Η καθαριότητα των γατών: Μύθοι, αλήθειες και η επιστήμη του αυτοκαλλωπισμού

Οι γάτες έχουν τη φήμη ότι είναι από τα πιο καθαρά κατοικίδια ζώα. Όποιος έχει ζήσει μαζί τους γνωρίζει ότι αφιερώνουν μεγάλο μέρος της ημέρας τους στο να γλείφουν το τρίχωμά τους, να καθαρίζουν τις πατούσες και το πρόσωπό τους και να διατηρούν τον χώρο τους τακτοποιημένο. Πόσο αληθινή είναι όμως αυτή η εικόνα; Είναι οι γάτες πραγματικά τόσο καθαρές όσο πιστεύουμε ή πρόκειται απλώς για έναν διαδεδομένο μύθο;

Η επιστήμη δείχνει ότι η φήμη αυτή βασίζεται σε πραγματικά βιολογικά και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά. Ωστόσο, η καθαριότητα των γατών δεν αποτελεί μόνο ζήτημα υγιεινής· συνδέεται με την εξέλιξη, την υγεία, την επικοινωνία και την επιβίωσή τους.

Μια καθημερινή συνήθεια με σημαντικό σκοπό

Οι οικόσιτες γάτες αφιερώνουν περίπου το 30% έως 50% του χρόνου που είναι ξύπνιες στον καλλωπισμό τους. Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως αυτοκαλλωπισμός (grooming), δεν γίνεται από ματαιοδοξία αλλά αποτελεί βασική ανάγκη του οργανισμού τους.

Με τη βοήθεια της τραχιάς γλώσσας τους, η οποία καλύπτεται από μικροσκοπικές κερατινοποιημένες προεξοχές που μοιάζουν με αγκίστρια, απομακρύνουν:

• νεκρές τρίχες,
• σκόνη,
• βρωμιά,
• παράσιτα,
• ξένες ουσίες από το τρίχωμά τους.

Η γλώσσα λειτουργεί σαν μια εξαιρετικά αποτελεσματική φυσική βούρτσα, φτάνοντας ακόμη και στα βαθύτερα στρώματα του τριχώματος.

Γιατί οι γάτες είναι τόσο σχολαστικές;

1. Διατήρηση της υγείας του δέρματος και του τριχώματος: Ο καλλωπισμός κατανέμει ομοιόμορφα τα φυσικά έλαια που παράγουν οι σμηγματογόνοι αδένες του δέρματος.

Έτσι:

• το τρίχωμα παραμένει λαμπερό,
• προστατεύεται από την ξηρότητα,
• μειώνονται οι κόμποι,
• απομακρύνονται μικροοργανισμοί που θα μπορούσαν να προκαλέσουν δερματικά προβλήματα.

2. Ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος: Όπως ο άνθρωπος ιδρώνει για να δροσιστεί, έτσι και οι γάτες χρησιμοποιούν το σάλιό τους.

Όταν γλείφουν το τρίχωμά τους, το σάλιο εξατμίζεται και απομακρύνει θερμότητα από το σώμα, συμβάλλοντας στη διατήρηση σταθερής θερμοκρασίας, ιδιαίτερα κατά τους ζεστούς μήνες.

3. Απόκρυψη της μυρωδιάς: Οι πρόγονοι της οικόσιτης γάτας ήταν μοναχικοί κυνηγοί. Η απομάκρυνση των έντονων οσμών από το σώμα τους αποτελούσε σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς:

• τα θηράματα δυσκολεύονταν να τις εντοπίσουν,
• οι μεγαλύτεροι θηρευτές δεν μπορούσαν εύκολα να ανιχνεύσουν την παρουσία τους.

Η συμπεριφορά αυτή διατηρήθηκε μέσα από την εξέλιξη και εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τις σημερινές γάτες.

4. Μείωση του άγχους: Ο αυτοκαλλωπισμός λειτουργεί επίσης ως τρόπος χαλάρωσης. Όταν μια γάτα βρίσκεται σε ήρεμο περιβάλλον, ο καλλωπισμός τη βοηθά να διατηρεί χαμηλά τα επίπεδα στρες. Αντίθετα, όταν γλείφεται υπερβολικά, αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη άγχους, πόνου ή κάποιας υποκείμενης ασθένειας.

Είναι πραγματικά πιο καθαρές από άλλα κατοικίδια;

Σε σύγκριση με πολλά άλλα κατοικίδια, οι γάτες είναι ιδιαίτερα ανεξάρτητες όσον αφορά την προσωπική τους υγιεινή.

Σε αντίθεση με τους σκύλους, οι οποίοι συνήθως χρειάζονται συχνότερα μπάνιο από τον άνθρωπο που τους φροντίζει, οι περισσότερες υγιείς γάτες μπορούν να διατηρούν το τρίχωμά τους καθαρό χωρίς ανθρώπινη βοήθεια.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζονται φροντίδα. Οι μακρύτριχες γάτες χρειάζονται τακτικό βούρτσισμα, ενώ οι ηλικιωμένες ή παχύσαρκες γάτες μπορεί να δυσκολεύονται να καθαρίσουν ολόκληρο το σώμα τους.

Ο μύθος της «απόλυτα καθαρής» γάτας

Παρότι οι γάτες είναι εξαιρετικά σχολαστικές, δεν είναι αποστειρωμένα ζώα.

Μπορούν να μεταφέρουν:

• βακτήρια,
• μύκητες,
• εξωτερικά παράσιτα,
• εντερικά παράσιτα.

Για τον λόγο αυτό απαιτούνται:

• τακτικοί κτηνιατρικοί έλεγχοι,
• αποπαρασίτωση,
• εμβολιασμοί,
• σωστή διατροφή,
• καθαρή άμμος υγιεινής.

Η καθαριότητα της ίδιας της γάτας δεν αντικαθιστά τη σωστή φροντίδα από τον άνθρωπο.

Γιατί οι γάτες αποφεύγουν το νερό;

Πολλοί πιστεύουν ότι επειδή οι γάτες είναι καθαρές, μισούν το νερό.

Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες οικόσιτες γάτες αποφεύγουν το νερό επειδή το βρεγμένο τρίχωμα:

• γίνεται βαρύτερο,
• μειώνει την ευκινησία τους,
• δυσκολεύει τη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος.

Υπάρχουν, βέβαια, εξαιρέσεις. Ορισμένες φυλές, όπως η Turkish Van, είναι γνωστές για την ιδιαίτερη άνεσή τους μέσα στο νερό.

Η κοινωνική πλευρά του καλλωπισμού

Οι γάτες δεν καθαρίζουν μόνο τον εαυτό τους.

Όταν δύο γάτες έχουν στενό κοινωνικό δεσμό, συχνά γλείφουν η μία την άλλη, μια συμπεριφορά γνωστή ως αλλοκαλλωπισμός (allogrooming).

Με τον τρόπο αυτό:

• ενισχύουν τους κοινωνικούς δεσμούς,
• μειώνουν τις εντάσεις,
• εκφράζουν εμπιστοσύνη και αποδοχή.

Ορισμένες γάτες επεκτείνουν αυτή τη συμπεριφορά και προς τους ανθρώπους, γλείφοντας τα χέρια ή τα μαλλιά του ιδιοκτήτη τους ως ένδειξη οικειότητας.

Πότε ο υπερβολικός καλλωπισμός αποτελεί πρόβλημα;

Η υπερβολική περιποίηση μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά.

Οι συχνότερες αιτίες είναι:

• αλλεργίες,
• παράσιτα,
• δερματοπάθειες,
• χρόνιος πόνος,
• άγχος,
• ανία ή έλλειψη ερεθισμάτων.

Εάν μια γάτα παρουσιάζει φαλακρά σημεία ή γλείφεται επίμονα στο ίδιο σημείο, είναι σημαντικό να εξεταστεί από κτηνίατρο.

Ενδιαφέροντα στοιχεία

• Η γλώσσα της γάτας διαθέτει εκατοντάδες μικροσκοπικές αγκαθωτές προεξοχές από κερατίνη, το ίδιο υλικό από το οποίο αποτελούνται τα ανθρώπινα νύχια.
• Τα γατάκια αρχίζουν να καθαρίζονται μόνα τους σε ηλικία περίπου τριών έως τεσσάρων εβδομάδων.
• Μια υγιής γάτα μπορεί να αφιερώσει έως και το μισό του χρόνου που είναι ξύπνια στον καλλωπισμό της.
• Οι περισσότερες γάτες προτιμούν μια καθαρή λεκάνη άμμου και μπορεί να αρνηθούν να τη χρησιμοποιήσουν αν είναι βρώμικη.

Οι γάτες δικαιολογούν σε μεγάλο βαθμό τη φήμη τους ως εξαιρετικά καθαρά ζώα. Ο καθημερινός αυτοκαλλωπισμός δεν αποτελεί απλώς μια συνήθεια, αλλά μια σύνθετη συμπεριφορά που εξυπηρετεί πολλούς σκοπούς: προστατεύει την υγεία του δέρματος και του τριχώματος, βοηθά στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος, μειώνει το άγχος και συμβάλλει στην κοινωνική τους ζωή.

Παράλληλα, η καθαριότητα αυτή δεν σημαίνει ότι οι γάτες δεν χρειάζονται τη φροντίδα του ανθρώπου. Η σωστή διατροφή, οι τακτικοί κτηνιατρικοί έλεγχοι, η καθαρή άμμος και η πρόληψη ασθενειών είναι απαραίτητα για να παραμένουν υγιείς.

Τελικά, η εικόνα της γάτας που αφιερώνει αρκετή ώρα στον καθημερινό καλλωπισμό της δεν είναι απλώς μια χαριτωμένη συνήθεια. Είναι αποτέλεσμα εκατομμυρίων ετών εξέλιξης και ένας από τους λόγους που οι γάτες θεωρούνται από τα πιο προσεγμένα και αυτάρκη κατοικίδια του κόσμου.