό στο ζώο.
Γιατί τα κατοικίδια αντιλαμβάνονται το χάπι πριν ακόμη το δουν;
Πολλοί ιδιοκτήτες-κηδεμόνες πιστεύουν ότι ο σκύλος ή η γάτα «καταλαβαίνουν» πως έρχεται το φάρμακο. Στην πραγματικότητα, αυτό δεν απέχει πολύ από την αλήθεια.
Οι σκύλοι διαθέτουν μία από τις πιο ανεπτυγμένες αισθήσεις όσφρησης στο ζωικό βασίλειο. Ανάλογα με τη φυλή, υπολογίζεται ότι μπορούν να αντιληφθούν οσμές σε συγκεντρώσεις δεκάδες χιλιάδες φορές μικρότερες από εκείνες που μπορεί να εντοπίσει ο άνθρωπος.
Ένα χάπι που για εμάς μοιάζει άοσμο, για έναν σκύλο μπορεί να έχει έντονη και δυσάρεστη οσμή, ακόμη κι αν βρίσκεται κρυμμένο μέσα σε μια λιχουδιά.
Οι γάτες, από την άλλη, βασίζονται λιγότερο στην ποσότητα των οσφρητικών υποδοχέων και περισσότερο στην εξαιρετική ικανότητά τους να αναγνωρίζουν αλλαγές στην υφή, στη γεύση και στη μυρωδιά της τροφής. Πρόκειται για ένα εξελικτικό χαρακτηριστικό που τις προστατεύει από την κατανάλωση αλλοιωμένων ή δυνητικά τοξικών τροφών.
Αυτός είναι και ο λόγος που πολλές γάτες θα μυρίσουν μια τροφή, θα γλείψουν μόνο την επιφάνειά της και θα εγκαταλείψουν το μπολ μόλις αντιληφθούν ότι κάτι έχει αλλάξει.
Σύμφωνα με κτηνιάτρους που ασχολούνται με τη συμπεριφορά των ζώων, αυτό που οι ιδιοκτήτες-κηδεμόνες χαρακτηρίζουν ως «πεισματική συμπεριφορά» είναι στην πραγματικότητα ένας φυσικός μηχανισμός προστασίας.
Το μεγαλύτερο λάθος που κάνουν οι περισσότεροι ιδιοκτήτες-κηδεμόνες
Όταν το κατοικίδιο αρνείται να πάρει το φάρμακο, η πρώτη σκέψη είναι σχεδόν πάντα η ίδια: «Θα το κρύψω μέσα στο φαγητό».
Η πρακτική αυτή μπορεί πράγματι να λειτουργήσει σε αρκετές περιπτώσεις, δεν είναι όμως ούτε πάντα αποτελεσματική ούτε πάντα ασφαλής.
Οι κτηνίατροι επισημαίνουν ότι αρκετά φάρμακα έχουν έντονη πικρή γεύση, η οποία γίνεται αντιληπτή μόλις το χάπι αρχίσει να διαλύεται. Το αποτέλεσμα είναι ο σκύλος ή η γάτα να εγκαταλείψουν ολόκληρο το γεύμα, με αποτέλεσμα να μη λάβουν ούτε το φάρμακο ούτε την τροφή τους.
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι δεν μπορούν όλα τα χάπια να αναμειχθούν με τροφή ή να θρυμματιστούν. Ορισμένα διαθέτουν ειδική επικάλυψη που προστατεύει τη δραστική ουσία από τα γαστρικά υγρά ή εξασφαλίζει ότι το φάρμακο θα αποδεσμευτεί σταδιακά μέσα στον οργανισμό.
Η θραύση ή το άνοιγμα μιας κάψουλας χωρίς προηγούμενη σύσταση του κτηνιάτρου μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας ή ακόμη και να αυξήσει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών.
Γι’ αυτό οι ειδικοί τονίζουν ότι η πρώτη ερώτηση δεν είναι «πώς θα κρύψω το χάπι», αλλά «μπορεί αυτό το συγκεκριμένο φάρμακο να χορηγηθεί με αυτόν τον τρόπο;».
Η φαρμακευτική αγωγή ξεκινά από την ψυχολογία του ζώου
Τα τελευταία χρόνια η κτηνιατρική έχει υιοθετήσει μια διαφορετική φιλοσοφία στη διαχείριση των κατοικιδίων: τη λεγόμενη «χαμηλού στρες προσέγγιση» (low-stress handling).
Η βασική αρχή είναι ότι ένα ζώο που φοβάται ή αγχώνεται είναι πολύ πιο δύσκολο να συνεργαστεί, όχι μόνο κατά τη χορήγηση ενός φαρμάκου αλλά και σε κάθε μελλοντική επίσκεψη στον κτηνίατρο.
Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί προτείνουν η διαδικασία να γίνεται σε ήρεμο περιβάλλον, χωρίς φωνές, πίεση ή βιαστικές κινήσεις. Η προετοιμασία όλων των απαραίτητων υλικών πριν πλησιάσει κανείς το ζώο μειώνει σημαντικά τον χρόνο χειρισμού και κατά συνέπεια το άγχος.
Εξίσου σημαντικό είναι να αποφεύγεται η καταδίωξη μέσα στο σπίτι. Αν η γάτα ή ο σκύλος συνδέσουν τον ιδιοκτήτη-κηδεμόνα με μια δυσάρεστη εμπειρία, είναι πολύ πιθανό να αρχίσουν να κρύβονται ακόμη και όταν δεν πρόκειται να λάβουν φάρμακο.
Οι κτηνίατροι υπογραμμίζουν ότι η δημιουργία θετικών εμπειριών γύρω από τη διαδικασία –είτε με επιβράβευση είτε με αγαπημένες λιχουδιές– μπορεί να αλλάξει σταδιακά τη στάση του ζώου απέναντι στη θεραπεία.
Η πρώτη τεχνική που προτείνουν οι ειδικοί για τους σκύλους
Ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους χορήγησης χαπιών σε σκύλους είναι αυτός που πολλοί κτηνίατροι περιγράφουν ως «μέθοδο των τριών λιχουδιών».
Η λογική της βασίζεται στην έντονη επιθυμία του σκύλου να μη χάσει την επόμενη μπουκιά.
Αντί να τοποθετηθεί απλώς το χάπι μέσα σε μια λιχουδιά, ετοιμάζονται τρεις μικρές, πανομοιότυπες μπουκιές από μια ιδιαίτερα εύγευστη τροφή, όπως μαλακή πατέ για σκύλους ή τυρί κρέμα, εφόσον το επιτρέπει ο κτηνίατρος.
Η πρώτη προσφέρεται χωρίς φάρμακο. Τη στιγμή που ο σκύλος τη μασά, ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας δείχνει τη δεύτερη, η οποία περιέχει το χάπι, και αμέσως μετά την τρίτη, επίσης χωρίς φάρμακο. Στην προσπάθειά του να φτάσει γρήγορα στην επόμενη λιχουδιά, ο σκύλος συνήθως καταπίνει τη δεύτερη σχεδόν αμάσητη.
Οι κτηνίατροι διευκρινίζουν, ωστόσο, ότι η τεχνική αυτή δεν είναι κατάλληλη για όλα τα φάρμακα ούτε για όλους τους σκύλους. Πριν χρησιμοποιηθεί οποιαδήποτε τροφή ως «κάλυψη» του χαπιού, πρέπει να έχει επιβεβαιωθεί ότι δεν επηρεάζει την απορρόφηση ή τη δράση του φαρμάκου.
Γιατί οι γάτες είναι η μεγαλύτερη πρόκληση
Αν ο σκύλος μπορεί σε αρκετές περιπτώσεις να παρασυρθεί από μια ιδιαίτερα νόστιμη λιχουδιά, η γάτα αποτελεί συνήθως μια πολύ πιο δύσκολη περίπτωση.
Οι κτηνίατροι γνωρίζουν καλά ότι οι γάτες έχουν μια ιδιαίτερα ανεπτυγμένη ικανότητα να εντοπίζουν οποιαδήποτε αλλαγή στην καθημερινότητά τους.
Η μυρωδιά, η υφή και η θερμοκρασία μιας τροφής αποτελούν στοιχεία που εξετάζουν προσεκτικά πριν αποφασίσουν αν θα φάνε.
Γι’ αυτό και η μέθοδος «κρύβω το χάπι μέσα στο μπολ» συχνά αποτυγχάνει. Η γάτα μπορεί να φάει προσεκτικά γύρω από το φάρμακο, να το φτύσει ή να αρνηθεί ολόκληρο το γεύμα.
Οι ειδικοί στη συμπεριφορά των αιλουροειδών υπογραμμίζουν ότι η επιτυχία βρίσκεται στον συνδυασμό δύο πραγμάτων: της σωστής τεχνικής και της διατήρησης της εμπιστοσύνης ανάμεσα στο ζώο και τον άνθρωπο.
Η τεχνική «burrito»: Πώς τυλίγουμε μια γάτα με ασφάλεια
Μία από τις πιο γνωστές τεχνικές που χρησιμοποιούν αρκετοί κτηνίατροι και βοηθοί κτηνιατρείων για τη χορήγηση φαρμάκων σε γάτες είναι το λεγόμενο «burrito».
Η λογική είναι απλή: η γάτα τυλίγεται απαλά με μια πετσέτα ή μια κουβέρτα, αφήνοντας έξω μόνο το κεφάλι.
Ο στόχος δεν είναι να ακινητοποιηθεί με δύναμη, αλλά να περιοριστούν οι απότομες κινήσεις των ποδιών και να μειωθεί η πιθανότητα γρατζουνιών. Παράλληλα, πολλά ζώα αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια όταν έχουν το σώμα τους τυλιγμένο, καθώς η αίσθηση θυμίζει μια σταθερή «φωλιά».
Οι κτηνίατροι προειδοποιούν ότι η διαδικασία πρέπει να γίνεται ήρεμα και χωρίς πίεση. Αν η γάτα πανικοβληθεί, παλεύει έντονα ή εμφανίσει σημάδια φόβου, η προσπάθεια πρέπει να σταματήσει.
Μια αρνητική εμπειρία μπορεί να κάνει τις επόμενες προσπάθειες πολύ δυσκολότερες.
Το μικρό κόλπο που βοηθά το χάπι να γλιστρήσει
Ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν πολλοί ιδιοκτήτες-κηδεμόνες είναι ότι το χάπι κολλάει στο στόμα ή στον οισοφάγο της γάτας, ειδικά όταν δεν συνοδεύεται από αρκετό νερό ή τροφή.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι κτηνίατροι προτείνουν τη χρήση μιας πολύ μικρής ποσότητας λιπαντικής ουσίας, όπως ειδικά εγκεκριμένο προϊόν για ζώα ή μια κατάλληλη λιπαρή τροφή, ώστε το χάπι να γλιστρά ευκολότερα.
Παρόμοια πρακτική χρησιμοποιείται μερικές φορές και με μικρή ποσότητα λαδιού σολομού ή άλλων προϊόντων που είναι ασφαλή για κατοικίδια.
Ωστόσο, η επιλογή αυτή δεν πρέπει να εφαρμόζεται αυθαίρετα. Ορισμένες γάτες έχουν προβλήματα υγείας, όπως παγκρεατικές διαταραχές ή ειδικές διατροφικές ανάγκες, όπου η προσθήκη λιπαρών ουσιών μπορεί να μην είναι κατάλληλη.
Η συμβουλή του κτηνιάτρου παραμένει απαραίτητη.
Pill Pockets: Η λύση που κερδίζει έδαφος
Μια από τις πιο δημοφιλείς λύσεις διεθνώς είναι οι ειδικές μαλακές λιχουδιές που ονομάζονται pill pockets.
Πρόκειται για μικρές εύπλαστες μπουκιές με ειδική υποδοχή στο κέντρο, όπου τοποθετείται το χάπι. Ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας κλείνει την εξωτερική επιφάνεια γύρω από το φάρμακο, δημιουργώντας ουσιαστικά μια «κάψουλα» από τροφή.
Το πλεονέκτημα είναι ότι μειώνεται η άμεση επαφή του ζώου με τη μυρωδιά και τη γεύση του φαρμάκου.
Οι κτηνίατροι, ωστόσο, επισημαίνουν ότι ούτε αυτή η μέθοδος λειτουργεί σε όλα τα ζώα. Υπάρχουν γάτες και σκύλοι που καταφέρνουν να φάνε τη λιχουδιά και να αφήσουν το χάπι ανέπαφο.
Γι’ αυτό χρειάζεται πάντα παρακολούθηση, ειδικά στις πρώτες προσπάθειες.
Μπορεί το χάπι να γίνει σκόνη ή υγρό;
Μία από τις συχνότερες ερωτήσεις των ιδιοκτητών-κηδεμόνων είναι αν μπορούν απλώς να λιώσουν το χάπι και να το ανακατέψουν με μια αγαπημένη τροφή.
Η απάντηση των κτηνιάτρων είναι ξεκάθαρη: μόνο εφόσον έχει δοθεί έγκριση.
Ορισμένα φάρμακα μπορούν να θρυμματιστούν και να αναμειχθούν με υγρή τροφή ή ειδικές πάστες. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, οι υγρές λιχουδιές υψηλής γευστικότητας βοηθούν σημαντικά, επειδή καλύπτουν καλύτερα την πικρή γεύση.
Υπάρχουν όμως φάρμακα που δεν πρέπει να σπάνε.
Χάπια παρατεταμένης αποδέσμευσης, φάρμακα με ειδική επικάλυψη ή κάποιες κάψουλες έχουν σχεδιαστεί ώστε να απελευθερώνουν τη δραστική ουσία με συγκεκριμένο τρόπο. Αν αλλοιωθεί η μορφή τους, μπορεί να αλλάξει η δράση τους στον οργανισμό.
Ο απλός κανόνας είναι ένας: ποτέ αλλαγή στη μορφή του φαρμάκου χωρίς προηγούμενη επικοινωνία με τον κτηνίατρο.
Pill Guns: Όταν οι δύσκολες περιπτώσεις χρειάζονται εργαλείο
Για κατοικίδια που αρνούνται κάθε άλλη μέθοδο, υπάρχουν ειδικοί εφαρμογείς χαπιών, γνωστοί ως pill guns ή pill shooters.
Πρόκειται για μικρές πλαστικές συσκευές που κρατούν το χάπι στην άκρη τους και επιτρέπουν την τοποθέτησή του βαθύτερα στο στόμα του ζώου, χωρίς ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας να χρειάζεται να βάλει τα δάχτυλά του μέσα στο στόμα.
Χρησιμοποιούνται συχνότερα σε γάτες, επειδή μειώνουν την πιθανότητα δαγκώματος και επιτρέπουν μια πιο γρήγορη διαδικασία.
Ωστόσο, οι κτηνίατροι τονίζουν ότι απαιτείται σωστή τεχνική. Η βιαστική ή λανθασμένη χρήση μπορεί να προκαλέσει φόβο, τραυματισμό ή δυσκολία στην κατάποση.
Ιδανικά, ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας πρέπει να ζητήσει από τον κτηνίατρο να του δείξει τη σωστή διαδικασία.
Τα λάθη που μπορούν να κάνουν τη διαδικασία χειρότερη
Ακόμη και με την καλύτερη πρόθεση, ορισμένες συμπεριφορές των ιδιοκτητών-κηδεμόνων κάνουν τη χορήγηση φαρμάκου πιο δύσκολη.
1. Κυνηγούν το ζώο μέσα στο σπίτι
Όταν η γάτα αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται να ακολουθήσει μια δυσάρεστη διαδικασία, συχνά κρύβεται. Το κυνηγητό ενισχύει τον φόβο και δημιουργεί μια αρνητική σύνδεση.
2. Κάνουν πολλές αποτυχημένες προσπάθειες
Οι συνεχόμενες προσπάθειες μέσα σε λίγα λεπτά αυξάνουν το στρες τόσο του ζώου όσο και του ανθρώπου. Μια σύντομη, ήρεμη διαδικασία είναι συνήθως πιο αποτελεσματική.
3. Κρύβουν το φάρμακο σε ολόκληρο το γεύμα
Αν το κατοικίδιο αρνηθεί την τροφή, μπορεί να χαθεί τόσο η δόση του φαρμάκου όσο και η εμπιστοσύνη του προς συγκεκριμένη τροφή.
4. Χρησιμοποιούν τροφές χωρίς να ελέγξουν αν επιτρέπονται
Δεν είναι όλες οι ανθρώπινες τροφές ασφαλείς για σκύλους και γάτες. Για παράδειγμα, ορισμένα προϊόντα που χρησιμοποιούνται συχνά ως «δόλωμα» μπορεί να περιέχουν συστατικά επικίνδυνα για τα ζώα.
Μύθοι και αλήθειες
Μύθος: «Αν το κρύψω καλά, δεν θα το καταλάβει.»
Αλήθεια: Πολλά κατοικίδια έχουν εξαιρετικά ανεπτυγμένη όσφρηση και μπορούν να εντοπίσουν μικρές αλλαγές στην τροφή.
Μύθος: «Αν αρνείται το χάπι, είναι πεισματάρικο.»
Αλήθεια: Η άρνηση είναι συχνά αποτέλεσμα της φυσικής ευαισθησίας του ζώου σε μυρωδιές και γεύσεις.
Μύθος: «Όσο πιο γρήγορα το κάνω, τόσο καλύτερα.»
Αλήθεια: Η ταχύτητα πρέπει να συνοδεύεται από σωστή τεχνική και ηρεμία. Η βιασύνη μπορεί να αυξήσει το στρες.
Το συμπέρασμα των ειδικών
Η χορήγηση φαρμάκου σε ένα κατοικίδιο δεν είναι μια μάχη ανάμεσα στον άνθρωπο και το ζώο. Είναι μια διαδικασία που χρειάζεται κατανόηση της συμπεριφοράς του.
Οι σκύλοι και οι γάτες δεν αρνούνται τα φάρμακα επειδή «θέλουν να δυσκολέψουν» τον ιδιοκτήτη-κηδεμόνα τους. Αντιδρούν με βάση τις αισθήσεις, τα ένστικτα και τις εμπειρίες τους.
Η σωστή μέθοδος εξαρτάται από το ίδιο το ζώο: την ηλικία του, τον χαρακτήρα του, το είδος του φαρμάκου και τη σχέση εμπιστοσύνης που έχει δημιουργηθεί με τον άνθρωπό του.
Με τη συμβουλή του κτηνιάτρου, τη σωστή τεχνική και λίγη υπομονή, ακόμη και το πιο δύσκολο χάπι μπορεί να γίνει μέρος μιας ήρεμης καθημερινής ρουτίνας.
Γιατί τελικά η επιτυχία μιας θεραπείας δεν κρίνεται μόνο από το φάρμακο που δίνεται, αλλά και από το πόσο ασφαλές αισθάνεται το ζώο τη στιγμή που το λαμβάνει.
