Αρκεί μια δυνατή καταιγίδα για να αλλάξει η συμπεριφορά πολλών κατοικίδιων.
Ένας σκύλος μπορεί να γίνει ανήσυχος, να αναζητήσει καταφύγιο ή να αρχίσει να γαβγίζει, ενώ μια γάτα μπορεί να κρυφτεί και να περιορίσει τη δραστηριότητά της.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Αντίστοιχες ιστορίες υπάρχουν εδώ και αιώνες για ζώα που φέρεται να συμπεριφέρθηκαν ασυνήθιστα λίγο πριν από έναν σεισμό.
Η εικόνα που προκύπτει από την επιστήμη είναι πιο σύνθετη από την ιδέα μιας «έκτης αίσθησης».
Τα ζώα διαθέτουν αισθητηριακές ικανότητες διαφορετικές από τις δικές μας και μπορούν να αντιλαμβάνονται ορισμένα ερεθίσματα νωρίτερα ή εντονότερα.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Μέχρι σήμερα, όμως, δεν έχει αποδειχθεί ότι η συμπεριφορά τους αποτελεί αξιόπιστο σύστημα πρόγνωσης σεισμών.
Τα ζώα αντιλαμβάνονται περισσότερα ερεθίσματα
Η αντίληψη του περιβάλλοντος δεν είναι ίδια σε όλα τα είδη. Ορισμένα ζώα ακούν συχνότητες που δεν αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος, άλλα έχουν εξαιρετικά ανεπτυγμένη όσφρηση και ορισμένα μπορούν να αντιδρούν σε δονήσεις ή μεταβολές του περιβάλλοντος.
Αυτό μπορεί να εξηγεί πολλές από τις περιπτώσεις που περιγράφονται ως «έκτη αίσθηση». Ένα ζώο μπορεί να αντιδρά σε ένα πραγματικό φυσικό ερέθισμα που ο άνθρωπος δεν αντιλαμβάνεται.
Η κρίσιμη διαφορά είναι ότι η ανίχνευση ενός ερεθίσματος δεν ισοδυναμεί με πρόβλεψη ενός μελλοντικού γεγονότος.
Τι αλλάζει στη συμπεριφορά τους πριν από μια καταιγίδα
Οι καταιγίδες συνοδεύονται από σειρά περιβαλλοντικών μεταβολών: αλλαγές στη θερμοκρασία, τον άνεμο και την ατμοσφαιρική πίεση, καθώς και δυνατούς ήχους και ηλεκτρικές εκκενώσεις.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένα ζώα μπορούν να χρησιμοποιούν τέτοιες αλλαγές ως περιβαλλοντικά σήματα.
Έρευνα σε πτηνά, για παράδειγμα, έχει εξετάσει την ικανότητά τους να αντιδρούν σε πτώσεις της βαρομετρικής πίεσης πριν από έντονα καιρικά φαινόμενα. Η ατμοσφαιρική πίεση μειώνεται προβλέψιμα πριν από ορισμένες κακοκαιρίες και αποτελεί ένα από τα πιθανά περιβαλλοντικά ερεθίσματα που μπορούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των ζώων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα ζώο «γνωρίζει» πως θα βρέξει σε λίγες ώρες. Μπορεί απλώς να αντιλαμβάνεται μια μεταβολή στο περιβάλλον που προηγείται της καταιγίδας.
Οι καταιγίδες επηρεάζουν πράγματι σκύλους και γάτες
Η επίδραση των έντονων καιρικών φαινομένων στη συμπεριφορά των κατοικίδιων έχει μελετηθεί και πιο άμεσα.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2022 στο Frontiers in Veterinary Science συγκέντρωσε ερωτηματολόγια από ιδιοκτήτες 392 σκύλων και 426 γατών στην Ιταλία. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν αλλαγές στη συμπεριφορά των ζώων τους σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας, έντονων καταιγίδων και ισχυρών βροχοπτώσεων.
Στους σκύλους, κατά τη διάρκεια έντονων καταιγίδων και ισχυρών βροχοπτώσεων, οι ιδιοκτήτες ανέφεραν συχνότερα νευρικότητα και αντιδραστικότητα, φοβική συμπεριφορά, τάση για κρύψιμο και περισσότερες φωνητικές αντιδράσεις. Παράλληλα, καταγράφηκε μείωση της δραστηριότητας και του παιχνιδιού.
Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε στις γάτες, με αυξημένη νευρικότητα, φοβική συμπεριφορά, κρύψιμο και φωνητικές αντιδράσεις. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η θερμοκρασία επηρέαζε τη δραστηριότητα και τον ύπνο των ζώων.
Υπάρχει, όμως, ένας σημαντικός περιορισμός: τα δεδομένα προήλθαν από αναφορές των ιδιοκτητών και όχι από άμεση, πειραματικά ελεγχόμενη παρατήρηση των ζώων. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν αυτόν τον περιορισμό. Επομένως, η μελέτη δείχνει ότι οι αλλαγές στη συμπεριφορά συνδέονται με τα καιρικά φαινόμενα, όχι ότι τα ζώα μπορούν να προβλέψουν τον καιρό.
Οι σεισμοί είναι διαφορετική υπόθεση
Οι ιστορίες για ζώα που «γνωρίζουν» ότι έρχεται σεισμός είναι πολύ παλιότερες από τη σύγχρονη σεισμολογία. Η US Geological Survey αναφέρει ότι υπάρχουν αναφορές για ασυνήθιστη συμπεριφορά ζώων από δευτερόλεπτα μέχρι και ημέρες πριν από σεισμούς.
Το πρόβλημα είναι ότι μέχρι σήμερα δεν έχει εντοπιστεί σταθερή και αξιόπιστη συμπεριφορά που να προηγείται συστηματικά των σεισμών, ούτε έχει αποδειχθεί ένας μηχανισμός που θα επέτρεπε στα ζώα να προβλέπουν με αξιοπιστία πότε και πού θα συμβεί ένας σεισμός.
Η USGS κάνει, μάλιστα, μια πολύ σημαντική διάκριση: άλλο να αντιλαμβάνεται ένα ζώο τον σεισμό λίγο πριν τον αισθανθεί ο άνθρωπος και άλλο να αντιλαμβάνεται έναν σεισμικό κίνδυνο ημέρες ή εβδομάδες νωρίτερα. Το πρώτο μπορεί να εξηγηθεί από τις ίδιες τις σεισμικές δονήσεις. Το δεύτερο παραμένει αναπόδεικτο.
Μπορεί ένα ζώο να αντιδράσει πριν από εμάς;
Ναι, αυτό είναι απολύτως πιθανό.
Ένας σεισμός παράγει διαφορετικά σεισμικά κύματα. Τα ταχύτερα πρωτογενή κύματα, γνωστά ως P-waves, φτάνουν πριν από τα ισχυρότερα κύματα που ακολουθούν. Η USGS εξηγεί ότι πολλοί άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται τα πρώτα, μικρότερα κύματα, ενώ ζώα με πιο ευαίσθητες αισθήσεις μπορεί να τα αντιληφθούν και να αντιδράσουν πριν φτάσει η ισχυρότερη δόνηση.
Αυτό μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση ότι το ζώο «προέβλεψε» τον σεισμό.
Στην πραγματικότητα, όμως, ο σεισμός έχει ήδη ξεκινήσει.
Η διαφορά είναι μικρή χρονικά αλλά τεράστια επιστημονικά: έγκαιρη ανίχνευση δεν σημαίνει πρόγνωση.
Τι έδειξε η έρευνα μετά τον σεισμό της Ιαπωνίας
Υπάρχουν πάντως μελέτες που εξακολουθούν να εξετάζουν εάν οι ασυνήθιστες συμπεριφορές των ζώων μπορεί να σχετίζονται με σεισμική δραστηριότητα.
Μετά τον σεισμό μεγέθους 9,0 που έπληξε την Ιαπωνία στις 11 Μαρτίου 2011, ερευνητές χρησιμοποίησαν ερωτηματολόγια για να εξετάσουν αναφορές ιδιοκτητών κατοικίδιων. Από 1.259 ιδιοκτήτες σκύλων, οι 236 ανέφεραν ασυνήθιστη συμπεριφορά, ενώ αντίστοιχες αναφορές υπήρχαν από 115 στους 703 ιδιοκτήτες γατών. Η ανησυχία και η ανησυχία/ανησυχία με τη μορφή ανησυχίας ήταν από τις συχνότερες αλλαγές που αναφέρθηκαν, ενώ οι περισσότερες αναφορές αφορούσαν το διάστημα μίας ημέρας πριν από τον σεισμό.
Τα ευρήματα είναι ενδιαφέροντα, αλλά δεν αρκούν για να μετατρέψουν τη συμπεριφορά των κατοικίδιων σε μέθοδο πρόβλεψης. Η μελέτη βασίστηκε σε αναδρομικές αναφορές ιδιοκτητών και κατέγραψε συσχετίσεις. Δεν απέδειξε έναν μηχανισμό που να επιτρέπει στα ζώα να προβλέπουν με αξιοπιστία έναν σεισμό.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η επιστημονική κοινότητα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το ζήτημα με επιφύλαξη. Η USGS σημειώνει ότι η έρευνα συνεχίζεται, αλλά η σταθερή και αναπαραγώγιμη σχέση ανάμεσα στη συμπεριφορά των ζώων και την επερχόμενη σεισμική δραστηριότητα δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί.
Γιατί η «έκτη αίσθηση» είναι ένας παραπλανητικός όρος
Η έκφραση είναι εύκολη και εντυπωσιακή, αλλά επιστημονικά δεν περιγράφει κάτι συγκεκριμένο.
Όταν ένας σκύλος αντιδρά σε έναν ήχο που εμείς δεν ακούμε, δεν χρειάζεται να υποθέσουμε ότι «αισθάνεται το μέλλον». Όταν μια γάτα κρύβεται πριν από μια καταιγίδα, μπορεί να αντιδρά σε ήχους, αλλαγές του περιβάλλοντος ή στην ίδια την πίεση και τη θερμοκρασία. Και όταν ένα ζώο αντιδρά λίγο πριν από μια ισχυρή σεισμική δόνηση, μπορεί να έχει αντιληφθεί τις πρώτες σεισμικές δονήσεις.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις μιλάμε για αισθητηριακή αντίληψη, όχι για πρόγνωση.
Η συμπεριφορά του κατοικίδιου είναι ένδειξη, όχι πρόγνωση
Το γεγονός ότι ένα κατοικίδιο αλλάζει συμπεριφορά πριν ή κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας αξίζει την προσοχή του ιδιοκτήτη, κυρίως επειδή μπορεί να σημαίνει ότι το ζώο φοβάται ή στρεσάρεται.
Δεν αποτελεί, όμως, λόγο για να θεωρήσουμε ότι πρόκειται να συμβεί κάποιο συγκεκριμένο φυσικό φαινόμενο.
Το ίδιο ισχύει και για τους σεισμούς. Ένα ανήσυχο κατοικίδιο δεν μπορεί να λειτουργήσει ως «σεισμογράφος» και η συμπεριφορά του δεν αποτελεί επιστημονικά αξιόπιστη προειδοποίηση.
Η πραγματική ικανότητα των ζώων είναι αρκετά πιο ενδιαφέρουσα χωρίς να χρειάζεται να γίνει μύθος: μπορούν να αντιλαμβάνονται κομμάτια του περιβάλλοντος που εμείς δεν αντιλαμβανόμαστε.
Η επιστήμη έχει τεκμηριώσει αρκετές από αυτές τις αισθητηριακές διαφορές. Αυτό που δεν έχει τεκμηριώσει είναι ότι τα ζώα γνωρίζουν τι πρόκειται να συμβεί πριν συμβεί.
Και αυτή η διάκριση είναι που κρατά την «έκτη αίσθηση» των κατοικίδιων μακριά από τη σφαίρα του μεταφυσικού και μέσα σε εκείνη της βιολογίας.
