Τα Ιμαλάια πλησιάζουν σε ένα κρίσιμο σημείο.
Οι παγετώνες των Ιμαλαΐων χάνουν μάζα με ρυθμό 65% ταχύτερο σε σχέση με μία δεκαετία πριν, ενώ η περιοχή αναμένεται να φτάσει έως τα μέσα του αιώνα στο λεγόμενο «peak water».
Πρόκειται για το σημείο στο οποίο η παροχή νερού από τα ποτάμια κορυφώνεται και στη συνέχεια αρχίζει να υποχωρεί.
Η προειδοποίηση περιλαμβάνεται σε νέα έρευνα της Systemiq, η οποία δημοσιοποιήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου σε συνοπτική μορφή, σε συνεργασία με το Integrated Mountain Initiative και με τη στήριξη του Rockefeller Foundation.
Στην έρευνα συνέβαλαν τεχνικά το International Centre for Integrated Mountain Development (ICIMOD) και το G.B. Pant National Institute of Himalayan Environment της Ινδίας.
Η πλήρης έκθεση αναμένεται τον Οκτώβριο.
Η δημοσιοποίηση της έκθεσης αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα μετά την καταστροφή της 26ης Αυγούστου στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ.
Η κατάρρευση παγετώνα προκάλεσε κατολισθήσεις και πλημμύρες στις κοιλάδες, με τον απολογισμό να έχει φτάσει, σύμφωνα με το Reuters, σε τουλάχιστον 1.300 επιβεβαιωμένους νεκρούς και περισσότερους από 5.300 αγνοούμενους.
Ένας ορεινός όγκος που αλλάζει
Η υποχώρηση των παγετώνων δεν σημαίνει μόνο λιγότερο πάγο. Καθώς οι παγετώνες συρρικνώνονται, αφήνουν πίσω τους παγετωνικές λίμνες, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις συγκρατούνται από ασταθείς σχηματισμούς από βράχο και πάγο.
Η αποσταθεροποίησή τους μπορεί να οδηγήσει σε αιφνίδιες πλημμύρες, με τις συνέπειες να μεταφέρονται στις κοιλάδες όπου ζουν εκατομμύρια άνθρωποι.
Το πρόβλημα είναι ότι η εικόνα του Hindu Kush–Himalaya παραμένει σε μεγάλο βαθμό ελλιπώς παρακολουθούμενη.
Από περίπου 40.000 παγετώνες της ευρύτερης περιοχής, μόλις 21 παρακολουθούνται επί του εδάφους, σύμφωνα με την έκθεση. Η οροσειρά εκτείνεται σε οκτώ χώρες, από το Αφγανιστάν έως τη Μιανμάρ.
Η Systemiq υπογραμμίζει παράλληλα ότι τα Ιμαλάια πρέπει να αντιμετωπίζονται ως κρίσιμη υποδομή για την περιοχή, καθώς το νερό που παρέχουν στηρίζει την οικονομία, τη γεωργία και την καθημερινότητα εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων στη Νότια Ασία.
Το νερό δεν θα αυξάνεται για πάντα
Η έννοια του «peak water» είναι κομβική για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της αλλαγής. Η τήξη των παγετώνων μπορεί αρχικά να αυξήσει την απορροή των ποταμών.
Όμως, καθώς η μάζα των παγετώνων μειώνεται, έρχεται ένα σημείο όπου η επιπλέον τήξη δεν μπορεί πλέον να αντισταθμίσει την απώλεια πάγου. Τότε η παροχή αρχίζει να υποχωρεί.
Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη αναγνωριστεί από την επιστημονική κοινότητα ως κρίσιμος κίνδυνος για τους ποταμούς της περιοχής. Το ICIMOD εκτιμά ότι στα περισσότερα λεκανοπέδια του Hindu Kush–Himalaya το «peak water» αναμένεται να σημειωθεί στα μέσα του αιώνα, μετά το οποίο η διαθεσιμότητα νερού θα μειώνεται.
Για χώρες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα νερά των Ιμαλαΐων, η εξέλιξη αυτή αφορά πολύ περισσότερα από την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Αφορά την ύδρευση, την παραγωγή τροφίμων, την υδροηλεκτρική ενέργεια και την οικονομική δραστηριότητα.
Σχεδόν 200 λίμνες υψηλού κινδύνου στην Ινδία
Η εικόνα των παγετωνικών λιμνών είναι εξίσου ανησυχητική. Σύμφωνα με την έκθεση, σχεδόν 200 λίμνες στην Ινδία έχουν χαρακτηριστεί υψηλού κινδύνου, ενώ 56 βρίσκονται στην κατηγορία «πολύ υψηλού κινδύνου». Η εξέλιξη αυτή εκθέτει σε κίνδυνο εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν κατάντη.
Οι λίμνες αυτές δεν αποτελούν όλες άμεση απειλή, ούτε σημαίνει ότι μια καταστροφή είναι αναπόφευκτη. Ο κίνδυνος, όμως, αυξάνεται όσο οι παγετώνες υποχωρούν και οι ορεινές πλαγιές αποσταθεροποιούνται.
Η ίδια η έκθεση κάνει λόγο για «αλυσιδωτά σημεία καμπής», καθώς οι μεταβολές στο παγωμένο περιβάλλον μπορούν να συνδυαστούν με κατολισθήσεις, πλημμύρες και άλλους κινδύνους.
Μια οικονομία εξαρτημένη από τα βουνά
Το διακύβευμα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό. Η Systemiq υπολογίζει ότι, εάν ληφθεί υπόψη ολόκληρη η οικονομική δραστηριότητα που εξαρτάται από το νερό των Ιμαλαΐων, η περιοχή στηρίζει περισσότερο από το 20% του ΑΕΠ της Ινδίας.
Ταυτόχρονα, παρότι η περιοχή των Ιμαλαΐων αντιστοιχεί περίπου στο 18% της έκτασης της Ινδίας, ευθύνεται για περίπου το 35% των φυσικών καταστροφών στη χώρα, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Reuters από τη νέα έκθεση.
Η αντίφαση είναι χαρακτηριστική: τα βουνά παράγουν τεράστια αξία για την ευρύτερη οικονομία, αλλά την ίδια στιγμή γίνονται ολοένα πιο ευάλωτα σε φυσικούς κινδύνους που μπορούν να πλήξουν τις υποδομές και τις τοπικές κοινωνίες.
Ο ρόλος του μαύρου άνθρακα
Η νέα έρευνα προσθέτει και μία παράμετρο που συχνά χάνεται στη συζήτηση για τους παγετώνες: τον μαύρο άνθρακα.
Σύμφωνα με τη Systemiq, περίπου το ένα τρίτο της τήξης των παγετώνων στην περιοχή συνδέεται με μαύρο άνθρακα, ο οποίος προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από καύσεις, μεταξύ άλλων από καμίνους τούβλων στις πεδιάδες. Τα σωματίδια κατακάθονται στην επιφάνεια του πάγου, απορροφούν περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία και επιταχύνουν την τήξη.
Σε αντίθεση με το παγκόσμιο φαινόμενο της υπερθέρμανσης, η μείωση των εκπομπών μαύρου άνθρακα αποτελεί έναν από τους παράγοντες που μπορούν να αντιμετωπιστούν σε περιφερειακό επίπεδο, σύμφωνα με την έκθεση.
Η προειδοποίηση που ήρθε από την ίδια την κοιλάδα
Η καταστροφή στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ έδωσε μια δραματική εικόνα του τι σημαίνει η αποσταθεροποίηση των ορεινών συστημάτων.
Στις 26 Αυγούστου, η κατάρρευση παγετώνα προκάλεσε έναν καταστροφικό συνδυασμό κατολισθήσεων, νερού, πάγου και φερτών υλικών. Οι πλημμύρες έπληξαν οικισμούς και υποδομές σε μια περιοχή όπου η πρόσβαση των σωστικών συνεργείων είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Σχεδόν τρεις εβδομάδες αργότερα, ο απολογισμός παραμένει βαρύς: περισσότεροι από 1.300 άνθρωποι έχουν επιβεβαιωθεί νεκροί και πάνω από 5.300 εξακολουθούν να αγνοούνται στο Νεπάλ και στην κινεζική πλευρά της περιοχής.
Η έκθεση της Systemiq είχε ολοκληρωθεί πριν από την καταστροφή του Αυγούστου και η ίδια η εταιρεία το επισημαίνει. Η δημοσιοποίησή της, επομένως, δεν αποτελεί εκ των υστέρων ερμηνεία του συγκεκριμένου γεγονότος. Η συγκυρία, ωστόσο, δείχνει με ιδιαίτερα σκληρό τρόπο γιατί η συζήτηση για τους παγετώνες, το νερό και την ανθεκτικότητα των Ιμαλαΐων δεν αφορά ένα μακρινό μέλλον. Αφορά ήδη το παρόν.
